Η Ιαπωνία καθυστερεί τη μεταρρύθμιση

Κέιζο Ομπούτσι. Ο Ιάπωνας πρωθυπουργός καθυστερεί τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις φοβούμενος το πολιτικό κόστος

Ο Ιάπωνας πρωθυπουργός Κέιζο Ομπούτσι ανέλαβε την εξουσία το καλοκαίρι,
δίνοντας υποσχέσεις για ριζικές μεταρρυθμίσεις εξυγίανσης της οικονομίας.
Ξαφνικά έκανε στροφή 180 μοιρών.

Η αλλαγή πορείας της ιαπωνικής κυβέρνησης ξεκίνησε με τον ανασχηματισμό:
θέσεις -κλειδιά στη χάραξη της οικονομικής πολιτικής δόθηκαν σε παλιομοδίτες
κομματικούς παράγοντες. Αυτοί που υποστήριζαν σθεναρά την ανάγκη οικονομικών
μεταρρυθμίσεων, πήραν τα παπούτσια στο χέρι. Στη συνέχεια, ήρθε η δριμεία
κυβερνητική κριτική για την απόφαση της αυτοκινητοβιομηχανίας Νισάν να
περικόψει 21.000 θέσεις εργασίας ως μέρος ενός ευρύτερου προγράμματος
εξυγίανσής της. Πρόσφατα, ο Ομπούτσι δεσμεύτηκε να διασώσει τις μικρές και
μεσαίες επιχειρήσεις της χώρας προωθώντας ένα πακέτο δανείων περίπου 96
δισεκατομμυρίων δολαρίων.

«Είναι κρίμα», λέει απογοητευμένος ο Γιασούσι Κούντο, εκδότης του
επιχειρηματικού περιοδικού «Ρόνσο», το οποίο έχει προσφέρει πολλά στον δημόσιο
διάλογο για την ανάγκη αλλά και τον τρόπο εξυγίανσης της οικονομίας. «Ενώ οι
επιχερήσεις και οι πολίτες είναι έτοιμοι να αλλάξουν την κατάσταση, ξαφνικά η
κυβέρνηση σηκώνει το χειρόφρενο».

Άλλοι παρατηρητές βλέπουν με διαφορετικό μάτι την αλλαγή πορείας της ιαπωνικής
κυβέρνησης. «Νομίζω ότι αυτό που βλέπουμε τις τελευταίες εβδομάδες, είναι μια
στρατηγική με δύο στόχους», εκτιμά ο πολιτικός αναλυτής Τζον Νίφερ. Ο Ομπούτσι
και οι σύμμαχοί του στον πολυκομματικό κυβερνητικό συνασπισμό, που ελέγχουν το
νομοθετικό έργο, «προσπαθούν να ενθαρρύνουν την προσπάθεια αναδιάρθρωσης, αλλά
την ίδια ώρα θέλουν να εξομαλύνουν τη διαδικασία μεταρρύθμισης των παραδοσιακά
προστατευόμενων βιομηχανιών της οικονομίας, οι οποίες ήταν πάντα οι πιο
σημαντικές δεξαμενές ψήφων. Θα ήταν πολιτική αυτοκτονία να αφήσουν τον τίγρη
των μεταρρυθμίσεων να βγει από το κλουβί».

Αυτό ίσως να έχει κάποια βάση αλήθειας. Αλλά ακόμη και οι υποστηρικτές του
Ομπούτσι ανησυχούν ότι η νέα στάση της κυβέρνησης θέτει σε κίνδυνο τις
μακροπρόθεσμες προοπτικές ανάπτυξης της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας στον
κόσμο. Η εμμονή του Ομπούτσι στο πακέτο διάσωσης των μικρών και μεσαίων
επιχειρήσεων δείχνει ακριβώς την προσπάθεια της ιαπωνικής κυβέρνησης να
μειώσει τον πολιτικό κίνδυνο από την εφαρμογή του προγράμματος αναδιάρθρωσης
της οικονομίας.

Το πακέτο δανειακών εγγυήσεων, αξίας 96 δισεκατομμυρίων δολαρίων, θα προστεθεί
στα 192 δισεκατομμύρια δολάρια εγγυήσεων που προσέφερε στις μικρομεσαίες
επιχειρήσεις τον Αύγουστο. Αυτό το πακέτο ήταν μία επείγουσα δημοσιονομική
ένεση σε μια οικονομία που βρισκόταν σε ελεύθερη πτώση. Η δαπάνη αυτή επέτρεψε
στην οικονομία να αναπτυχθεί με ρυθμό 0,9% το τελευταίο τρίμηνο σε δωδεκάμηνη βάση.

Αντιδρούν

Ωστόσο, πολλοί είναι αυτοί που αντιδρούν στο νέο πακέτο διάσωσης των
μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Σ’ αυτούς περιλαμβάνονται ακόμη και μέλη του ίδιου
του κόμματος του Ομπούτσι, υποστηρίζοντας ότι το πακέτο υπονόμευσε τη
μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα της ιαπωνικής οικονομίας στερώντας κεφάλαια
από υγιείς επιχειρήσεις, για να διασωθούν αναποτελεσματικές και προβληματικές
επιχειρήσεις. Τονίζουν ότι πρόκειται για ένα δείγμα των οικονομικών πολιτικών,
που οδήγησαν την ιαπωνική οικονομία σε κρίση.

Το πακέτο διάσωσης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων έκανε τον Γιοσιχίκο
Μιγιοαούτσι, πρόεδρο μιας από της μεγαλύτερες ιαπωνικές εταιρείες
χρηματοδοτικής μίσθωσης και επικεφαλής μιας κυβερνητικής επιτροπής για την
απελευθέρωση της οικονομίας, να αποκαλέσει την Ιαπωνία «μια κρατικά ελεγχόμενη
οικονομία. Αν η οικονομία παρουσιάσει προβλήματα, η κυβέρνηση σπεύδει να τα
διορθώσει. Αν η πιστοληπτική ικανότητα μιας επιχείρησης υποβαθμιστεί, η
κυβέρνηση την αποζημιώνει με δανειακές εγγυήσεις, τις οποίες πληρώνουν οι φορολογούμενοι».

Συντάκτες της «Νίχον Κέιτζαϊ Σιμπούν», της μεγαλύτερης οικονομικής εφημερίδας
της Ιαπωνίας, έχουν κατακρίνει τις προτάσεις του Ομπούτσι για τις μικρομεσαίες
επιχειρήσεις. Πρόσφατα, η εφημερίδα κυκλοφόρησε με τίτλο «Οι μικρές
επιχειρήσεις δεν πρόκειται να αναπτυχθούν, αν τρέφονται με καραμέλες».

Όταν πέρυσι οι δανειακές εγγυήσεις έγιναν διαθέσιμες, οι ιδιοκτήτες
μικρομεσαίων επιχειρήσεων δημιούργησαν ουρές έξω από τα γραφεία των αρμόδιων
κρατικών υπηρεσιών.

Ωστόσο, οι υπάλληλοι που εξέτασαν τις χιλιάδες αιτήσεις δεν διέθεταν ούτε τον
χρόνο αλλά ούτε και τις γνώσεις, για να κάνουν κάτι παραπάνω από έναν έλεγχο
ρουτίνας της πιστοληπτικής φερεγγυότητας των δανειζομένων.

Αποτέλεσμα ήταν η μείωση του αριθμού πτωχεύσεων από τους 1.700 τον μήνα σε
λιγότερες από 1.000, σύμφωνα με τα στοιχεία της τράπεζας δεδομένων Τεϊκόκου
Ντάταμπανκ.

Ωστόσο, ο ρυθμός πτωχεύσεων αυξήθηκε σταδιακά στις 1.300 ανά μήνα. Η αύξηση
κινήθηκε παράλληλα με την εκπνοή την περιόδου χάριτος που πήραν οι
δανειζόμενοι για την εξόφληση των χρεών τους.

Καθυστέρηση πτωχεύσεων

Ο Νοριγιόσι Κομπαγιάσι, επικεφαλής ενημέρωσης της Τεϊκόκου, υποστηρίζει ότι το
πρόγραμμα απλώς καθυστέρησε την αναπόφευκτη χρεοκοπία πολλών μικρών
επιχειρήσεων ­ με μια διαφορά: όταν οι λήπτες των εγγυήσεων τελικά πτώχευσαν,
αυτοί που πλήρωσαν τον λογαρισμό δεν ήταν οι ιδιοκτήτες των επιχείρησεων. Ήταν
οι φορολογούμενοι.

Η κυβέρνηση Ομπούτσι επιθυμεί να διευρύνει το πρόγραμμα δανειακών εγγυήσεων
μέσω της χαλάρωσης του επίσημου ορισμού των λέξεων «μικρές επιχειρήσεις».

Σύμφωνα με τον νόμο που ισχύει τώρα, μόνο οι βιοτεχνίες με ενεργητικό κάτω των
960.000 δολαρίων ή οι εταιρείες παροχής υπηρεσιών με ενεργητικό λιγότερο από
96.000 δολάρια χαρακτηρίζονται μικρές ή μεσαίες επιχειρήσεις. Σύμφωνα με την
πρόταση του Ομπούτσι, τα παραπάνω όρια θα αυξηθούν στα 2,9 εκατομμύρια δολάρια
για τις βιοτεχνίες και στα 290.000 δολάρια για τις εταιρείες παροχής υπηρεσιών.

Σύμφωνα με την αλλαγή αυτή, μόνο 13.700 ή το 0,3% του συνόλου των 5,1
εκατομμυρίων ιαπωνικών επιχειρήσεων δεν θα έχουν το δικαίωμα να επωφεληθούν
από το πρόγραμμα παροχής δανειακών εγγυήσεων.

Η παροχή ενός μεγάλου αριθμού εγγυήσεων για τη σύναψη δανείου θα δημιουργήσει
πολύ μεγάλα προβλήματα: «Οι επιχειρήσεις που δεν πήραν το εύκολο κρατικό χρήμα
και προτίμησαν να εξυγιανθούν για να αποπληρώσουν τα δάνειά τους, θα
χρεοκοπήσουν. Οι εταιρείες που δεν έκαναν καμιά προσπάθεια για την επιβίωσή
τους θα διασωθούν».

Ωστόσο, ο Νέφερ υποστηρίζει ότι τώρα που μεγάλες επιχειρήσεις έχουν ξεκινήσει
προγράμματα μείωσης του προσωπικού τους ­ όπως η Νισάν, η Μιτσουμπίσι, και η
Νίπον ­ ο βασικός φόβος είναι η αυξανόμενη ανεργία. Ο Ομπούτσι, η δημοτικότητα
του οποίου συρρικώνεται συνεχώς, είναι αναγκασμένος να αντιμετωπίσει πριν από
τον Οκτώβριο του 2000 μια εκλογική μάχη για την Κάτω Βουλή.

Μερικές από τις επιχειρήσεις που θα επωφεληθούν τα μέγιστα από το πρόγραμμα
του Ομπούτσι, είναι κατακευαστικές εταιρείες και οι εταιρείες διαχείρισης
ακίνητης περιουσίας.

Και οι δύο κλάδοι αποτελούν παραδοσιακούς χρηματοδότες του Φιλελεύθερου
Δημοκρατικού Κόμματος του Ομπούτσι.

«Κανείς δεν μπορεί να κατηγορήσει του πολιτικούς, όταν προσπαθούν να
ελαχιστοποιήσουν τις απολύσεις εργαζομένων, όταν επίκεινται εκλογές», λέει ο
Ρον Μπεβάκουα, οικονομολόγος της τράπεζας Κόμερτσμπανκ στο Τόκιο. «Στο τέλος,
όμως, απλώς θα εξομαλύνουν οριακά την κατάσταση. Οι δυνάμεις που
αντιμετωπίζουν, έχουν μεγαλώσει τόσο πολύ, που δεν μπορούν πλέον να ελεγχθούν».