Ν’ αφήσεις το ποδήλατό μου κάτω, πρασινογούστερο τέρας!..

Το εξώφυλλο του βιβλίου που κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Αττικά Γράμματα»

Έχουν γραφτεί πολλά βιβλία για το 1940 και την 28η Οκτωβρίου, την Εθνική
Αντίσταση, το ΕΑΜ και τον ΕΔΕΣ. Άλλα παίρνουν τη θέση τής μίας «πλευράς», άλλα
της «άλλης» και ορισμένα επιχειρούν να κρατήσουν μία ουδέτερη στάση.

Ο Μυτιληνιός καθηγητής της Ψυχολογίας σε πανεπιστήμια των ΗΠΑ Παναγιώτης
Καλέλλης, που ζει για δεκαετίας στο Μάουντισαϊντ της Νέας Υερσέης ακολουθεί
μία πιο οικουμενική… μέθοδο.

Στο νέο του βιβλίο, αποσπάσματα του οποίου δημοσιεύουν «ΤΑ ΝΕΑ», καταγράφει
την ιστορία αυτής της τόσο σημαντικής περιόδου της Ελληνικής Ιστορίας, όντας
αποστασιοποιημένος από κόμματα, πολιτικές και διάφορες ταμπέλες, που πολλές
φορές δεν εκφράζουν τίποτα.

Η συναρπαστική αφήγηση του αγώνα του ελληνικού λαού κατά της ναζιστικής
Κατοχής δεν είναι ­ στο βιβλίο ­ μία απλή ανάμνηση εκείνης της φοβερής εποχής,
αλλά η ίδια η ιστορία του Καλέλλη, που μαζί με τους τρεις φίλους του
αντιστέκεται, φυλακίζεται και ζει από τα μέσα την κόλαση του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Παράλληλα με την αφήγηση του συγγραφέα, αναδεικνύεται και η απέραντη
ομορφιά της Λέσβου και της λεσβιακής άνοιξης του Μυριβήλη, του Πανσέληνου, του
Παπανικόλα. Αναδεικνύεται η γλυκύτητα ενός νησιού με σπουδαία νεοκλασικά, που
δέχθηκε στις αγκάλες του, το ’22, ένα μεγάλο κύμα της προσφυγιάς, που
προκάλεσε η Μικρασιατική Καταστροφή.

Στο βιβλίο του «Ακόμα μια άνοιξη» ο Καλέλλης είναι πολύ παραστατικός. Είναι
αυτό που αναφέρει ο Ηλίας Καζάν. «Ξέρει ο Καλέλλης πραγματικά αυτό που γράφει.
Και τα πιστεύω γιατί ήταν παρών».

Κεντρικός ήρωας του βιβλίου, ο Τάκης ­ ο συγγραφέας δηλαδή ­ ο
Ελληνοαμερικανός που βρέθηκε για λίγο στην Ελλάδα και έπεσε πάνω στην εισβολή
και κατοχή των Γερμανών, επιχειρεί να αγκαλιάσει μέσα από τις σελίδες του τις
δυο «όχθες» του εμφύλιου που ακολούθησε.

Και, σε μεγάλο βαθμό, τα καταφέρνει. Ίσως, γιατί έζησε τα γεγονότα στη
μοναδική Λέσβο και στο όμορφο χωριό της, τη Μόρια. Κι εκεί δεν χωρούσαν πολλές διχόνοιες.

Ο Ελληνοαμερικανός Καλέλλης, πριν τον πάνε με τους φίλους του στη φυλακή
και στο Χαϊδάρι, έχει αντισταθεί από τα 15 του χρόνια στους ναζί. Και το πρώτο
αντίποινο που του κάνουν, είναι να του πάρουν το ποδήλατό του, που φέρει την
αμερικανική σημαία.

Ο Πάτροκλος Παντζάρης φιλόλογος (ποιητής) μας παρηγορούσε με τα ποιήματά του στα χρόνια της σκλαβιάς

Ανήσυχα διέσχισε με το ποδήλατό του το χάος των τρομοκρατημένων, αθώων
ανθρώπων, και έφθασε στο δικό του σπίτι, για να το βρει λεηλατημένο. Ένας
ψιλόλιγνος γερμανός υπολοχαγός κράταγε το πόστο, με το πρόσωπό του ανέκφραστο
κάτω απ’ το κράνος του. Ένοιωθε φανερά σπουδαίος με την καλοσιδερωμένη πράσινη
στολή του και τα γυαλιστερά γαλόνια του αξιωματικού. Δίπλα τους στεκόταν ο
Καράμπεης, η αβδέλλα του χωριού, που εκτελούσε χρέη διερμηνέα. Ο υπολοχαγός
γαύγιζε τις διαταγές του στον Καράμπεη και οι δύο κουβαλούσαν έξω κουτιά
γεμισμένα με πιάτα, ασημικά και κουβέρτες, που τα φόρτωναν σ’ ένα στρατιωτικό
τζιπ. Απειλητικά ο υπολοχαγός έκοβε τον αέρα με τον εκτεταμένο δείχτη του
χεριού του, με μια νευρική κίνηση που σύντομα ο Τάκης διέκρινε ως
χαρακτηριστικά γερμανική. Η θέα και η οσμή των Γερμανών και η άκαιρη απουσία
του πατέρα του, που θα είχε υπερασπιστεί την οικογένειά του, μεγάλωναν την
ανησυχία του.

Πήρε μια βαθιά αναπνοή και την κράτησε όσο μπορούσε. Δεν κατάφερε ν’
ανακαλέσει τίποτε το παρηγορητικό απ’ την πατριωτική ομιλία του δασκάλου του.
Το μυαλό του είχε παραλύσει από φόβο και μόλις κρατιόταν πάνω στο ποδήλατό
του, για να νιώσει ασφάλεια. Βλέποντας την αμερικανική σημαία ο υπολοχαγός
συνοφρυώθηκε και πλησίασε τον Τάκη, μουρμουρίζοντας «δαγκωτικές», γερμανικές
λέξεις, που από ένστικτο κατάλαβε πως τον έβριζε. Τότε, βγάζοντας έναν
αναπτήρα από την τσέπη του, ο κρανοφόρος εισβολέας έβαλε φωτιά στην
αμερικανική σημαία ανάμεσα στα χερούλια του ποδηλάτου και άρχισε ειρωνικά να
καγχάζει, καθώς το μεταξωτό πανί μεταμορφώνονταν σε στάχτη.

«Σε παρακαλώ, παρακαλώ μη μου παίρνεις το ποδήλατο», φώναξε ο Τάκης, κρατώντας
σφιχτά τα χερούλια. «Είναι το μόνο μου…». Η καρδιά του σφίχτηκε, ο λαιμός
στέγνωσε τόσο, που τα λόγια δεν έβγαιναν από το στόμα του.

Ο υπολοχαγός ξέσφιξε τα δάχτυλα και ελευθέρωσε το ποδήλατο, ενώ ο Τάκης έχασε
την ισορροπία του και έπεσε προς τα πίσω. Απ’ το πίσω μέρος της αυλής η μητριά
του έτρεξε κοντά του και τον αγκάλιασε. Ήταν ένα ζεστό αγκάλιασμα, που
μετέδωσε δύναμη, παρηγοριά και αγάπη. Το τρυφερό της πρόσωπο στολιζόταν από
πλούσια, μαύρα μαλλιά και το γλυκό της χαμόγελο, το πιο δυνατό χαρακτηριστικό
της, που μπορούσε και σίδερο να λιώσει, δεν κατάφερε να λυγίσει τη θέληση του ναζί.

Ο Τάκης, μέσα απ’ τη σιγουριά της αγκαλιάς της, φώναξε: «Ν’ αφήσεις το
ποδήλατό μου κάτω, πρασινογούστερο τέρας!».

Τα αμούστακα αγόρια της Μόριας ­ Γιώργος Τσακίρης, Τάκης Καλέλλης, λίγες ημέρες πριν από την Κατοχή

Η Κατερίνα άγγιξε τα χείλη του Τάκη. «Σουτ…». Τα διεισδυτικά μάτιας της
ατένισαν τον εχθρό. «Ο γιος μου χρειάζεται το ποδήλατο, να πάει σχολείο. Εφτά
χιλιόμετρα να πάει, εφτά να ‘ρθει, έξι φορές την εβδομάδα, είναι πολύ μακριά
να πάει με τα πόδια».

«Είναι νέος και γερός. Μπορεί να περπατήσει», ήταν η απάντηση του υπολοχαγού
μέσω του διερμηνέα, ενώ συγχρόνως δοκίμαζε τη σέλα.

Μέσα απ’ τα δάκρυά του ο Τάκης είδε τον υπολοχαγό να φεύγει καβάλα στο
ποδήλατό του, πίσω από το τζιπ. Η καρδιά του είχε σπάσει, αλλά τα δάκρυά του
στέγνωξαν με τη σκέψη της εκδίκησης. Οι τρεις φίλοι μου, ο Μπούρας, ο
Παντζάρης και ο Τσακίρης θα με καταλάβουν.*

ΤΟ ΚΕΦΑΛΙ ΤΟΥ ΜΟΥΛΑΡΙΟΥ

Η πείνα στην κατοχή έχει καταγραφεί από πολλούς. Ωστόσο, ο Καλέλλης βρίσκει
έναν… πρωτότυπο τρόπο να την περιγράψει. Παρουσιάζει στο βιβλίο του έναν
Μυτιληνιό, ο οποίος ψήνει το… κεφάλι του μουλαριού του, για να επιβιώσει!

Λίγο μετά την Κατοχή, ο Στρατής Μπούρας χοντρομπίλας έρχεται θαρραλέος στην Αθήνα και φτιάχνει καινούργια ζωή

Την άλλη μέρα, ο Τάκης περπάτησε όλο το μήκος του στρατώνα στον Καρατεπέ. Με
την άκρη του ματιού του μπορούσε να δει εξοπλισμένα φορτηγά, καμουφλαρισμένα
κανόνια και στρατιώτες των Ες-Ες κι ένοιωσε την καρδιά του να πονά. Τι θα
γίνει το νησί με τέτοια θηρία;

Καθώς πλησίασε την πόλη, ένα τσούρμο από κόρακες έβγαλαν θανατηφόρες κραυγές
πάνω απ’ το πτώμα ενός μουλαριού ξαπλωμένου σ’ ένα χαντάκι. Είχαν μείνει τα
γυμνά κόκκαλα. Ένας γέρος με βαθουλά μάτια, αξύριστος και ντυμένος στα
κουρέλια, χτύπαγε το κεφάλι του μουλαριού με το τσεκούρι του και με κάθε
χτύπημα, τα κοράκια έφευγαν. Το κρανίο τελικά άνοιξε, και ο άνθρωπος χούφτιασε
έξω τα μυαλά.

«Τι θα τα κάνεις αυτά;» ρώτησε ο Τάκης.

«Θα τα τηγανίσω, μικρέ, και θα τα φάω».

Υπάρχει τίποτε χειρότερο απ’ αυτό; σκέφτηκε ο Τάκης, καθώς άφησε τον
πεινασμένο γέροντα πίσω του και συνέχισε το δρόμο του. Αν και η πείνα τού
έτρωγε το στομάχι, ο Τάκης ένοιωσε ρίγος στη σκέψη ότι θα ‘πρεπε να σταθεί
στην γραμμή με την ελπίδα πως θάπαιρνε λίγη τροφή.

«Κοίτα αν μπορέσεις να πάρεις λίγο κρέας από αγριογούρουνο, που έμπασαν
λαθραία από την Τουρκία», είχε υποδείξει ο πατέρας του.

«Θα το κάνω», απάντησε ο Τάκης, αποφασισμένος να συνεισφέρει κι αυτός στο
χριστουγεννιάτικο τραπέζι.

Η ΣΗΜΑΙΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΧΑΪΔΑΡΙ

Η ιστορία του Γλέζου και του Σιάντα που κατέβασαν, μπροστά στα… μάτια των
γερμανών στρατιωτών, τη ναζιστική σημαία από την Ακρόπολη είναι γνωστή σε όλο
τον Κόσμο. Κι όμως, υπάρχουν πολλές άλλες ανάλογες ηρωικές στιγμές. Πριν από
χρόνια, ο πρώην γραμματέας του ΚΚΕ Γρηγόρης Φαράκος είχε φέρει στο φως την
υπόθεση της Αρχαίας Ολυμπίας. Και τώρα ο Καλέλλης με το βιβλίο του αναφέρεται
στη σημαία του κάστρου της Μυτιλήνης.

Ο αντισυνταγματάρχης σέβεται και αμείβει αυτούς που λένε την αλήθεια», είπε ο
διερμηνέας, χαμογελώντας στον ανώτερό του. «Αρπάξατε τη γερμανική σημαία από
το κάστρο της Λέσβου.

Αυτού του είδους η πράξη θεωρείται σαμποτάζ εναντίον των κατοχικών δυνάμεων».
Ο διερμηνέας πηγαινορχόταν μπροστά στους τέσσερις, και μετά, με μια απότομη
στροφή, κοίταξε τον καθένα με τη σειρά, κάνοντας την ίδια ερώτηση: «Γιατί
κατεβάσατε τη σημαία;».

«Ποια σημαία;» ρώτησε ο Τσακίρης, με μια αθώα έκφραση στο πρόσωπό του.

Ο διερμηνέας τον σκαμπίλησε δυνατά στο μάγουλο με την ανάποδη του χεριού του.
Οι άλλοι τρεις έκαναν πως δεν καταλάβαιναν τον πόνο του Τσακίρη.

Τα μάτια του Τσακίρη παρέμειναν πεισματικά ανοιχτά, δίνοντας θάρρος στους
φίλους του.

«Ποια σημαία;»

«Δεν έχουμε δει καμμία σημαία»

Δύο στρατιώτες των Ες-Ες έφεραν τον πάνινο σάκκο, τον έσκισαν για ν’ ανοίξει,
ξεδίπλωσαν τη βρεμένη σημαία, και την δίπλωσαν μπροστά τους.

Τα μάτια του Τάκη έλαμψαν στη θύμηση της αγαλλίασης που είχε νοιώσει, και
σκοτείνιασαν ξαφνικά για τις χαμένες τους ελπίδες. Καθώς παρακολουθούσε τον
Πάτσερ να βγάζει το κολλάρο της στολής του, διαισθάνθηκε την οργή του εχθρού.
Ένοιωσε μια στιγμή πικράδα στο στόμα του, ένα σφίξιμο στο στήθος. Έβαλα τους
φίλους μου σ’ αυτό τον κυκεώνα από εκδίκηση, σκέφτηκε. Τώρα όλοι μας μπορεί να
πεθάνουμε εξ αιτίας της τρέλλας μου.

Ο διερμηνέας συμβουλεύτηκε τον αξιωματικό και μετά απευθύνθηκε στους τέσσερις αιχμαλώτους.

«Κάνατε σαμποτάζ εναντίον της Γερμανίας, και απόπειρα αποδράσεως. Η τιμωρία
σας μπορεί να είναι θάνατος δι’ απαγχονισμού». Ο διερμηνέας κοίταξε τον καθένα
μεσ’ τα μάτια και σηκώνοντας το αριστερό του φρύδι, ρώτησε. «Τώρα ποιος από
σας έκλεψε τη σημαία;»

Ο Τάκης αντελήφθη ότι αν δεν μιλούσε, θα έβαζε σε κίνδυνο την ζωή όλων. Εάν
παραδεχόταν την ενοχή του με θάρρος, τότε ίσως να έσωζε τους άλλους.

«Ποιος είναι υπεύθυνος;» είπε ο διερμηνέας αυστηρά.

Ύστερα από λίγα δευτερόλεπτα σιωπής, ο Τάκης απάντησε.

«Εγώ».

«Εγώ», είπε ο Μπούρας.

«Εγώ», είπε ο Παντζάρης.

«Εγώ», είπε ο Τσακίρης.

«Τότε όλοι πρέπει να πεθάνετε», φώναξε ο διερμηνέας. *

Οι τέσσερις φίλοι από τη Μυτιλήνη μεταφέρονται κάποια στιγμή σιδηροδέσμιοι
στο Χαϊδάρι. Κι εκεί ζουν μέχρι το τέλος της κατοχής τη φρίκη του πολέμου. Οι
σκηνές που καταγράφει από τις φυλακές ο Καλέλλης είναι πολλές. Αλλά ίσως η πιο
χαρακτηριστική είναι αυτή που υπερασπίζεται απέναντι στους ναζί τον πατέρα του.

Με το γυαλιστερό, δερμάτινο μαστίγιό του, ο Στεκελχούμπερ άνοιξε ένα συρτάρι
με χαρτιά και έβγαλε έναν φάκελλο, που τον ακούμπησε απάνω στο τραπέζι. Αφού
έριξε μια ματιά σε μερικές σελίδες, ξανάκλεισε τον φάκελλο. Με το ύψος του
κορμιού του πολύ πιο πάνω από του Τάκη και με μια ψεύτικη λύπη στο πέτρινο
πρόσωπό του είπε, «Λυπάμαι πάρα πολύ. Προφανώς ο πατέρας σου έπαθε καρδιακή
προσβολή. Πέθανε στις 15 Αυγούστου. Λυπάμαι».

«Ψεύτη! Ψεύτη!» ούρλιαξε. «Εσύ σκότωσες τον πατέρα μου!» Το δηλητήριο της
εκδίκησης φούσκωνε τις φλέβες του.

«Δεν είχα τίποτε να κάνω με το θάνατό του».

«Τον βασάνισες, κι αυτό είναι το χειρότερο είδος θανάτου». Ο Τάκης δεν
μπορούσε ούτε να κλάψει. Το στήθος του φούσκωνε. Ένοιωθε οργή και ήθελε να
σκοτώσει το στρατηγό, ενώ τα αγριεμένα του μάτια έψαχναν το δωμάτιο για ένα
όπλο. Πάνω στο γείσωμα του τζακιού ήταν μια υδρία από ασβεστόλιθο. Αν μπορούσε
μοναχά να τη σηκώσει, θα την πέταγε πάνω στο στρατηγό να του σπάσει το κεφάλι.

«Ανυπομονείς να πεθάνεις, μου φαίνεται».

«Ανυπομονώ να δω την πατρίδα μου ελεύθερη».

«Είσαι ένας ανόητος νέος. Σου δίνω μια ευκαιρία να ζήσεις και συ την πετάς *

Ο ΚΑΛΟΣ ΓΕΡΟΣ

Ο Παναγιώτης Καλέλλης στο βιβλίο του κάνει μία υπέρβαση. Προσπερνά τον
αδελφοσκοτωμό του Δεκέμβρη του ’44 και εμφανίζει έναν καλό γέροντα να σώζει
στην πλατεία Συντάγματος έναν γερμανό στρατηγό, από λυντσάρισμα με την
παρέμβαση των ωριμότερων.

Η κίνηση στην πλατεία συνεχίστηκε. Οι αρχηγοί των απελευθερωτικών δυνάμεων
κρατούσαν το κεφάλι ψηλά με περηφάνεια. Νωρίς εκείνο το πρωί είχαν τουφεκίσει
πολλούς Έλληνες προδότες, μεταξύ αυτών και το Σταύρο Νικηταρά. Με τα όπλα
στραμμένα επάνω τους, οδήγησαν τους γερμανούς αιχμαλώτους στην αίθουσα της
Βουλής, που ήταν τώρα στα χέρια του ΕΑΜ. Εκεί γίνονταν οι δίκες για τους
εγκληματίες του πολέμου.

Ο Τάκης και οι φίλοι του πήραν για πιο γρήγορα την οδό Νίκης. Βρέθηκαν να
πατούν πάνω σε γκρεμισμένους τοίχους, σπασμένες ηλεκτρικές κολώνες, μπερδεμένα
καλώδια, σκουπίδια και θαμμένα καροτσάκια.

Ένα πλήθος από θεατές περίμενε μπροστά στη Βουλή. Οι τέσσερες φίλοι μπήκαν
σιγά-σιγά στον αυλόγυρο και στάθηκαν όρθιοι σ’ ένα παγκάκι ν’ ακούσουν την
απόφαση. Λίγα μέτρα πιο πέρα, οι γερμανοί αιχμάλωτοι περίμεναν την μοίρα τους.
Ο Στεκελχούμπερ και οι δικοί του είχαν δει την μανιώδη παραφορά των
ελευθερωτών και ενστικτωδώς είχαν ακουμπήσει στον ψηλό τοίχο του αυλόγυρου. Ο
στρατηγός-λιοντάρι ήταν τώρα πιασμένος στις αλυσίδες του φόβου. Οι
υπαξιωματικοί είχαν στραφεί εναντίον του. Η αντίστροφη μέτρηση του χρόνου είχε
γι’ αυτόν αρχίσει. Οι οπλισμένοι αρχηγοί ήθελαν να πάρουν εκδίκηση πάνω στους
γερμανούς αιχμαλώτους. Όρθιοι σε ημικύκλιο μπροστά στο στρατηγό, τον έβριζαν
με οργή. Σίγουροι ότι δεν θα τιμωρούνταν, όρμησαν μπροστά γρυλίζοντας.

Διακόσιοι γενειοφόροι από τα βουνά, φορώντας τις ζώνες με τα φυσίγγια,
κατέβηκαν απ’ τη μαρμαρένια σκάλα του κεντρικού κτιρίου και προχώρησαν προς το
πλήθος. Ένας κρατούσε την ενοχή κι άλλος την καταδίκη γραμμένη σ’ ένα κίτρινο
χαρτί που το ανέμιζε: θάνατος αργός.

Το πλήθος, επιθυμώντας να λάβει μέρος στην τιμωρία των ενόχων, έγινε συρφετός,
ένα πανδαιμόνιο από βρισιές, στριγγλιές, αισθήματα χωρίς έλεγχο. Ο στρατηγός,
καταϊδρωμένος, ικέτευε χωρίς αποτέλεσμα.

«Σταματάτε, φίλοι πατριώτες! Ακούστε για μια στιγμή!».

Όλοι εστράφησαν να δουν ποιος ήταν αυτός που τόλμησε να διακόψει την εκτέλεση
της απόφασης.

Ένας γέροντας, με πρόσωπο σεβαστό, ξεχώρισε από το πλήθος να τους πει ένα λόγο
συμβουλευτικό. Πίσω του ακολουθούσαν ο Τάκης και οι φίλοι του, και δίπλα τους
ο Λεωνίδας και ο γιατρός Μιτάκος. Σιωπή έπεσε παντού. Εκατοντάδες ακροατές
αισθάνθηκαν την μαγνητική δύναμη μιας φωνής.

«Παιδιά μου, λίγα είναι τα στερνά μου. Έχω δει πολλούς θανάτους. Έχω περάσει
μέσα από το καμίνι του Χαϊδαριού», είπε ο Ανέστης. «Τον ξέρω αυτόν τον
άνθρωπο. Είναι ένας σκέτος αρχιχασάπης. Καμμιά τιμωρία δεν φτάνει να πληρώσει
για τα αμέτρητα εγκλήματά του. Αλλά δεν θα τον σκοτώσουμε*