«Να γράψουμε το μέλλον μαζί, χέρι χέρι…»

Η κούρσα για τη διαδοχή του αποχωρούντος, μετά ευδόκιμη δωδεκαετή θητεία,
γενικού διευθυντή της Ουνέσκο από μια ισάριθμη ποδοσφαιρικής ομάδας ενδεκάδα
υποψηφίων, έδωσε αφορμή στον Τύπο που, γενικά, δεν ασχολείται με τον διεθνή
αυτόν οργανισμό, να στρέψει την προσοχή του στην Ουνέσκο.

Τα πολυάριθμα άρθρα που γράφτηκαν τον τελευταίο καιρό, μπορούν να χωριστούν σε
δύο βασικές κατηγορίες: σ’ εκείνα που αναρωτιούνται τι σημαίνει πια στη νέα
διαπλανητική πραγματικότητα η Ουνέσκο και στα άλλα που επισημαίνουν, ακριβώς
γι’ αυτό, την αυξανόμενη σπουδαιότητα της ύπαρξής της.

Οι αρθρογράφοι που την κατηγορούν ότι πάσχει από γραφειοκρατική ελεφαντίαση,
ότι χρησιμοποιεί πολυάριθμους υπαλλήλους και «εμπειρογνώμονες», ότι
κατασπαταλάται σε προγράμματα ασαφή, όπως «η καλλιέργεια της ειρήνης», ότι δεν
ξεχωρίζει το «σήμα» της μέσα από το πλήθος των πραγμάτων με τα οποία
ασχολείται, είναι κυρίως Αγγλοσάξονες και Αμερικανοί.

Ως γνωστόν, η Αμερική απεχώρησε το 1984 διαφωνώντας με την πολιτική της
Ουνέσκο στο θέμα του απαρτχάιντ και δεν επέστρεψε ποτέ (χρωστώντας τη συνδρομή
της ύψους μερικών εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων), ενώ η Αγγλία, που είχε
αποχωρήσει για τους ίδιους λόγους, επέστρεψε το ’97, αμέσως μετά τη νίκη του
Εργατικού Κόμματος.

Η πλανητάρχης δύναμη έτσι εξακολουθεί να απουσιάζει από τον οργανισμό, που
επροσωπεί 187 χώρες του πλανήτη. Και δεν φαίνεται να πολυσκοτίζεται γι’ αυτό.
Το Κογκρέσο λένε δεν θέλει, ενώ ο ίδιος ο Κλίντον το επιθυμεί. Τρέχα γύρευε.
Κολοβή έτσι από μία χώρα που κάνει την καρδιά του πλανήτη να χτυπά στους
δικούς της ρυθμούς, η Ουνέσκο ζει κάτω από το στίγμα τού «πλην Λακεδαιμονίων».
Και οι Σπαρτιάτες δημοσιογράφοι γράφουν εναντίον της, αφού ο λογότυπός της
είναι ο Παρθενώνας.

Υπάρχει όμως και η μερίδα εκείνη των δημοσιογράφων και αναλυτών που
υποστηρίζει ότι για τον νέο αιώνα ο ρόλος της Ουνέσκο μπορεί να αναβαθμιστεί,
καθώς οι νέες τεχνολογίες και η ραγδαία πρόοδος της βιογενετικής απαιτούν
ηθικά πλαίσια, που μόνο αυτός ο οργανισμός μπορεί να χαράξει.

Πέρα από την καταπολέμηση του αναλφαβητισμού (που αποτελεί την ατμομηχανή στα
εκπαιδευτικά προγράμματά της), πέρα από τον πολιτισμό (η προστασία των
μνημείων που επιλέγει να θέσει υπό την αιγίδα της ή να σώσει, όπως η παρέμβασή
της για να σωθούν τα μνημεία που θα καταστρέφονταν με τη δημιουργία του
φράγματος του Ασουάν), έχει τώρα να αντιμετωπίσει και τις επικοινωνίες, που η
αλματώδης ανάπτυξή τους δεν έχει ακόμα το θεσμικό πλαίσιο όπου μπορούν αυτές
να κινηθούν.

Φυσικά, το αντικείμενο δεν μπορεί να είναι το ίδιο όπως το 1946, που
δημιουργήθηκε πάνω στα ερείπια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, με 56 αρχικά
χώρες-μέλη. Τώρα με τα 187 κράτη-μέλη ο ρόλος της είναι διαφορετικός. Γι’ αυτό
και ζητείται γενικός διευθυντής, που να ανταποκρίνεται στα αιτήματα και τις
ανάγκες της νέας εποχής.

Μα είναι τόσο σημαντικό το πρόσωπο, θα αναρωτηθεί κανείς. Δεν υπάρχει
μηχανισμός που κινείται και από μόνος του, ανεξάρτητα από το ποιος θα είναι
στην κορυφή; Δυστυχώς, η υφή του ίδιου του οργανισμού ως διεθνούς φόρουμ είναι
τέτοια, που χρωματίζεται έντονα από την προσωπικότητα του γενικού διευθυντή της.

Αντίθετα με τον ΟΗΕ που νομοθετεί (όταν δεν παρακάμπτεται), η Ουνέσκο μόνο
συμβουλές και προγράμματα, που άλλοι θα τα εφαρμόσουν, προσφέρει. Η ίδια στον
χώρο της δράσης μπορεί να κάνει ελάχιστα. Όμως, η αιγίδα που δίνει και η
τεχνογνωσία που διαθέτει, εξαρτώνται από το πού θέλει να στρέψει την προσοχή
του ο εκάστοτε γενικός της διευθυντής.

Π.χ. ο Μαγιόρ έριξε μεγάλος βάρος στην ειρήνη. Στην καλλιέργειά της, δηλαδή.
Έγιναν άπειρες διμερείς επαφές αντιμαχόμενων κρατών, που δεν μπορούσαν να
βρουν άλλο έδαφος διαλόγου παρά κάτω από τη σκέπη της Ουνέσκο. Έδωσε σημασία
μεγάλη στην Αφρική, γιατί εξετίμησε ότι η ήπειρος αυτή έχει τα μεγαλύτερα
προβλήματα. Και δεν είναι λίγα αυτά που πέτυχε.

Γενικά το έργο του εκτιμάται ως πολύ θετικό, γιατί εμφύσησε, με το
επικοινωνιακό χάρισμα που διαθέτει, μια πνοή και αχνοδιάγραψε ένα όραμα.

Σταχυολογώ μερικές από τις σκέψεις του σε μια πρόσφατη ομιλία του στο Βίσμπι:
«Μιλάμε για την πολιτιστική κληρονομιά της ανθρωπότητας, και ξεχνάμε πως ο
κάθε άνθρωπος χωριστά αποτελεί το σημαντικότερο κεφάλαιό της». «Πιο σημαντικό
από το να προστατεύουμε τα σύνορα, είναι να προστατεύουμε αυτό που υπάρχει
εντός των συνόρων». «Έχουμε μια κοινή κληρονομιά: το μέλλον, που μπορούμε να
το γράψουμε μαζί, χέρι χέρι». «Η ενδογαμία στις κοινωνίες, όπως και στη φύση,
επιφέρει εκφυλισμό. Ως βιολόγος ξέρω ότι οτιδήποτε προστατεύθηκε, χάλασε. Η
καλύτερη προστασία είναι η Interaction» (Διαδράση) κ.τ.λ.

Χθες άρχισε η ψηφοφορία στο Εκτελεστικό για την εκλογή του νέου γενικού. Και
όπως αναμενόταν ουδείς από τους υποψηφίους συγκέντρωσε την απόλυτη πλειοψηφία
των 30 ψήφων που χρειάζονται για την εκλογή του. Ο Ιάπωνας έλαβε 20, ο
Σαουδάραβας 9, ο Αιγύπτιος 7, ο Καραμήτρου (Ρουμανία) καμία. Έκπληξη αποτέλεσε
ο Αυστραλός Έβανς, ο οποίος πήρε 7 ψήφους, ο Σριλανκέζος πήρε 4 και η
Φιλιππινέζα 2. Η ψηφοφορία συνεχίζεται σήμερα, αύριο και μεθαύριο. Χωρίς να
αποκλείονται, όπως και στις κούρσες, οι αουτσάιντερ Πατάκις (Ούγγρος) και ο
Γάλλος Ζανικό.