Η συμφιλίωση θ’ αργήσει

Sergio Vieira de Mello: «Γιατί στα Βαλκάνια ψάχνουμε για γρήγορες λύσεις;»

Μετά το πρόσφατο κύμα εκδικητικών επιθέσεων στο Κοσσυφοπέδιο, αρκετοί έχουν
αρχίσει να αναρωτιούνται αν έχει νόημα, πολιτικά ή ηθικά, να επιδιώκουμε τη
συμφιλίωση μεταξύ των Αλβανών και των Σέρβων που έχουν απομείνει. Ισχυρίζονται
ότι, ύστερα από όλη αυτή την καταπίεση και τη σφαγή, θα ήταν αφελές να
περιμένει κανείς από αυτές τις ομάδες να ξαναζήσουν η μια κοντά στην άλλη.
Αντίθετα, θα πρέπει να δεχθούμε τη δυσάρεστη αλήθεια ότι όλες οι εθνότητες
αυτού που κάποτε ήταν Γιουγκοσλαβία θα είναι καλύτερα χωρισμένες. Πιστεύω ότι
αυτή η θέση είναι επικίνδυνα λανθασμένη και οφείλεται σε έναν συνδυασμό
άγνοιας και ανυπομονησίας.

Η ανάλυση των συγκρούσεων στα Βαλκάνια την τελευταία δεκαετία χαρακτηρίζεται
επί μακρόν από υπεραπλουστευμένες γενικεύσεις και αβασάνιστες κρίσεις για τον
χαρακτήρα και τη νοοτροπία ολόκληρων λαών ­ γενικεύσεις που δεν θα μπορούσε να
γίνουν δεκτές σε άλλα μέρη του κόσμου. Πάνω από όλα, υπάρχει η πεποίθηση ­ που
δεν είναι παρά χονδροειδής προκατάληψη ­ ότι είναι στη μοίρα των λαών των
Βαλκανίων να αλληλοσφάζονται.

Στην πραγματικότητα, η βία στην Κροατία, στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη και στο
Κοσσυφοπέδιο ωχριά μπροστά στις αλληλοσφαγές μεταξύ πολλών δυτικοευρωπαϊκών
εθνών. Αλλά και από πιο πρόσφατα παραδείγματα, πολέμων που έχουν προκαλέσει
ανείπωτη δυστυχία, βλέπουμε ότι η συμφιλίωση είναι μακρά και σκληρή
διαδικασία. Γιατί να εφαρμόσουμε διαφορετικά κριτήρια στα Βαλκάνια; Γιατί να
μη δοθεί ο απαραίτητος χρόνος στους λαούς των Βαλκανίων να γιατρέψουν τις
πληγές τους; Γιατί εκεί ψάχνουμε για γρήγορες λύσεις;

Πολυεθνική οντότητα

Βεβαίως, όλοι θα επιθυμούσαμε η διαδικασία της συμφιλίωσης και ανανέωσης να
ήταν πιο γρήγορη. Όμως η πραγματικότητα είναι ότι ενώ η συμφιλίωση είναι
δυνατή, θα πάρει χρόνο.

Οι λαοί των Βαλκανίων αναγνωρίζουν αυτή την πραγματικότητα. Αυτό θα πρέπει να
κάνουμε κι εμείς. Ένα πρώτο βήμα προς τη συμφιλίωση είναι η αναγνώριση των
αδικιών του παρελθόντος. Υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, οι πιο σημαντικοί ηγέτες των
Σέρβων έχουν έρθει να εργαστούν με τους Αλβανούς ομολόγους τους, για να
εξετάσουν συγκεκριμένα μέτρα για τη βελτίωση της ασφάλειας. Επίσης
επαναβεβαιώνουν την ανάγκη, που είναι ζωτικής σημασίας, να διατηρηθεί το
Κοσσυφοπέδιο ως πολυεθνική οντότητα.

Οι Αλβανοί ηγέτες έχουν επίσης καταδικάσει τη βία και τον κατατρεγμό εναντίον
των Σέρβων κατοίκων του Κοσσυφοπεδίου.

Ο ΟΗΕ ενισχύει το τοπικό σύστημα Δικαιοσύνης για να του επιτραπεί να
λειτουργήσει ως συμπλήρωμα στις προσπάθειες του Ειδικού Ποινικού Δικαστηρίου
για την πρώην Γιουγκοσλαβία να προσαγάγει τους εγκληματίες πολέμου στη
Δικαιοσύνη, ώστε να ικανοποιηθούν οι Αλβανοί του Κοσσυφοπεδίου, ότι δεν
χρειάζεται να καταφεύγουν σε συνοπτικές διαδικασίες απονομής της δικαιοσύνης.

Η αστυνομία του ΟΗΕ καθώς και οι δυνάμεις της KFOR αυξάνονται καθημερινά.

Ο αριθμός των συλλήψεων εκείνων που εμπλέκονται σε επιθέσεις έχει αυξηθεί
κατακόρυφα.

Ο αριθμός των περιπτώσεων εμπρησμών κατοικιών και ληστειών έχει μειωθεί.
Λαμβάνονται επίσης τα πρώτα μέτρα, ώστε εκεί από όπου έχουν φύγει οι Σέρβοι να
εξασφαλιστεί ότι θα μπορέσουν να επιστρέψουν.

Μισαλλοδοξία και γενοκτονία

Η διατήρηση της πολυεθνικότητας είναι ηθικός αυτοσκοπός, αλλά είναι και
στοιχείο ρεαλισμού. Οποιαδήποτε ιδεολογία που δέχεται την άποψη της εθνικής
καθαρότητας εκεί όπου στο παρελθόν πολλοί πολιτισμοί συνυπήρχαν ­ όπως στην
περίπτωση του Κοσσυφοπεδίου ­ θα οδηγήσει στον αποκλεισμό και αναπόφευκτα θα
διαιωνίσει τον βίαιο κύκλο της εκδίκησης.

Η επιμονή στην Ευρώπη του απαραβίαστου της εθνικής αγνότητας οδήγησε στη
ναζιστική άβυσσο και σε αυτήν ακριβώς την παραφροσύνη για τη μελλοντική
αποφυγή της οποίας ιδρύθηκε ο ΟΗΕ. Αυτό που τώρα φαίνεται σκόπιμο, μπορεί
μακροχρόνια να αποδειχθεί καταστρεπτικό. Ο Richard Goldstone, από τη Νότια
Αφρική, ο οποίος υπήρξε ο πρώτος εισαγγελέας των Ειδικών Διεθνών Δικαστηρίων
του ΟΗΕ, είπε ότι η μισαλλοδοξία είναι το πρώτο βήμα προς τη γενοκτονία. Η
υπομονετική και επίμονη προώθηση της πολυεθνικότητας στα Βαλκάνια μπορεί να
φαίνεται αναχρονιστική, αλλά είναι η μόνη ελπίδα για να σπάσει ο κύκλος της βίας.

Ο Sergio Vieira de Mello είναι επίκουρος γενικός γραμματέας του ΟΗΕ για
Ανθρωπιστικά Θέματα.