«Η ζωή μού χρωστάει τον άντρα μου και το παιδί μου»

Είναι μόλις 16 χρόνων. Οι Γερμανοί την πιάνουν στην Καβάλα μαζί με τους
Εβραίους της περιοχής και την στέλνουν στο Νταχάου. Την κρατάνε πέντε χρόνια.
Εκεί γνωρίζεται με έναν (κρατούμενο επίσης) Ιταλό στρατιώτη, ο οποίος είχε
λιποτακτήσει. Χάρη στη βοήθειά του σώζεται από τα κρεματόρια.

ΚΑΒΑΛΑ

Η Όλγα Ζεχτάνογλου και ο Βαλεντίνο γίνονται αχώριστοι. Χωρίζουν μόνο μετά την
κατάρρευση του Άξονα και την επιστροφή τους στις πατρίδες τους. Είναι έγκυος
και η ζωή στην Καβάλα είναι μαρτύριο. Γεννάει και φεύγει για την Αθήνα, αφού
δίνει το πρώτο της παιδί για υιοθεσία.

Δουλεύει σκληρά. Βολεύεται σε μια παράγκα της Καισαριανής. Αποκτάει ένα άλλο
παιδί. Αυτό το δίνει σε ένα σπίτι μέχρι να σταθεί στα πόδια της. Στην πορεία
της λένε ότι πέθανε. Πριν από τρία χρόνια βρίσκεται με την κόρη της. Είναι το
παιδί του αγαπημένου της Βαλεντίνο. Όμως δεν θυμάται τίποτε άλλο γι’ αυτόν
παρά μόνο το όνομά του. Τώρα η κόρη της και η εγγονή της προσπαθούν να τον
εντοπίσουν. Και αυτή ελπίζει πως μια μέρα θα τον συναντήσει. Όπως ελπίζει ότι
θα βρει και το δεύτερό της παιδί…

Θυμάται…

«Εγώ είπα καλημέρα με τον θάνατο στο Νταχάου. Μου χρωστάει η ζωή. Δεν της
χρωστάω. Ναι, θέλω πίσω το παιδί μου, τον άντρα μου. Και τους θέλω τώρα, να
τους δω λίγο και μετά…». Χτυπάει το χέρι στο τραπέζι. Φωνάζει δυνατά. Η
76χρονη σήμερα Όλγα Ζεχτάνογλου μιλάει γρήγορα. Θελει να προλάβει να τα πει
όλα. Όσα θυμάται. Γυρνάει στο 1943, στην Καβάλα. Ήταν τότε 16 χρόνων. Εκεί
στην περιοχή της Παναγίας, στο στρατόπεδο όπου οι Γερμανοί είχαν συγκεντρώσει
1.800 Εβραίους. Είχε πάει να δει. Μέσα στον πανικό την συλλαμβάνουν. Πριν
προλάβει να πει οτιδήποτε, βρίσκεται στη Βουλγαρία. Στο τρένο με τους
μελλοθανάτους. Άγνωστη μεταξύ αγνώστων και απελπισμένων φτάνει στο Νταχάου. Οι
δικοί της την ψάχνουν. Απελπίζονται. Της ετοιμάζουν μνημόσυνο. Είναι ακόμη
παιδί. Ξεσπάει σε λυγμούς κάθε φορά τώρα που θυμάται τους γυμνούς Εβραίους να
παίρνουν το δρόμο για τα κρεματόρια. Έχει ακόμη στα μάτια της τα πεταμένα
παπούτσια και τα ρούχα των νεκρών. Έχει ακόμη μπροστά της εκείνα τα μάτια τα
γεμάτα αγωνία, τρόμο, θλίψη…

Όλγα Ζεχτάνογλου: «Εγώ είπα καλημέρα με το θάνατο στο Νταχάου. Μου χρωστάει η ζωή. Δεν της χρωστάω»

Και κει που κλαίει, έρχεται στα δικά της. Στον Βαλεντίνο, τον συγκρατούμενό
της Ιταλό στρατιώτη που είχαν πιάσει οι Γερμανοί γιατί είχε λιποταχτήσει.
Εκείνη σήμερα τον λέει άντρα της. Εκείνος τότε τη φώναζε αδελφή για να τη
σώσει από τον θάνατο. Την έσωσε. Την αγάπησε, και πάνω που σχεδίαζαν να
μείνουν για πάντα μαζί, ήρθε η απελευθέρωση, ο χωρισμός. Αυτός έφυγε με τη
βοήθεια των Συμμάχων για Ιταλία. Η Όλγα, με τη βοήθεια των Αμερικανών, ήρθε
στην Ελλάδα. Ξαφνιάστηκαν όλοι. Συγγενείς, φίλοι, γείτονες. Την κοίταζαν μήπως
έχει τρύπες στο κορμί της από σφαίρες. Για φάντασμα την πέρασαν. Και σαν
πείστηκαν ότι ήταν η Όλγα τους, άρχισαν να ξεμακραίνουν ένας – ένας όταν
έμαθαν ότι ήταν έγκυος. Τα σκληρά ήθη εκείνης της εποχής δεν τα ξεπέρασαν.
Ούτε όταν έμαθαν πως για περίπου πέντε χρόνια πέθαινε κάθε μέρα πότε
δουλεύοντας στα εργοστάσια και πότε να βρίσκεται με το ένα πόδι στο φορτηγό
που μετέφερε ανθρώπους στους φούρνους. Η ζωή τής άνοιγε την αγκαλιά της, έτσι
νόμιζε, όμως στην πορεία αναγκάστηκε να πει «χίλιες φορές να πέθαινε εκεί»…

Ο πατέρας της την άφησε να κοιμηθεί το πρώτο βράδυ στο σπίτι. Μετά την έδιωξε
επειδή ήταν έγκυος. Κοιμήθηκε ως και σε παγκάκια. Την ημέρα που έλειπε από το
σπίτι, η Όλγα πήγαινε και το καθάριζε. Το βράδυ έπαιρνε τα κομμάτια της και
βολευόταν στα παγκάκια. Γέννησε. Έδωσε το παιδί της, ένα κορίτσι, για υιοθεσία
σε μια γνωστή της γυκαίκα. Και από κει, λεχώνα ακόμη το 1946, παίρνει το δρόμο
για την Αθήνα. Για την Καισαριανή, που δοκιμαζόταν σκληρά…

Δουλεύει σε σπίτια. Τα φέρνει βόλτα δύσκολα. Η μικρή παράγκα την πνίγει. Έχει
το μυαλό της στο παιδί της, στην Καβάλα, στον Βαλεντίνο. Απελπίζεται. Γνωρίζει
έναν φαντάρο από την Καβάλα. Στηρίζεται σ’ αυτόν. Μένει έγκυος. Γεννάει τον
Παρασκευά.

Ο πατέρας του χάνεται. Πάει το παιδί στο Δημοτικό Βρεφοκομείο. Γίνεται τροφός.
Θηλάζει και άλλα παιδιά. Κάποια στιγμή της λένε να το δώσει σε μια οικογένεια
ώσπου να περάσει η μπόρα. Το δίνει. Περνάει και ρωτά συνέχεια. Το παιδί είναι
καλά. Ξαναπερνάει για να το πάρει. Δεν την αφήνουν και έπειτα από λίγο της
λένε ότι πέθανε.

Ξαναρίχνεται στη μάχη για να ζήσει. Δουλεύει σ’ ένα ξενοδοχείο. Από το πρωί
έως τα μεσάνυχτα και από κει πάει στην Καισαριανή με τα πόδια. Άλλες φορές
κοιμάται δίπλα στα πλυντήρια. Κάπου κάπου πάει στην Καβάλα.

Η κόρη της

Στο Νταχάου. Η Όλγα κρατούμενη των Γερμανών στο στρατόπεδο όπου γνώρισε τον Βαλεντίνο. Στη συνέχεια όλη η ζωή της ήταν «μια φυλακή»

Η κόρη της έχει παντρευτεί. Αποκτά εγγόνια. Δεν τα γνωρίζει. Μόνο που η κόρη
της έχει μάθει πια ότι είναι υιοθετημένη. Ψάχνει. Όταν αποκαλύπτεται το
σκάνδαλο με τις αγοραπωλησίες βρεφών στη θεσσαλονίκη, ψάχνει και μέσω του
συλλόγου φτάνει στην κυρία Όλγα..

Η ζωή για πρώτη φορά της χαμογέλασε. Συναντήθηκαν. Έκλαψαν. Κοιτάχτηκαν ώρες
στα μάτια, η μία απέναντι στην άλλη. Και όταν η 53χρονη σήμερα Σουλτάνα
Μιχαηλίδου άκουσε για τα στρατόπεδα, τον διωγμό, την κατάλαβε. Μόνο που άθελά
της τη γύρισε πίσω. Στον Ιταλό φαντάρο, τον Βαλεντίνο. Δεν γνωρίζει τίποτε γι’
αυτόν. Απλώς έχει στα χέρια της μια φωτογραφία από το στρατόπεδο και μια
βαλίτσα που της έκανε δώρο. Ούτε επίθετο θυμάται ούτε πόλη ούτε τίποτε. Η
Σουλτάνα ψάχνει τον πατέρα της. Η μητέρα της τον άντρα της. Θελει να τον δει.
Ζει, λέει. Το ίδιο λέει και για το άλλο της παιδί τον Παρασκευά. «Τους θέλω
και τους δυο, φωνάζει, μου τους χρωστάει αυτή η ρημάδα η ζωή». Και κλαίει…

Πώς γεννήθηκε ο έρωτας με τον Βαλεντίνο

Ο Βαλεντίνο. Γνώρισε την Όλγα στο Νταχάου. Έκανε ένα παιδί μαζί της. Από το 1946 οι δρόμοι τους χώρισαν

Για διάφορες αιτίες η κύρια Όλγα Ζεχτάνογλου είναι η μόνη που έζησε από 12
αδέλφια. Όταν έφτασε στο Νταχάου, όλοι την ξέγραψαν, κι εκείνη το ίδιο έκανε.
Κάθε που τελείωνε η μέρα και η δουλειά στο εργοστάσιο επισκευής αεροπλάνων και
πυρομαχικών, έκανε το σταυρό της. «Ζήσαμε και σήμερα» έλεγε. Έτσι πέρασαν
πέντε ολόκληρα χρόνια.

Μια μέρα την έβαλαν στο φορτηγό μαζί με άλλους μελλοθανάτους. Ο Βαλεντίνο, ο
Ιταλός κρατούμενος, με τους φίλους του κατάφεραν να τη σώσουν. Τη σκέπασαν μ’
ένα μουσαμά. Έτσι γλίτωσε. Από τότε η Όλγα και οι Ιταλοί έγιναν αχώριστοι. Στο
εργοστάσιο δούλευαν δίπλα δίπλα.

Εκείνη, ο Βαλεντίνο και η Βάντα, μια άλλη Ιταλίδα κρατουμένη. Κάποια στιγμή οι
Γερμανοί τούς χώρισαν ανά εθνότητα. Παρ’ όλ’ αυτά η Όλγα δεν αφήνει τους
φίλους της. Ένας Ρώσος κρατούμενος δεν της συγχωρεί που κάνει παρέα με τους
Ιταλούς. Το λέει στους φρουρούς και τότε τη βάζουν σ’ ένα φορτηγό και τη
μεταφέρουν αλλού. Οι φίλοι της τη χάνουν. Ο Βαλεντίνο πρωτοστατεί στις
διαμαρτυρίες που γίνονται. Ύστερα από δέκα μέρες η Όλγα γυρίζει στο
στρατόπεδο. Η παρέα ξανασμίγει. Δουλεύουν σκληρά στο εργοστάσιο. Κάθε μέρα που
περνάει είναι χρόνος. Είναι θάνατος. Όλο και μαθαίνουν για τους φούρνους.

Όλο και βλέπουν ρούχα και άλλα αντικείμενα των νεκρών και περιμένουν τη δική
τους σειρά. «Τους έβαζαν γυμνούς στη σειρά. Νέοι, γέροι, παιδιά προσπαθούσαν
να τυλιχτούν με ό,τι έβρισκαν. Πήγαιναν οι στρατιώτες, τους τα έπαιρναν. Δεν
τους ξαναβλέπαμε. Να μπορούσα να πάω μια μέρα ως εκεί, να τα έβλεπα αυτά τα
κτίρια». Κλαίει σαν θυμάται. «Όποιος δεν τα έχει δει αυτά δεν μπορεί να καταλάβει».

Ο καιρός περνούσε. Οι Γερμανοί έχαναν. Όταν οι Συμμαχικές Δυνάμεις μπήκαν στη
Γερμανία, οι κρατούμενοι χωρίστηκαν και πάλι. Ομάδες ομάδες έφευγαν. Η Όλγα
έμεινε με τους Έλληνες. Τον Βαλεντίνο δεν τον ξαναείδε. Τον έψαξε παντού, αλλά
άκρη δεν έβγαινε. Ήταν και η χαρά της απελευθέρωσης.

Ο γυρισμός της δεν ήταν όπως ήθελε. Αλλιώς τον είχε φανταστεί. Εκεί στην
Καμάρα, στην Καβάλα, είδε πολλούς να περιμένουν. Δεν είδε όμως τον πατέρα της.
Μέσα στην πίκρα της πήρε το δρόμο για το σπίτι, χαμένη στις σκέψεις της.
Χτύπησε την πόρτα. Ο πατέρας της δεν άνοιγε.

Τελικά κάποιοι αστυνομικοί που την είδαν κατάφεραν να τον πείσουν ότι ήταν το
παιδί του. Η πρώτη νύχτα στην Καβάλα δεν ήταν η καλύτερη. Η χειρότερη όμως
ήταν η επόμενη μέρα, όπου ο πατέρας της την έδιωξε από το σπίτι μ’ ένα παιδί
στην κοιλιά.

«Αν ήταν εκείνος, ο Βαλεντίνο, όλα θα ήταν καλά», λέει. Όμως δεν ήταν. Και
έτσι βρέθηκε σε μια παράγκα στην Καισαριανή. Γαι να ζήσει ένα νέο γολγοθά.

«Πέρασα πολλά. Δούλεψα σκληρά και σαν να μη μου έφταναν όλ’ αυτά, μου πήραν
και τον Παρασκευά. Με ξεγέλασαν. Μου έκλεψαν το παιδί, τον Παρασκευά μου. Εγώ
τον εμπιστεύτηκα σε μια οικογένεια. Τι να έκανα μια γυναίκα μόνη και στην
Αθήνα, όπου έπρεπε να δουλεύω από το πρωί μέχρι το βράδυ.

Το έδωσα για λίγο και ξαφνικά μου είπαν ότι πέθανε. Το πίστεψα. Δεν έπρεπε κι
εγώ να ζήσω; Τι να κάνω, να σηκώσω τα χέρια και να πεθάνω κι εγώ; Εγώ έζησα
στο Νταχάου και θα τα παρατούσα στη χώρα μου;». Εκνευρίζεται. Κάπου κάπου
απολογείται. Δεν είναι και καλά στην υγεία της που επιδεινώθηκε από το 1997
και μετά, όπου βρήκε την κόρη της και έμαθε ότι το άλλο της παιδί ζει, αλλά
και γιατί πιστεύει ότι ήρθε η ώρα ύστερα από 53 χρόνια να βρει τον άνθρωπο που
γνώρισε στο στρατόπεδο…

«Βρήκα τη μάνα μου. Τώρα αγωνίζομαι να βρω και τον πατέρα μου»

Στην Ιταλία ψάχνουν τις ρίζες τους η Σουλτάνα Μιχαηλίδου και η κόρη της Χριστίνα. Την ιστορία την έμαθαν πριν από τρία χρόνια

Ήταν μόλις 14 χρόνων όταν έμαθε ότι είναι υιοθετημένη. «Ενοχλήθηκα πολύ»,
λέει. Κοινό μυστικό στην Καβάλα. Το ξεπέρασε, έκανε οικογένεια.

Πάντα όμως μέσα της είχε τη λαχτάρα να μάθει ποια είναι. Πώς βρέθηκε σε ξένη
οικογένεια, γιατί την έδωσαν οι γονείς της. Η ίδια, 53χρονη σήμερα, η Σουλτάνα
Μιχαηλίδου δεν μπόρεσε να βγάλει άκρη.

Και μόλις το 1997 φτάνει έως τη μητέρα της. Και εκεί που έλεγε ότι θα βρει
αδέλφια, θα γνωρίσει τον πατέρα της, θα μάθει επιτέλους τις ρίζες της,
βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ιστορία που θυμίζει ταινία.

Η Σουλτάνα από σύμπτωση δεν γεννήθηκε στα παγκάκια. Υιοθετήθηκε και άρχισε τη
δική της ζωή. Πριν από τρία χρόνια άρχισε να ψάχνει. Δίπλα της η κόρη της, η
Χριστίνα. Βρήκε τη μάνα της, βρήκε έναν ακόμη αδελφό, αλλά πικράθηκε όταν
έμαθε ότι παιδί ακόμη δόθηκε σε οικογένεια, χωρίς από τότε να μάθει κανείς τι
έγινε.

Και ενώ αυτά έγιναν στην Ελλάδα, στην Ιταλία όπου ζει (εάν ζει) ο πατέρας της
ακόμη τίποτε δεν έχει ξεκαθαρίσει. «Μπορεί να έχω και εκεί αδέλφια. Πρέπει να
τους βρω. Να τους γνωρίσω». Δίπλα της εκτός του συλλόγου για τις παράνομες
υιοθεσίες η κόρη της, η οποία από σύμπτωση έχει μάθει ιταλικά και έχει
επισκεφθεί αρκετές φορές τη γειτονική χώρα. Μέσω της πρεσβείας, αλλά και
επιστολών προς τον Ερυθρό Σταυρό, προσπαθεί να βρει ένα στοιχείο που θα την
οδηγήσει στον παππού της. Παράλληλα, μέσω των οργανώσεων των Εβραίων και των
συλλόγων κρατουμένων εκείνης της περιόδου κινείται τον τελευταίο καιρό ώστε να
βρει το επίθετο τού Βαλεντίνο.

«Το οφείλω στη μητέρα μου και τη γιαγιά μου. Κυρίως στη γιαγιά μου που πέρασε
τόσα. Όση ζωή της έχει απομείνει, ας την ζήσει τουλάχιστον με χαμόγελο» λέει.

Όμως για τη Χριστίνα και τη μητέρα της οι δυσκολίες είναι πολλές. Τρία χρόνια
και ακόμη είναι στην αρχή, καθώς τα στοιχεία από το ιταλικό υπουργείο Άμυνας
δεν δίνονται εύκολα. Ενώ από τις εδώ υπηρεσίες κάποιοι έφτασαν να της ζητούν
πλήρη στοιχεία. Ονοματεπώνυμο, διεύθυνση κ.λπ. (!). Ε, αν τα γνωρίζανε αυτά,
δεν χρειαζόταν καν βοήθεια…

Παρ’ όλα αυτά συνεχίζουν τις έρευνες. «Τώρα έχουμε και τη γιαγιά. Μας πιέζει
να βρούμε και τον Βαλεντίνο, αλλά και τον άλλο της γιο, τον Παρασκευά», λέει.

Ελπίζει πως κάτι θα γίνει…