Λουκάς Παπαδήμος Βουτιά επτά μονάδων στα επιτόκια έως το 2001

Μέτρα που διασφαλίζουν τη διαφάνεια των τραπεζικών συναλλαγών και κυρίως τους
όρους και το κόστος δανεισμού των επιχειρήσεων και των καταναλωτών προωθεί η
Τράπεζα της Ελλάδος. Αυτό αποκαλύπτει, στη συνέντευξή του στην «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ», ο
διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος κ. Λουκάς Παπαδήμος. Ο επικεφαλής της
Κεντρικής Τράπεζας παραδέχεται ότι το κόστος δανεισμού σε δραχμές των
επιχειρήσεων και των καταναλωτών είναι υψηλό σε σχέση με το αντίστοιχο
ευρωπαϊκό και δεν κρύβει την άποψή του ότι ορισμένοι τομείς της αγοράς των
τραπεζικών πιστώσεων χαρακτηρίζονται «από ατέλειες», όπως «η ανεπαρκής σε
ορισμένες περιπτώσεις πληροφόρηση των καταναλωτών για το συνολικό κόστος
χρηματοδότησης ή για λοιπούς όρους και προϋποθέσεις που διέπουν τις τραπεζικές συναλλαγές».

Πάντως, ο κ. Παπαδήμος πιστεύει ότι αυτή τη στιγμή το μεγάλο στοίχημα για την
ελληνική οικονομία είναι η πτώση του πληθωρισμού και η διατήρησή του σε
επίπεδο που θα εξασφαλίζει την ένταξη της δραχμής στη ζώνη του ευρώ.

Για την πορεία του πληθωρισμού μάλιστα τονίζει ότι «ορισμένοι εξωγενείς
παράγοντες όπως π.χ. η διεθνής τιμή του πετρελαίου επηρέασαν και εξακολουθούν
να επηρεάζουν δυσμενώς την εξέλιξη του γενικού επιπέδου τιμών». Κλειδί για την
επίτευξη του κριτηρίου για τον πληθωρισμό είναι και η εξέλιξή του στις χώρες
της ζώνης του ευρώ όπου για το 1999 προβλέπεται ότι θα διαμορφωθεί στο 1%.
Παράλληλα «στις τρεις χώρες με την καλύτερη επίδοση ο πληθωρισμός με βάση τα
στοιχεία του Ιουνίου ήταν 0,3%. Αυτό άλλωστε δικαιολογεί και τη σταθερή
προσήλωση της κεντρικής τράπεζας στο αντιπληθωριστικό χαρακτήρα της
νομισματικής πολιτικής.

Για τον λόγο αυτό άλλωστε η Τράπεζα της Ελλάδος προχώρησε, όπως λέει, στη λήψη
των πρόσθετων μέτρων για τα καταναλωτικά δάνεια. Δεν αποκλείει μάλιστα το
ενδεχόμενο να ληφθούν και «ορισμένα πρόσθετα μέτρα δημοσιονομικής πολιτικής,
όπως για παράδειγμα τη μείωση των έμμεσων φόρων στα καύσιμα», προκειμένου να
επιτευχθεί ο στόχος αυτός.

Ο κεντρικός τραπεζίτης, όταν ερωτάται για τις προοπτικές των επιτοκίων, απαντά
ευθέως ότι αυτές συνδέονται με την ένταξη της δραχμής στη ζώνη του ευρώ και
επομένως με την επίτευξη του κριτηρίου σύγκλισης για τον πληθωρισμό.

«Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το κόστος χρηματοδότησης σε δραχμές εξακολουθεί να είναι υψηλό σε σύγκριση με το αντίστοιχο κόστος στις άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης», λέει ο διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος κ. Λουκάς Παπαδήμος

Με τη συμμετοχή στη ζώνη του ευρώ, τονίζει, θα επιτευχθεί η μείωση του κόστους
του χρήματος στους επόμενους 17 μήνες κατά 7 ποσοστιαίες μονάδες, περίπου.
Βραχυπρόθεσμα όμως προβλέπει πως όταν διασφαλισθεί η συγκράτηση του
πληθωρισμού στο 2% ή και κάτω του 2% θα ξεκινήσει η πτώση των επιτοκίων
ενδεχομένως από το φθινόπωρο.

Ο κ. Παπαδήμος δίνει μια νότα αισιοδοξίας για την πορεία του πληθωρισμού, ο
οποίος, όπως αποκαλύπτει, «τον Ιούλιο και τον Αύγουστο εκτιμάται ότι θα
διατηρηθεί στο ικανοποιητικό επίπεδο του 2%, περίπου».

Όταν ερωτάται για τον λόγο που επιβλήθηκαν τα πρόσθετα μέτρα στην καταναλωτική
πίστη, είναι κατηγορηματικός:

«Οι λόγοι ήταν δύο. Ο ένας ήταν η συνεχιζόμενη ταχεία αύξηση της καταναλωτικής
πίστης, η οποία στο β’ τρίμηνο αυξήθηκε με ρυθμό 8,7%, που αντιστοιχεί σε
ετήσιο ρυθμό 36%, περίπου. Η τάση αυτή ενέχει πληθωριστικούς κινδύνους που
πρέπει να περιορισθούν ιδίως στην κρίσιμη αυτή περίοδο, στην οποία επιδιώκεται
να υποχωρήσει ο πληθωρισμός κάτω του 2%.

Ο δεύτερος λόγος είναι η διαπίστωση ότι τους τελευταίους μήνες σημειώθηκαν
δυσμενείς εξελίξεις στο μέτωπο του πληθωρισμού, παρά το γεγονός ότι ο
πληθωρισμός υποχώρησε στο 2,1% τον Ιούνιο.

Όμως, ορισμένοι εξωγενείς παράγοντες, όπως π.χ. η διεθνής τιμή του πετρελαίου,
επηρέασαν και εξακολουθούν να επηρεάζουν δυσμενώς την εξέλιξη του γενικού
επιπέδου τιμών. Αφού συνεκτιμήσαμε τους δύο παράγοντες και ορισμένα άλλα
στοιχεία αβεβαιότητας που μπορεί να επηρέασαν την εξέλιξη των τιμών, κρίθηκε
απαραίτητο, προκειμένου να υποχωρήσει και να διατηρηθεί ο πληθωρισμός σε
επίπεδο κάτω του 2%, να ληφθούν αυτά τα μέτρα, ώστε να ενισχυθεί η
αντιπληθωριστική νομισματική πολιτική που ασκεί η Τράπεζα. Δεν πρέπει,
άλλωστε, να παραγνωρίζεται το γεγονός ότι ο μέσος ετήσιος ευρωπαϊκός
πληθωρισμός το 1999 προβλέπεται ότι θα διαμορφωθεί στο 1%, ενώ στις τρεις
χώρες με την καλύτερη επίδοση ο πληθωρισμός με βάση τα στοιχεία του Ιουνίου
είναι 0,3%». Όμως, ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας θεωρεί ότι παρά την
πτώση που έχει σημειωθεί στη διάρκεια των τελευταίων 3 – 4 ετών, τα επιτόκια
στα δάνεια σε δραχμές εξακολουθούν να είναι υψηλά, σε σχέση με τα αντίστοιχα ευρωπαϊκά.

«Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το κόστος της χρηματοδότησης σε δραχμές εξακολουθεί
να είναι υψηλό, σε σύγκριση με το αντίστοιχο κόστος στις άλλες χώρες της
Ευρωπαϊκής Ένωσης, παρά το γεγονός ότι έχει σημειωθεί σημαντική μείωση των
επιτοκίων τα τελευταία 4 χρόνια κατά 9 εκατοστιαίες μονάδες, περίπου.

Βεβαίως θα πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι το μέσο κόστος κεφαλαίου των
επιχειρήσεων δεν εξαρτάται μόνο από το επιτόκιο των δανείων σε δραχμές. Αυτό
ισχύει εφόσον πολλές επιχειρήσεις χρηματοδοτούν τις δραστηριότητές τους και με
δάνεια σε συνάλλαγμα ή με άντληση κεφαλαίων από το Χρηματιστήριο.

Υψηλό κόστος

Γεγονός, πάντως, είναι ότι οι μικρού και μεσαίου μεγέθους επιχειρήσεις, αλλά
και ο καταναλωτής δεν έχουν αντίστοιχη ευχέρεια και επομένως χρηματοδοτούνται
με ονομαστικά δραχμικά επιτόκια που είναι υψηλά σε σχέση με τα αντίστοιχα
ευρωπαϊκά. Αλλά και σε πραγματικούς όρους, δηλαδή σε σχέση με τον πληθωρισμό,
η εικόνα είναι ανάλογη.

Επιπλέον, το συνολικό κόστος χρηματοδότησης καθορίζεται όχι μόνο από το
επίπεδο των επιτοκίων, αλλά και από φορολογικές επιβαρύνσεις και τραπεζικές
προμήθειες», τονίζει χαρακτηριστικά ο κ. Παπαδήμος, ο οποίος αποδίδει το
φαινόμενο αυτό σε συγκεκριμένα αίτια.

«Το υψηλό κόστος των δραχμικών δανείων οφείλεται σε διάφορους παράγοντες και
δεν αντανακλά μόνο το επίπεδο των επιτοκίων στην αγορά χρήματος που
διαμορφώνεται από τη νομισματική πολιτική και το οποίο σήμερα είναι περίπου
10%. Οι παράγοντες αυτοί που όμως δεν επηρεάζουν στον ίδιο βαθμό όλες τις
Τράπεζες περιλαμβάνουν το υψηλό λειτουργικό κόστος ορισμένων Τραπεζών,
ατέλειες της αγοράς τραπεζικών πιστώσεων σε μερικούς τομείς, την επιβάρυνση
του κόστους χρηματοδότησης από τις ειδικές φορολογικές επιβαρύνσεις στις
τραπεζικές πιστώσεις, καθώς και από τις υποχρεωτικές δεσμεύσεις στην Κεντρική
Τράπεζα επί των καταθέσεων των Τραπεζών που επιβάλλονται στο πλαίσιο της
ασκούμενης νομισματικής πολιτικής.

Όσον αφορά τις συνθήκες ανταγωνισμού στην αγορά τραπεζικών πιστώσεων, πρέπει
να επισημανθεί ότι σε ορισμένους τομείς επικρατούν έντονα ανταγωνιστικές
συνθήκες. Άλλοι όμως τομείς της αγοράς τραπεζικών πιστώσεων χαρακτηρίζονται
από ατέλειες, όπως η ανεπαρκής πληροφόρηση, σε ορισμένες περιπτώσεις, των
καταναλωτών για το συνολικό κόστος χρηματοδότησης ή για λοιπές επιβαρύνσεις
και όρους που διέπουν τις τραπεζικές συναλλαγές με αποτέλεσμα τη διαμόρφωση
του σχετικού κόστους χρηματοδότησης σε συγκεκριμένες κατηγορίες δανείων σε
υψηλά επίπεδα», λέει χαρακτηριστικά ο κεντρικός τραπεζίτης, ο οποίος όμως
θεωρεί ότι η ένταξη της δραχμής στη ζώνη του ευρώ θα σηματοδοτήσει και αλλαγές
στους όρους του ανταγωνισμού.

«Στους επόμενους 17 μήνες, το κόστος χρηματοδότησης αναμένεται ότι θα
υποχωρήσει σημαντικά για διάφορους λόγους. Η διατηρήσιμη υποχώρηση του
πληθωρισμού κάτω του 2% θα επιτρέψει βαθμιαία την αισθητή μείωση των επιτοκίων
στην αγορά χρήματος, τα οποία από 10% που είναι σήμερα θα προσεγγίσουν στο
τέλος του 2000 το αντίστοιχο επίπεδο των επιτοκίων της χρηματαγοράς στη ζώνη
του ευρώ που τώρα είναι στο 3%, περίπου. Επομένως, το μέσο επίπεδο των
επιτοκίων χορηγήσεων στις αρχές του 2001 αναμένεται να υποχωρήσει κατά 7
εκατοστιαίες μονάδες.

Επιπλέον, ως το τέλος του 2000, η Τράπεζα της Ελλάδος θα καταργήσει τις
υποχρεωτικές δεσμεύσεις επί των καταθέσεων των Τραπεζών και συνεπώς θα μειωθεί
το κόστος κεφαλαίου τους κατά 0,50 – 0,75%.

Επίσης, θα ενταθεί περαιτέρω ο τραπεζικός ανταγωνισμός που θα έχει ως
αποτέλεσμα την περαιτέρω συμπίεση των περιθωρίων μεταξύ των επιτοκίων
καταθέσεων και χορηγήσεων».

Τα μέτρα

Ο κ. Παπαδήμος αποκαλύπτει μάλιστα ότι η Κεντρική Τράπεζα θα προχωρήσει σε
λήψη συγκεκριμένων μέτρων που θα διασφαλίζουν τη διαφάνεια στα δάνεια. «Στο
άμεσο μέλλον η Τράπεζα της Ελλάδος με συγκεκριμένο τρόπο θα επιβάλει ένα νέο
πλαίσιο ενημέρωσης των συναλλασσόμενων με τις Τράπεζες που θα αποσκοπεί στην
ενίσχυση της διαφάνειας των συναλλαγών μεταξύ των Τραπεζών και των πελατών
τους.

Το νέο πλαίσιο θα προβλέπει μεταξύ άλλων τη λεπτομερή ενημέρωση των
επιχειρήσεων και των καταναλωτών σχετικά με το συνολικό κόστος των δανείων
όπως προκύπτει με τον συνυπολογισμό όλων των προμηθειών ή άλλων επιβαρύνσεων,
καθώς και πληροφόρηση σχετικά με τους λοιπούς όρους που διέπουν τις δανειακές
συμβάσεις. Η πληρέστερη πληροφόρηση θα έχει θετικές επιπτώσεις, όχι μόνο
επειδή οι καταναλωτές θα γνωρίζουν τις συνολικές πραγματικές επιβαρύνσεις του
δανεισμού και θα δύνανται να λαμβάνουν ορθολογικότερες αποφάσεις, αλλά και
επειδή με αυτόν τον τρόπο θα βελτιωθούν οι συνθήκες ανταγωνισμού στην αγορά πιστώσεων».

Σημειώνεται ότι το νέο πλαίσιο θα υποχρεώνει τις Τράπεζες να ενημερώνουν τους
καταθέτες τους για τους όρους και τις προϋποθέσεις που ισχύουν για κάθε
τραπεζικό προϊόν που διαθέτουν. Επίσης, θα καλούνται να παρέχουν αναλυτική
πληροφόρηση για το ύψος των επιτοκίων, τον χρόνο έναρξης και λήξης της
τοκοφορίας, την περίοδο υπολογισμού των τόκων, καθώς και τις φορολογικές
επιβαρύνσεις, τις προμήθειες και τα υπόλοιπα έξοδα που τους επιβαρύνουν.

Όσον αφορά τα δανειακά προϊόντα, οι αντίστοιχες πληροφορίες αφορούν το ύψος
των επιτοκίων, την περίοδο εκτοκισμού των δανείων, τη χρονική βάση υπολογισμού
των τόκων, καθώς και τις διαδικασίες αλλαγής των κυμαινόμενων επιτοκίων και τη
βάση υπολογισμού τους.

Επίσης, οι Τράπεζες πρέπει να δίδουν πληροφορίες για το επιτόκιο υπερημερίας
και τον τρόπο υπολογισμού των τόκων τους. Ειδικότερα, για τα καταναλωτικά
δάνεια, θα πρέπει να δίδεται αναλυτική πληροφόρηση για τον χρόνο και τους
όρους εκτοκισμού, καθώς και για την εξέλιξη των ληξιπρόθεσμων και άληκτων
οφειλών των τόκων και της μεταβολής των επιτοκίων.

Τα επιτόκια

Κλειδί για την πορεία του κόστους χρήματος είναι η εξέλιξη των επιτοκίων.
Έτσι, στην ερώτηση για το πότε θα αρχίσει η αποκλιμάκωσή τους, απαντά:

«Η αποκλιμάκωση των επιτοκίων θα εξαρτηθεί από την πορεία του πληθωρισμού και
ειδικότερα από την εκτίμηση της Τραπέζης της Ελλάδος σχετικά με την εξέλιξή
του μεσοπρόθεσμα. Όταν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι ο πληθωρισμός θα
διατηρηθεί σε χαμηλό επίπεδο, συνεπές με την ικανοποίηση του σχετικού
κριτηρίου σύγκλισης, τότε θα δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για την υποχώρηση
των επιτοκίων. Δεν μπορεί να προσδιορισθεί με ακρίβεια η χρονική στιγμή, όμως
αναμένεται ότι εντός του φθινοπώρου θα έχουν διαμορφωθεί οι κατάλληλες
συνθήκες. Η βασική επιδίωξή μας είναι να διασφαλισθεί η διατηρήσιμη υποχώρηση
του πληθωρισμού, σ’ αυτό το χαμηλό επίπεδο, η οποία θα επιτρέψει αντιστοίχως
τη σταθερή υποχώρηση των επιτοκίων», λέει χαρακτηριστικά.

Πρόσθετα μέτρα

Τέλος, όταν ερωτάται για το αν θεωρεί αναγκαία και πρόσθετα μέτρα για την
επίτευξη του κριτηρίου για τον πληθωρισμό, ο διοικητής της Τραπέζης της
Ελλάδος τονίζει:

«Η νομισματική πολιτική επιδιώκει και δύναται να επηρεάσει καθοριστικά τη
μεσοπρόθεσμη τάση του πληθωρισμού. Δεν μπορεί όμως να επηρεάσει άμεσα και
σημαντικά τις βραχυπρόθεσμες διακυμάνσεις του που μπορεί να σημειωθούν λόγω
της επίδρασης ειδικών παραγόντων. Επομένως, εάν κατά τους επόμενους μήνες
ειδικοί και εξωγενείς παράγοντες επηρεάζουν δυσμενώς την εξέλιξη των τιμών, θα
είναι αναγκαίο να αντισταθμιστούν οι επιπτώσεις τους με ειδικά μέτρα
πολιτικής. Ενδέχεται, επομένως, να είναι αναγκαία η λήψη πρόσθετων μέτρων
δημοσιονομικής πολιτικής, όπως για παράδειγμα η μείωση των έμμεσων φόρων στα
καύσιμα, προκειμένου να εξουδετερωθούν οι επιπτώσεις παραγόντων που θα
δυσχεράνουν τη διατήρηση του πληθωρισμού στον επιδιωκόμενο χαμηλό ρυθμό που θα
επιτρέψει την ένταξη στη Νομισματική Ένωση.

Πάντως, πρέπει να σημειωθεί ότι τον Ιούλιο και τον Αύγουστο ο πληθωρισμός
εκτιμάται ότι θα διατηρηθεί στο ικανοποιητικό επίπεδο του 2% περίπου».