ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Σχεδιασμοί στο πόδι

Η απουσία ενός μακροπρόθεσμου ορθολογικού σχεδιασμού για την Τριτοβάθμια
Εκπαίδευση στη χώρα μας και οι συνεχόμενοι μεμονωμένοι και αποσπασματικοί
πειραματικοί «εκσυγχρονισμοί» της έχουν επισημανθεί από πολλούς ερευνητές.

Σήμερα, σε συνθήκες ρευστότητας, ριζικών μετασχηματισμών και παρατεταμένης
κρίσης είναι αναγκαίος ο επιστημονικός διάλογος για τις προϋποθέσεις και για
τους όρους υλοποίησης – συγκρότησης ενός συστηματικού πανεπιστημιακού προγραμματισμού.

Η ανυπαρξία σχεδιασμού στην Ανώτατη Εκπαίδευση έχει επιφέρει μία σωρεία
προβλημάτων και αντιφάσεων που υποσκάπτουν την ποιότητα της προπτυχιακής και
μεταπτυχιακής εκπαίδευσης. Αναφερόμαστε ενδεικτικά σε ορισμένα από αυτά. Στο
επίπεδο των προπτυχιακών σπουδών, οι ad hoc εγκρίσεις ίδρυσης νέων Τμημάτων
(από 60 Τμήματα στη δεκαετία του 1980 σε 200 Τμήματα σήμερα) ύστερα από
μεμονωμένες πιέσεις πανεπιστημιακών ομάδων, τοπικών βουλευτών και παραγόντων,
χωρίς να εντάσσονται σε έναν ολοκληρωμένο προγραμματισμό, έχει οδηγήσει σε
προβλήματα χωροταξικής διασποράς και αδυναμίας λειτουργίας ορισμένων Τμημάτων
λόγω έλλειψης προσωπικού, και κυρίως σε προβλήματα που αφορούν το ίδιο το
γνωστικό αντικείμενο της επιστήμης. Ενώ δηλαδή βασικές επιστήμες δεν έχουν
ακόμη αποκτήσει την αυτοτέλειά τους παρατηρείται ένας κατατεμαχισμός κλάδων
γνώσης με πρόωρες και συχνά απαράδεκτες εξειδικεύσεις που είτε θα έπρεπε να
αφορούν τις μεταπτυχιακές πανεπιστημιακές σπουδές, είτε αναφέρονται σε
επαγγελματικές δεξιότητες Σχολών Κατάρτισης.

Στο όνομα της ευελιξίας, των πολλαπλών διαδρομών και της διαφοροποίησης, και
βέβαια με στόχο τη διεύρυνση της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, εγκαταλείπεται το
ορθολογικό αίτημα του συνολικού προγραμματισμού αφήνοντας να διαιωνίζονται τα
προβλήματα των πρόωρων εξειδικεύσεων, των επικαλύψεων, των κενών, αλλά και των
ανισοτήτων που αναπαράγονται. Είναι χαρακτηριστικά τα προβλήματα των Τμημάτων
Κεντρικών Πανεπιστημίων με πολύ μεγάλο αριθμό μελών ΔΕΠ (έντονες ιεραρχίες, μη
συμμετοχή πολλών μελών ΔΕΠ στα όργανα διοίκησης, ανορθολογικά προγράμματα
σπουδών «προσαρμοσμένα» στον μεγάλο αριθμό ΔΕΠ και στις υποχρεώσεις που θέτει
ο νόμος). Επίσης είναι γνωστά σε όλους τα οξύτατα προβλήματα Τμημάτων
Περιφερειακών Πανεπιστημίων με πολύ μικρό αριθμό μελών ΔΕΠ, όπως είναι η
έλλειψη πόρων, τα προβλήματα πληρωμής εντεταλμένων διδασκόντων Π.Δ. 407, οι
«ιπτάμενοι» διδάσκοντες κ.ά. Αντί το ΥΠΕΠΘ να αντιμετωπίσει κατά προτεραιότητα
τα προβλήματα των υπαρχόντων Τμημάτων με ιεράρχηση και προτεραιότητες, στο
πλαίσιο ενός σφαιρικού προγραμματισμού, εγκρίνει 70 Νέα Τμήματα και 32 ΠΣΕ, με
χρηματοδότηση από το ΕΠΕΑΕΚ, ενώ συζητάται ακόμη και η ίδρυση νέων
Πανεπιστημίων (Πελοποννήσου με έδρα την Τρίπολη, της Εκκλησίας, του Στρατού
κ.ά.). Αντίστοιχα προβλήματα και ένταση των διαφοροποιήσεων, απόρροια της
έλλειψης προγραμματισμού, υπάρχουν και στο επίπεδο των μεταπτυχιακών σπουδών.
Αφενός έχουμε τα 120 Προγράμματα Σπουδών εγκεκριμένα την περασμένη δεκαετία,
με χαμηλή δημόσια χρηματοδότηση από τον Τακτικό Προϋπολογισμό, και αφετέρου τα
Μεταπτυχιακά Προγράμματα Σπουδών (100 με 2-3 εξειδικεύσεις το κάθε ένα) με
υψηλές χρηματοδοτήσεις από το ΕΠΕΑΕΚ.

Το βασικό πρόβλημα που διαπιστώνεται είναι η έλλειψη μιας ορθολογικής
πολιτικής που θα απαντά συνολικά στα προβλήματα της ελλιπούς δημόσιας
χρηματοδότησης, της εισαγωγής ή όχι των διδάκτρων, των επικαλύψεων των
γνωστικών αντικειμένων, της εμβάθυνσης / εξειδίκευσης ή διεπιστημονικής
προσέγγισης. Αντ’ αυτού διαπιστώνουμε μόνο επιμέρους αποσπασματικά μέτρα
πολιτικής (π.χ. για τα Νέα Τμήματα, τα ΠΣΕ, τα Μεταπτυχιακά Προγράμματα,
Αναμόρφωση Προγραμμάτων Σπουδών κ.ά.) που περιορίζονται στις δράσεις του
ΕΠΕΑΕΚ. Ο εκπαιδευτικός σχεδιασμός για την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση περιορίζεται
τελικά στον προγραμματισμό έργων του Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης. Και βεβαίως
είναι αποδεκτή η αξιοποίηση των πόρων του Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης, στον
βαθμό που εντάσσεται σε ένα εθνικό αυτοτελές πλαίσιο πολιτικής, όμως αυτό που
συμβαίνει είναι η ανυπαρξία πλαισίου και η πολυμορφία δράσεων που συχνά
υπονομεύουν τον χαρακτήρα της πανεπιστημιακής παιδείας (π.χ. ΠΣΕ). Αυτό το
διάστημα και μέχρι τον Νοέμβριο οριστικοποιείται από το ΥΠΕΠΘ το αναλυτικό
Επιχειρησιακό Πρόγραμμα για την Εκπαίδευση – Κατάρτιση στο πλαίσιο του Γ’
Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης 2000-2006. Οι στόχοι και οι κατευθύνσεις αυτού
του Προγράμματος θα σφραγίσουν την εξέλιξη της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης την
ερχόμενη εξαετία.

Κατά πόσο εντάσσονται αυτοί οι στόχοι σε ένα ευρύτερο πλαίσιο πολιτικής για το
δημόσιο πανεπιστήμιο, ποιοι συμμετέχουν στις διαδικασίες λήψης των αποφάσεων,
καθώς και τις ευθύνες της πανεπιστημιακής κοινότητας που μέχρι σήμερα δεν έχει
ανοίξει ουσιαστικό διάλογο για το ζήτημα του εκπαιδευτικού σχεδιασμού, είναι
θέματα που θα μας απασχολήσουν σε επόμενο άρθρο.

Ο Παναγιώτης Γετίμης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.