Δημοκρατική η ευρωπαϊκή νομισματική πολιτική

Ο διοικητής της Τράπεζας της Γαλλίας και μέλος του διοικητικού συμβουλίου της
Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας διαφωνεί με αυτούς που υποστηρίζουν ότι υπάρχει
δημοκρατικό έλλειμμα στην άσκηση της νομισματικής πολιτικής στη ζώνη ευρώ

Ο διοικητής της Τράπεζας της Γαλλίας τονίζει ότι κάνουν λάθος αυτοί που υποστηρίζουν ότι υπάρχει δημοκρατικό έλλειμμα στην άσκηση της νομισματικής πολιτικής στη ζώνη ευρώ

Η «Monde» κέντρισε πρόσφατα τον δημόσιο διάλογο για την άσκηση της ευρωπαϊκής
νομισματικής πολιτικής, θέτοντας το ερώτημα της ύπαρξης δημοκρατικού
ελλείμματος. Το θέμα είναι πολύ σημαντικό για τη δημοκρατία. Η ανάπτυξή του,
μέσα από την απάντηση τριών βασικών ερωτημάτων, είναι πολύ χρήσιμη:

Πρώτο ερώτημα

Χαρακτηρίζεται το Ευρωπαϊκό Σύστημα Κεντρικών Τραπεζών από δημοκρατικό
έλλειμμα έναντι των Κοινοβουλίων και των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων;
Χαρακτηρίζεται από δημοκρατικό έλλειμμα όταν συγκρίνεται με το σύστημα των
Ομοσπονδιακών Τραπεζών στις Ηνωμένες Πολιτείες; Πρόκειται για μια άποψη την
οποία θεωρώ τελείως λανθασμένη. Ας δούμε τα γεγονότα. Η οικοδόμηση του
Ευρωπαϊκού Συστήματος Κεντρικών Τραπεζών είναι αποτέλεσμα της ευρωπαϊκής
δημοκρατίας. Από αυτήν την άποψη, η Ευρώπη είναι πιθανώς πιο μπροστά από τις
Ηνωμένες Πολιτείες. Η σχέση της νομισματικής πολιτικής με το Ευρωπαϊκό
Κοινοβούλιο είναι πολύ πιο στενή από τη σχέση της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των
Ηνωμένων Πολιτειών με το αμερικανικό Κοινοβούλιο. Σύμφωνα με το καταστατικό
λειτουργίας του Ευρωπαϊκού Συστήματος Κεντρικών Τραπεζών, ο πρόεδρος της
Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας εμφανίζεται ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
πολύ πιο συχνά απ’ ό,τι εμφανίζεται στο Καπιτώλιο ο πρόεδρος της Ομοσπονδιακής
Τράπεζας των ΗΠΑ. Οποιαδήποτε στιγμή, η αρμόδια επιτροπή του Ευρωπαϊκού
Κοινοβουλίου μπορεί να ζητήσει πρόσθετες εξηγήσεις για τις αποφάσεις της
Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Η ίδια σχέση υπάρχει και με τα περισσότερα
Κοινοβούλια των χωρών της ζώνης ευρώ. Σύμφωνα με τον νόμο, ο διοικητής της
Τράπεζας της Γαλλίας μπορεί ανά πάσα στιγμή να προσκληθεί από την Επιτροπή
Οικονομικών του γαλλικού Κοινοβουλίου προκειμένου να δώσει εξηγήσεις για τη
νομισματική πολιτική που εφαρμόζει το Ευρωπαϊκό Σύστημα Κεντρικών Τραπεζών.

Επιπλέον, στην Ευρώπη, η σχέση της ανεξάρτητης Κεντρικής Τράπεζας με την
κυβέρνηση είναι πολύ πιο ξεκάθαρη και διαφανής σε σχέση με τις Ηνωμένες
Πολιτείες. Η προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή
προσκαλούνται κάθε 15 ημέρες να συμμετάσχουν στη συνεδρίαση του διοικητικού
συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Κάτι ανάλογο δεν συμβαίνει στις
Ηνωμένες Πολιτείες: η αμερικανική κυβέρνηση είναι απούσα από τις συνεδριάσεις
της Ομοσπονδιακής Επιτροπής Ανοιχτής Αγοράς ­ το όργανο της Ομοσπονδιακής
Τράπεζας των ΗΠΑ που έχει τον πρώτο λόγο στην άσκηση της νομισματικής πολιτικής.

Δεύτερο ερώτημα

Είναι επαρκώς διαφανές το Ευρωπαϊκό Σύστημα Κεντρικών Τραπεζών; Είναι λιγότερο
διαφανές από το αντίστοιχο αμερικανικό σύστημα;

Και σε αυτό το θέμα υπάρχουν διάφορες απόψεις, πολλές από τις οποίες είναι
λανθασμένες. Ας δούμε τα γεγονότα: η διαφάνεια πρέπει να εξεταστεί έναντι των
θεσμών και έναντι της κοινής γνώμης. Εξήγησα ότι η σχέση της ευρωπαϊκής
νομισματικής πολιτικής με τα Κοινοβούλια είναι πιο στενή στην Ευρώπη απ’ ό,τι
στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η αντίθετη εντύπωση οφείλεται ­ κατά πάσα πιθανότητα
­ στο γεγονός ότι οι εισηγήσεις του κ. Γκρίνσπαν μεταδίδονται από την
τηλεόραση. Αντίθετα, οι εισηγήσεις του κ. Ντούιζενμπεργκ δεν διαδίδονται
ευρέως. Γι’ αυτό όμως ευθύνονται τα Κοινοβούλια και όχι οι κεντρικές τράπεζες
της Ευρώπης.

Η διαφάνεια της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας έναντι της κοινής γνώμης
βρίσκεται στο ανώτερο δυνατό επίπεδο. Κάθε μήνα η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα
εκδίδει δελτίο στο οποίο περιγράφονται οι αποφάσεις της και οι εξελίξεις των
νομισματικών μεγεθών. Επιπλέον, τουλάχιστον μια φορά τον μήνα ο κ. Βιμ
Ντούιζενμπεργκ παραχωρεί μια συνέντευξη Τύπου στην οποία εξηγεί με
λεπτομέρειες για ποιο λόγο το διοικητικό συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής
Τράπεζας πήρε τη μια ή την άλλη απόφαση. Δεν περιμένουμε δεκαπέντε ημέρες,
έναν μήνα ή πέντε εβδομάδες, όπως κάνουν άλλες κεντρικές τράπεζες, για να
εκδώσουμε το δελτίο: το εκδίδουμε άμεσα και σε πραγματικό χρόνο. Το δελτίο
αυτό εκδίδεται σε όλη την Ευρώπη από τις κυβερνήσεις και από τα μέλη των
συμβουλίων νομισματικής πολιτικής των εθνικών κεντρικών τραπεζών.

Τρίτο ερώτημα

Ο τελικός στόχος της νομισματικής πολιτικής είναι η σταθερότητα των τιμών.
Μήπως είναι περισσότερο δημοκρατικό να διευρυνθεί αυτός ο στόχος; Μήπως πρέπει
πέρα από τη σταθερότητα των τιμών, η νομισματική πολιτική να επιδιώκει την
τόνωση της ανάπτυξης και τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας;

Κατ’ αρχήν αυτό το ερώτημα είναι παράδοξο και δεν αφορά τη δημοκρατία. Ας
δούμε τα γεγονότα. Τίποτε δεν είναι πιο δημοκρατικό από μια απόφαση που
παίρνει ο ίδιος ο λαός. Στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ο λαός είναι αυτός που αποφασίζει.

Παράλληλα, αν όντως υπάρχει μια διαφορετική λογική ανάμεσα στην Ευρώπη και τις
Ηνωμένες Πολιτείες, πρέπει ο στόχος της σταθερότητας των τιμών να αντίκειται
στον στόχο της ανάπτυξης και της δημιουργίας θέσεων εργασίας. Αυτό δεν ισχύει.
Στα μάτια των Ευρωπαίων, η σταθερότητα των τιμών είναι μια αναγκαία συνθήκη
για την ανάπτυξη και τη μάχη ενάντια στην ανεργία: προστασία της κατανάλωσης
μέσω της διατήρησης της αγοραστικής δύναμης των εργαζομένων, ενίσχυση της
εμπιστοσύνης στο νόμισμα η οποία επιτρέπει την αποκομιδή οφέλους από τα
εξαιρετικά χαμηλά επιτόκια, ενίσχυση του ανταγωνισμού μεταξύ των ευρωπαϊκών
επιχειρήσεων λόγω του χαμηλού πληθωρισμού. Εξάλλου, οι Αμερικανοί συνάδελφοί
μας απαντούν ότι οι στόχοι που καθορίζει η αμερικανική νομοθεσία δρουν
συμπληρωματικά: υπερασπίζοντας τη σταθερότητα των τιμών, στηρίζουν την ανάπτυξη.

Το Ευρωπαϊκό Σύστημα Κεντρικών Τραπεζών βρίσκεται στην υπηρεσία του νομίσματος
291 εκατομμυρίων Ευρωπαίων πολιτών και δεν πάσχει από κανένα δημοκρατικό
έλλειμμα σε σύγκριση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Τράπεζα της Γαλλίας
εφαρμόζει την κοινή νομισματική πολιτική στη Γαλλία. Όπως ακριβώς η ανεξάρτητη
Τράπεζα της Γαλλίας δημιουργήθηκε από μια ευρεία πολυκομματική συναίνεση, έτσι
και το κοινό νόμισμα είναι τέκνο της συναίνεσης των ένδεκα δημοκρατιών της
ζώνης ευρώ.

* Ο κ. Jean-Claude Trichet είναι διοικητής της Τράπεζας της Γαλλίας και
μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.