Σχέδιο Μάρσαλ για ανακούφιση φτωχών

Μερικές δεκαετίες μετά τον θάνατο του Τζορτζ Μάρσαλ, σχεδόν όλοι εκφράζονται
με κολακευτικά λόγια για το ομώνυμο σχέδιο, που συνέβαλε στην ανοικοδόμηση της
Ευρώπης και της Ιαπωνίας. Ο λόγος; Το «Σχέδιο Μάρσαλ για τα Βαλκάνια».

Οι ΗΠΑ ανέλαβαν το μεγαλύτερο μέρος του κόστους του πολέμου. Ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό της ανοικοδό-μησης;

Την περασμένη εβδομάδα, η Αμερικανίδα υπουργός Εξωτερικών Μαντλίν Ολμπράιτ και
οι Ευρωπαίοι ομόλογοί της μιλούσαν για το σχέδιο ανοικοδόμησης των Βαλκανίων.
Το «Σχέδιο Μάρσαλ για τα Βαλκάνια» θα είναι και το κύριο θέμα συζήτησης στην
ετήσια σύνοδο των επτά βιομηχανικά ισχυρών κρατών (G7), που θα πραγματοποιηθεί
στα τέλη της εβδομάδας στην Κολωνία.

Στην ίδια σύνοδο αναμένεται να επιτευχθεί συμφωνία και για την παραγραφή χρεών
για τις φτωχότερες χώρες του κόσμου. Πρόκειται για συνολικά χρέη πάνω από 130
δισεκατομμύρια δολάρια, τα οποία είναι πολύ πιθανόν να μην αποπληρωθούν ποτέ.
Οι υποστηρικτές της παραγραφής μιλούν για το «Σχέδιο Μάρσαλ των φτωχών».

«Ιερή προσπάθεια»

Η χρήση του όρου «Σχέδιο Μάρσαλ» δεν πρέπει να προκαλεί έκπληξη: το Κογκρέσο
απεχθάνεται την παροχή οικονομικής βοήθειας στο εξωτερικό, όπως απεχθάνεται
και τις περικοπές φόρων. Όταν όμως η βοήθεια αποκαλείται «Σχέδιο Μάρσαλ»,
μεταμορφώνεται ξαφνικά από σπατάλη σε μια «ιερή προσπάθεια» για τη μετατροπή
των κατεστραμμένων κρατών σε μοντέλα δημοκρατικού καπιταλισμού. Υπάρχει όμως
μια διαφορά: οι πολιτικοί που χρησιμοποιούν σήμερα τον όρο, δεν σκοπεύουν να
διαθέσουν ποσά ανάλογα με αυτά του αυθεντικού Σχεδίου Μάρσαλ.

Το σχέδιο αυτό κόστισε περίπου το 2% του αμερικανικού Ακαθάριστου Εγχώριου
Προϊόντος για κάθε χρονιά από το 1947 έως το 1951. Σήμερα, αν χρησιμοποιηθεί
αυτή η αναλογία, οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να δαπανήσουν για τα σύγχρονα
Σχέδια Μάρσαλ περίπου 160 δισεκατομμύρια δολάρια.

600 εκατ. δολ. για φτωχούς

Στην πραγματικότητα, μόνον ένα μικρό κλάσμα αυτού του ποσού ­ κάτι παραπάνω
από 600 εκατομμύρια δολάρια ­ θα είναι η ελάφρυνση των φτωχών χωρών από τα
χρέη τους, με την προϋπόθεση ότι θα προχωρήσουν σε διαρθρωτικές οικονομικές
μεταρρυθμίσεις. Τα πραγματικά Σχέδια Μάρσαλ εξυπηρετούσαν άλλους σκοπούς. Κατά
τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου στόχευσαν στην τόνωση των οικονομιών, που θα
λειτουργούσαν ως ανάσχεση του κομμουνισμού. Βοηθούσαν επίσης στη δημιουργία
εξαγωγικών αγορών για τα αμερικανικά προϊόντα. Στη μεταψυχροπολεμική εποχή,
όμως, τα πράγματα είναι διαφορετικά. Ελάχιστες είναι οι χώρες που επιθυμούν να
δαπανήσουν τα χρήματα των φορολογουμένων τους για να ενθαρρύνουν κάποιες άλλες
χώρες να υιοθετήσουν τον δυτικού τύπου καπιταλισμό.

Τριβές για τον καταμερισμό

Έτσι οι ίδιες χώρες που υποστηρίζουν σθεναρά τα Σχέδια Μάρσαλ, προσπαθούν να
κάνουν άλλους να πληρώσουν για αυτά. Παράδειγμα; Οι βομβαρδισμοί στη
Γιουγκοσλαβία δεν είχαν σταματήσει και οι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ άρχισαν να
«τσακώνονται» για το ποιος θα πληρώσει τον… λογαριασμό.

«Όλοι ξέρουν ότι θα είναι ακριβό, αλλά πρέπει να γίνει», δήλωσε την περασμένη
εβδομάδα η Μαντλίν Ολμπράιτ. Αργότερα, Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστήριζαν ότι
οι Ηνωμένες Πολιτείες επωμίστηκαν το μεγαλύτερο μέρος του κόστους του πολέμου
και, κατά συνέπεια, η Ευρώπη πρέπει να πληρώσει για την ανασυγκρότηση τής
Αλβανίας, της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας και την
ανοικοδόμηση τού Κοσσυφοπεδίου.

Η παραγραφή χρεών

Τα σενάρια για το βαλκανικό Σχέδιο Μάρσαλ μιλούν για ποσό από 5 έως 100
δισεκατομμύρια δολάρια, ανάλογα με το αν θα αποφασιστεί μόνον η αποκατάσταση
των δρόμων και των εργοστασίων ενέργειας ή θα επιχειρηθεί μία γενικότερη
οικονομική αναβάθμιση της περιοχής.

Μεγαλύτερη «μάχη» διεξάγεται για το ποιος θα αναλάβει το κόστος της παραγραφής
των χρεών για τις φτωχές χώρες του κόσμου. Οι Γάλλοι και οι Ιάπωνες
υποστηρίζουν ότι κάθε δυτική χώρα πρέπει να συνεισφέρει ανάλογα με το μέγεθος
τής οικονομίας της ­ εννοώντας ότι οι ΗΠΑ πρέπει να πληρώσουν τα περισσότερα.
Η Ουάσιγκτον έχει άλλα σχέδια. Ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Ρόμπερτ
Ρούμπιν μίλησε για σταδιακή παραγραφή χρεών ανάλογα με την πρόοδο των χωρών
στην εφαρμογή οικονομικών μεταρρυθμίσεων.