Νέοι κανόνες επίβλεψης δανειστών – δανειζομένων

Η μεγάλη οικονομική κρίση της δεκαετίας του ’30 στις ΗΠΑ οδήγησε στη θέσπιση
κανόνων στενού ελέγχου της αμερικανικής χρηματοπιστωτικής αγοράς. Η παγκόσμια
κρίση των τελευταίων δύο χρόνων οδηγεί στην επιβολή νέων κανόνων επίβλεψης του
παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Λόρενς Σάμερς. Ο Αμερικανός υφυπουργός Οικονομικών παρομοιάζει τις οικονομικές κρίσεις με τα τροχαία ατυχήματα. Μπορούν να μειωθούν, αλλά δεν μπορούν να εξαλειφθούν

Οι χιλιάδες των δανειστών και των δανειζομένων που διακινούν χρήματα μεταξύ
τους στο πεδίο που αποκαλείται παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα πόνταραν
στις αγορές. Οι πρώτοι για να αποκομίζουν κέρδη και οι δεύτεροι για να αντλούν
κεφάλαια. Για πολλές δεκαετίες λειτουργούσαν με αυτόν τον τρόπο χωρίς να
κοιτάζουν το αύριο. Το ναυάγιο της Ασίας τους ξύπνησε απότομα.

Λιγότερη αστάθεια

Ξύπνησε όμως και τους κυβερνητικούς αξιωματούχους σε ολόκληρο τον κόσμο. Ποτέ
στο παρελθόν δεν μιλούσαν πιο ανοιχτά για την ανάγκη ελέγχου της παγκόσμιας
χρηματοπιστωτικής αγοράς. Σε συνεντεύξεις και ομιλίες τους κατά τη διάρκεια
της εαρινής συνόδου του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας
Τράπεζας, που πραγματοποιήθηκε την περασμένη εβδομάδα στην Ουάσιγκτον,
διατύπωσαν προτάσεις που δεν θα τολμούσαν να διατυπώσουν μέχρι πριν από έξι μήνες.

«Η διεθνής οικονομική κοινότητα αποδέχεται πλέον ότι όσο περισσότερο ελέγχεται
η διάρθρωση του χρέους των κρατών τόσο περισσότερο μειώνεται ο κίνδυνος
αστάθειας και κρίσεων στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα», είπε σε μια
συνέντευξη ο Τζακ Μπούρμαν, διευθυντής Οικονομικής Πολιτικής του Διεθνούς
Νομισματικού Ταμείου.

Ο όρος αστάθεια είναι ένας «ευγενικός» τρόπος περιγραφής της πανικόβλητης
φυγής των ξένων δανειστών από την Ασία, στη συνέχεια από τη Ρωσία και πρόσφατα
από τη Βραζιλία.

Άνοιξε συζήτηση

Ενώ η Παγκόσμια Τράπεζα μίλησε για παγκόσμιους κανόνες ελέγχου του
χρηματοπιστωτικού συστήματος, την προηγούμενη εβδομάδα, τόσο το Διεθνές
Νομισματικό Ταμείο όσο και η κυβέρνηση Κλίντον έκαναν πίσω. Η εαρινή σύνοδος
του ΔΝΤ έδειξε με σαφήνεια ότι η συζήτηση για τη θέσπιση νέων κανόνων ελέγχου
του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος έχει ανοίξει.

Η ασιατική κρίση έδωσε σε όλους ένα κοινό σημείο αναφοράς: η παγκόσμια αγορά
κεφαλαίου, όπως άλλωστε και οι εθνικές αγορές, δεν είναι αυτοελεγχόμενη.
Αντίστοιχα, δεν έχει μηχανισμούς αυτο-διόρθωσης όταν ξεσπάσει κάποια κρίση.
Όταν οι αγορές αφήνονται να λειτουργήσουν ελεύθερα, τότε οι δανειστές τείνουν
να δανείζουν ασύστολα, ενώ όταν ξεσπάσει κάποια κρίση αποσύρονται πανικόβλητοι.

Οι νέοι κανόνες

«Οι κρίσεις θυμίζουν σε μεγάλο βαθμό ατυχήματα», είπε πρόσφατα σε μια ομιλία
του ο Αμερικανός υφυπουργός Οικονομικών Λόρενς Σάμερς. «Όπως και τα ατυχήματα,
οι οικονομικές κρίσεις δεν θα εξαλειφθούν ποτέ γιατί δεν υπάρχουν μαγικές
λύσεις για την αντιμετώπισή τους. Πάρτε για παράδειγμα τα τροχαία ατυχήματα.
Αν κάποιος παρατηρήσει ένα τροχαίο ατύχημα θα διαπιστώσει ότι θα μπορούσαν να
έχουν γίνει πολλές προληπτικές κινήσεις που θα είχαν ως αποτέλεσμα την αύξηση
της οδικής ασφάλειας».

Τα λόγια του Σάμερς αποδεικνύουν ότι οι νέοι κανόνες λειτουργίας της
παγκόσμιας αγοράς κεφαλαίων βρίσκονται καθ’ οδόν. Υπάρχει πλέον μια ευρύτερη
αναγνώριση της ανάγκης για έλεγχο των δανειστών και οι σχετικές
διαπραγματεύσεις έχουν ξεκινήσει.

Δανειστές – δανειζόμενοι

Οι δανειστές είναι μέρος ενός συστήματος που η ψυχολογία τους είναι εξαιρετικά
ευμετάβλητη. Από τη μια στιγμή στην άλλη η αισιοδοξία μπορεί να δώσει τη θέση
της στην απαισιοδοξία. Οι εναλλαγές αυτές διευκολύνονται και από τα
βραχυπρόθεσμα δάνεια, τα οποία προτιμούν οι δανειστές σε σχέση με τα
μακροπρόθεσμα: σε περιόδους κρίσεων οι βραχυπρόθεσμες τοποθετήσεις-δάνεια
μπορούν να αποσυρθούν πολύ πιο εύκολα σε σχέση με τις μακροπρόθεσμες.

Την ίδια προτίμηση δείχνουν και οι δανειζόμενες χώρες. Μπορούν πολύ πιο εύκολα
να δανειστούν για βραχύ χρονικό ορίζοντα με χαμηλότερο επιτόκιο και στη
συνέχεια να δανείσουν αυτά τα κεφάλαια στην εγχώρια αγορά με υψηλότερο
επιτόκιο. Με αυτή την τακτική όμως αναλαμβάνουν υπερβολικό κίνδυνο, αφού
προεξοφλούν ότι θα εξασφαλίζουν βραχυπρόθεσμα δανεισμό για πάντα. Αυτό όμως
δεν συμβαίνει σε περιόδους κρίσεων.

Ένας από τους στόχους των νέων κανόνων λειτουργίας της παγκόσμιας
χρηματοπιστωτικής αγοράς είναι η ενθάρρυνση σύναψης βραχυπρόθεσμων δανείων,
κάτι το οποίο ­ όπως είναι λογικό ­ βρίσκει αντίθετους τόσο τους δανειστές όσο
και τους δανειζόμενους.