Το δίλημμα μιας νοικοκυράς όταν πρέπει να διαλέξει οικιακή βοηθό

Δεν είναι η πρώτη φορά που καταφεύγω στη λύση της αγγελίας ­ όσο και αν
εξακολουθεί ξένη κι απρόσωπη να μου είναι. Μέσω αγγελίας αναζήτησα
μπέιμπι-σίτερ, την εποχή που ήταν μωρά τα παιδιά, κι αργότερα οικιακή βοηθό,
για την προσωρινή ανακούφιση από τις δουλειές του σπιτιού. Στη φροντίδα των
παιδιών, τα πρώτα χρόνια της ζωής τους, είχα μάλλον μια «προνομιακή» τύχη,
αφού δεν χρειάστηκαν παρά μόνο δύο κυρίες ­ να με αντικαταστήσουν με
υπευθυνότητα τις ώρες απουσίας μου ­ σε διάστημα πέντε χρόνων. Και δεν είναι
υπερβολή που το τονίζω, αφού αρκετές φίλες που συμβαίνει να είναι και μητέρες
είχαν μια εναγώνια και άτυχη αναζήτηση «αντικαταστάτριας μητέρας». Κάποια
μάλιστα έσπασε το ρεκόρ ­ να αλλάξει 12 γυναίκες σε διάστημα εννέα μηνών ­ και
απελπισμένη, στο τέλος, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει δύο χρόνια τη δουλειά της!

Δεν ήμουν εξίσου τυχερή στο περιλάλητο ­ ανάμεσα σε εργαζόμενες που επιμένουν
να θέλουν και… καθαρό σπίτι ­ θέμα της οικιακής βοηθού. Το σπίτι μου
«γνώρισε» έως τώρα όλες τις φυλές του κόσμου ­ Ελληνίδες, Βουλγάρες, Ρωσίδες,
Πολωνές, Αλβανίδες. Γνώρισα κι εγώ την επαγγελματική συνέπεια ­ άλλως
υπευθυνότητα ­ κάποιων, αλλά και την αδιαφορία, την απροσεξία, την
προχειρότητα των περισσοτέρων. «Εξοικειώθηκα» σταδιακά με όλα ­ προσμετρώντας
κάθε φορά την ωφέλεια έναντι της βλάβης. Έριξα λίγο στην αρχή, περισσότερο
στην πορεία, νεράκι στο κρασί μου, οι απαιτήσεις μου άρχισαν να περιορίζονται
στα εντελώς απαραίτητα και τέλος πάντων σ’ αυτό που θέλω να καταλήξω είναι
ότι… εργοδότρια δεν μπόρεσα και ποτέ δεν θα μπορέσω να γίνω ­ δεν είναι,
αποδεδειγμένα πια, στη… φτιαξιά μου!

Όπως και να ‘χει, μέσα από την προσωπική μου εμπειρία, το συμπέρασμα είναι
ένα: όταν δεν κάνεις μόνη αυτό που είναι να γίνει, υπάρχει πρόβλημα. Κυρίως,
όταν εσύ απουσιάζεις τις ώρες που κάποιος άλλος αναλαμβάνει να «τακτοποιήσει».
Με απόλυτη συναίσθηση ότι όσα με αφορούν συμβαίνει να αφορούν και εκατοντάδες
άλλες γυναίκες στην ίδια θέση, ξέρω ότι δεν θα πρωτοτυπήσω αν απλώς πω ότι
μέσα στα τρία τελευταία χρόνια (από τα 17, συνολικά, της λειτουργίας του
νοικοκυριού μου) είχα και τις μέγιστες… απώλειες ­ όχι, δεν αναφέρομαι σε
κλοπές, αλλά σε μερικές ή ολικές καταστροφές ρούχων, επίπλων και αντικειμένων
του σπιτιού.

Το ζητούμενο πια στην περίπτωσή μου ­ και σε πολλές άλλες που γνωρίζω ­ δεν
είναι ένα καλογυαλισμένο πάτωμα ούτε πουκάμισα σιδερωμένα στην τρίχα ούτε ένα
σπίτι δίχως κόκκο σκόνης. Όλα αυτά μοιάζουν κάποια στιγμή πλεονασμοί,
υπερβολές. Το ζητούμενο πια είναι να παραμένει το σπίτι στη… θέση του, με
όσο το δυνατόν λιγότερες απώλειες και «ακριβές» ζημιές ­ ζημιές με μεγαλύτερη
συναισθηματική παρά οικονομική αξία. Κατάλαβα πια ότι το κυρίαρχο
χαρακτηριστικό των ημιεπαγγελματικών αυτών «συμβολαίων» είναι διττό: η
πρωταρχική πάντα ανάγκη εξεύρεσης χρημάτων για τις κυρίες που αναζητούν
δουλειά σε σπίτια, αλλά και η… προσωρινότητα ­ όχι της ανάγκης μα της
συγκεκριμένης δουλειάς. Δεν κάνει «καριέρα» μια οικιακή βοηθός ­ η ζωή
εξαναγκάζει τις περισσότερες σ’ αυτή τη μορφή οικονομική επιβίωσης και δεν
συνάντησα ποτέ καμία που να νιώθει υπερήφανη για τη δουλειά της. Εδώ βρίσκεται
και η «αχίλλειος πτέρνα» μιας τόσο αναγκαίας όσο και εφήμερης επαγγελματικής σχέσης…

Η πρώτη δημοσίευση έγινε στις «Σούπερ Αγγελίες» την περασμένη Κυριακή και η
δεύτερη την Τετάρτη ­ τα γνωστά και κατατοπιστικά που καταχωρούνται κάτω από
την ένδειξη «ζητείται οικιακή βοηθός». Δεν είχα καμία αμφιβολία ότι θα υπήρχε
ανταπόκριση. Αλλά δεν περίμενα ότι το τηλέφωνο θα άρχιζε να χτυπά τόσο νωρίς,
μέσα στην ηρεμία του πρώτου καφέ της Κυριακής…

Η Τάνια πήρε πρώτη. Ευγενική φωνή, κάπως επιτακτική με τα σπασμένα της
ελληνικά. «Εσύ έκεις αγγελία, εγκώ τέλει ντουλιά…», λέει η Τάνια και μου
υπενθυμίζει την ύπαρξη της αγγελίας. Δεν με παραξενεύει η ξενική της προφορά,
ήταν κάτι αναμενόμενο. Στο βάθος της φωνής υπάρχει ένα αγωνιώδες ερωτηματικό,
η Τάνια βιάζεται να «σκιαγραφήσει» το μικρό της βιογραφικό. Είναι 32 χρόνων.
Βρίσκεται στην Αθήνα, μου απαντά, εδώ και ενάμιση χρόνο. Ήταν δασκάλα στην
Ουκρανία. Είχε δουλειά, αλλά υπήρχε πρόβλημα επιβίωσης. Έφυγαν με την αδελφή
της, τη Νατάσα. Δούλεψε εσωτερική σε ένα σπίτι στον Χολαργό, φροντίζοντας μια
κατάκοιτη γριούλα. Η γριούλα πέθανε πριν από είκοσι ημέρες… Και η Τάνια
έμεινε χωρίς δουλειά. Δεν είχε τηλέφωνο να μου αφήσει, μοιράζεται ένα μικρό
υπόγειο διαμέρισμα στα Κάτω Πατήσια με άλλες τρεις Ουκρανέζες. Συμφωνήσαμε να
μου ξανατηλεφωνήσει σε δυο, τρεις ημέρες…

Από Ουκρανέζα ήταν και το δεύτερο τηλεφώνημα. Την λένε Όλγα, είναι 28 χρόνων,
ένα χρόνο στην Ελλάδα. Καθαρίζει σπίτια και είναι, με διαβεβαιώνει, «σοβαρή
γυναίκα». Ζει στο Παγκράτι. Τα ελληνικά της είναι περισσότερο σπασμένα, τα
λόγια της περισσότερο μετρημένα, δεν ρισκάρει αναλυτικές συζητήσεις. Προτιμά
να τα πούμε από κοντά. Κλείνουμε ραντεβού νωρίς το απόγευμα της Δευτέρας.

Η Ιβάνκα είναι από τη Βουλγαρία. Φωνή κάπως τραχιά, πικρή, ανυπόμονη, Είναι 45
χρόνων και μένει στα Πατήσια. Η απόσταση μέχρι το Μαρούσι δεν φαίνεται να την
απασχολεί. Έχει ήδη πολλά σπίτια στη φροντίδα της ­ στα Πατήσια, στην Κηφισιά,
στην Αγία Παρασκευή ­ αλλά πρόσφατα ήρθε και η μικρή της κόρη από τη Βουλγαρία
που δεν ξέρει γρι ελληνικά και ψάχνει επιπλέον πόρους, καλύπτοντας και τα
Σαββατοκύριακά της. Δούλευε 15 χρόνια σε ένα εργοστάσιο χημικών στη Βουλγαρία.
Μέσα σε μια νύχτα έκλεισε. Και περισσότεροι από 1.500 άνθρωποι έμειναν χωρίς
δουλειά, χωρίς αποζημίωση, ψωμί και ελπίδα…

Με σαστίζει και με πικραίνει η Ιβάνκα, που προσπαθεί να με πείσει ότι είναι
γερή, αντέχει τις σκληρές δουλειές και κυρίως τίμια. Όπως με σαστίζει και το
τηλεφώνημα της δεύτερης Όλγας, από την Ουκρανία κι αυτή, που μένει στην
Καλλιθέα, είναι 29 χρόνων. Οικονομολόγος στην πατρίδα της, καθαρίστρια στην
Αθήνα. Η αναζήτηση ενός ακόμα μεροκάματου δείχνει καθοριστική για την επιβίωσή
της. Έχει δύο μικρά παιδιά και γέρους γονείς πίσω. Όσο περισσότερο δουλέψει,
τόσο το καλύτερο…

Μέχρι τις 10 το βράδυ της Κυριακής κατέγραψα 22 τηλεφωνήματα στις σημειώσεις
μου. Και μόνο τα δύο ήταν από Ελληνίδες! Είκοσι γυναίκες, προερχόμενες από τις
πρώην ανατολικές χώρες κυρίως, αλλά και από τη διπλανή μας Αλβανία,
διεκδίκησαν η κάθε μία με τον τρόπο της, το ίδιο μεροκάματο σε ένα σπίτι στο
Μαρούσι. Η Νατάσα και η Νάντια από την άλλοτε κραταιά Ρωσία, η Ροζίνα και η
Μιράντα από τα Τίρανα, η Χάνια και η Ελισάβετ από την Πολωνία, η Ιβάνκα και η
Ναταλία από τη Βουλγαρία… Εννέα Ουκρανέζες, δύο Ρωσίδες, πέντε Πολωνέζες,
δύο Βουλγάρες, δύο Αλβανίδες και δύο Ελληνίδες είναι η «στατιστική» της πρώτης ημέρας.

Το δικό μου πρόβλημα ­ να αντικαταστήσω την καταπληκτική Πολωνέζα που
επιστρέφει, επιτέλους, με τα μωρά της στην πατρίδα της ­ ξεθωριάζει ξαφνικά
και δείχνει τις πραγματικές (μικρές) του διαστάσεις. Νιώθω περισσότερο
αμηχανία από εκείνες. Δεν υπάρχει κριτήριο επιλογής, προς Θεού, πώς να
επιλέξεις έναν άνθρωπο για δουλειές του σπιτιού; Μόνο το ένστικτο μπορεί να σε
οδηγήσει, σωστά ή λαθεμένα. Η εσωτερική γνωστή «ένσταση», όσον αφορά την
ακεραιότητα του… σπιτιού φαντάζει και αυτή αλαζονική. «Μη νιώθεις άσχημα που
διατηρείς το προνόμιο να έχεις τέτοιες αμφισβητήσεις και ενστάσεις», μου λέει
η φίλη μου η Έμιλυ, που μέσα σε ένα χρόνο άλλαξε επτά… γυναίκες. Και
επιμένει στα περί ανταποδοτικότητας στη σχέση εργοδότη και εργαζομένου, αλλά
εγώ ξέρω ότι ελάχιστα τα… εφαρμόζει.

Ακόμη επτά τηλεφωνήματα καταγράφηκαν μέχρι το απόγευμα της Δευτέρας, που είχα
κλείσει δύο ραντεβού. Όλες ξένες, καμία άλλη Ελληνίδα. Η Όλγα από τη μακρινή
Ουκρανία ήταν συνεπέστατη στο ραντεβού της. Ακριβώς 5.30 χτύπησε το κουδούνι.
Μια λυγερή κοπέλα με τζιν και το σακάκι στο χέρι ξεπρόβαλε από την πόρτα του
ασανσέρ. Ξανθά μαλλιά, γαλανά μάτια, γλυκύτητα βλέμματος. Πίνουμε καφέ και
προσπαθούμε να συνεννοηθούμε στα ελληνικά και τα αγγλικά. Είναι απίστευτα
συμπαθής και αν ξεχνούσα τον λόγο της επίσκεψής της και το επόμενο ραντεβού,
θα μιλούσαμε ώρες για τα «κακά» που χτύπησαν την πατρίδα της. Έχει δύο ακόμη
αδελφές στην Ελλάδα η Όλγα και έναν αδελφό στον Καναδά. Η μητέρα της πέθανε
πρόσφατα. Ο πατέρας της και η μικρότερη αδελφή της μεγαλώνουν τα παιδιά της
μεγαλύτερης αδελφής. Εκείνη δεν έχει ­ «ευτυχώς» λέει ­ παιδιά. Υπήρξε
παντρεμένη, αλλά όχι πια ­ και αυτό το λέει γελώντας τρανταχτά. Αναχωρεί λίγο
αργότερα, με την υπόσχεση ότι θα τα ξαναπούμε, δίχως να πιέσει την κατάσταση…

Η Μυρτώ ήταν το επόμενο ραντεβού ­ η μία εκ των δύο (και μόνο) Ελληνίδων. Μάνα
δύο παιδιών στην εφηβεία, με παραπληγικό από ατύχημα σύντροφο, κάτοικος
Νικαίας. Πρόσωπο καθαρό, βλέμμα ξάστερο, αισιόδοξη, ευτυχώς, από τη φύση της,
ετών 47. Να μη με τρομάζει, μου εξηγεί, η απόσταση Νίκαια-Μαρούσι. Έχει ένα
μικρό Ι.Χ., θα έρχεται έγκαιρα με αυτό. Ξυπνάει άλλωστε και πρωί. Δεν ρωτάει
το ποσό της πληρωμής ­ θα ήταν πρωθύστερο, μου λέει, πρώτα πρέπει να αποφασίσω
και μετά τα λέμε. Ένας κόμπος «κάθεται» στο στομάχι μου. Η Μυρτώ δεν δούλεψε
ποτέ στη ζωή της, έως και πριν από δύο χρόνια. Αλλά το μεροκάματο πια για
εκείνη είναι τα αγγλικά, οι μελλοντικές σπουδές και το καθημερνό φαγητό των
αγοριών της.

Αργά το βράδυ της Δευτέρας έκλεισα τα μάτια και ήξερα ότι θα προτιμούσα να μην
ξαναχτυπήσει το τηλέφωνο ­ «για την αγγελία που βάλατε σας παίρνω». Όχι γιατί
είχα αποφασίσει, αλλά γιατί είναι τόσο δύσκολο να αποφασίσεις. Η επόμενη
σκέψη, της επανάληψης της αγγελίας δύο ημέρες μετά την Τετάρτη, μου μετέδωσε
πανικό. Δεν ήθελα πια να κλείσω άλλα ραντεβού ­ η δική μου ανάγκη για καθαρό
σπίτι ήταν υποδεέστερη της ανάγκης επιβίωσης των γυναικών που αναζητούν ένα
ακόμη σταθερό ­ και προσωρινό ­ μεροκάματο.

Την Τρίτη αραίωσαν τα τηλεφωνήματα, αλλά πύκνωσαν ξανά το απόγευμα της
Τετάρτης. Λιγότερα από την πρώτη φορά της δημοσίευσης, αλλά αρκετά για να μην
αισθάνομαι καλά. Αποφάσισα ότι ήταν προτιμότερο πια να λέω «έκλεισε η δουλειά»
παρά να δίνω, τη μικρότερη έστω ελπίδα, στις «υποψήφιες». Και αυτό έπραξα με
βαριά καρδιά στις εννέα γυναίκες που τηλεφώνησαν μέσα σ’ ένα απόγευμα.
Κράτησα, όμως, τα νούμερά τους, για όποια φίλη και γνωστή χρειαστεί οικιακή
βοηθό… Όσο για μένα, μη με ρωτάτε, ακόμα δεν έχω αποφασίσει!