ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ο πόλεμος που χάνουμε

Η απόσταση που χωρίζει ένα κομματικό συνέδριο από μια διεθνή σύρραξη είναι
κανονικά χαώδης. Η επικαιρότητα φρόντισε πάντως να βρεθεί ένα κοινό σημείο: η
πολιτική, που θεωρητικά θα αποτελούσε αντικείμενο του πρώτου και θα μας
προστάτευε από τη δεύτερη, έχει εκπέσει σε τέτοιο βαθμό, που κατέστησε ανούσια
την εσωκομματική εκδήλωση και «φυσιολογική» τη χρήση των όπλων.

Είναι σχεδόν ανοίκειο να μιλά κανείς για το συνέδριο του ΠΑΣΟΚ, όταν μαίνονται
στην πόρτα μας οι σειρήνες του πολέμου. Ιδίως, η πολυχρησιμοποιημένη μεταφορά
της ενδοπαραταξιακής μάχης αποκτά εκ των υστέρων έναν μακάβριο, προκλητικά
βερμπαλιστικό, αλλά και αποκαλυπτικό τής γύμνιας της χαρακτήρα. Αυτό που
χαρακτήρισε τις εργασίες του συνεδρίου του κυβερνώντος κόμματος την περασμένη
εβδομάδα ήταν ακριβώς η απουσία πολιτικού αγώνα αντάξιου του ονόματός του ­
όχι βέβαια με την έννοια της πάλης επιβίωσης, αλλά της αναζήτησης ιδεών, που
να μπορούν να στηρίξουν δράση υπέρ της κοινωνίας. Η «συγκυρία Οτζαλάν» υπήρξε
πιθανότατα, από αυτή την άποψη, καταλυτική για το ύφος του συνεδρίου, καθώς το
προσανατόλισε, σχεδόν νομοτελειακά, προς τον συμβολισμό της φαινομενικής
τουλάχιστον ενότητας, αδιαφορώντας (η λέξη κυριολεκτεί) για οποιαδήποτε
ανταλλαγή απόψεων. Ένας πολιτικός οργανισμός αποδεικνύει, πάντως, τη ζωντάνια
του κυρίως, όταν κατορθώνει να ξεπεράσει τη νομοτέλεια της συγκυρίας, όταν δεν
αφήνει ανεκμετάλλευτες τις ­ έτσι κι αλλιώς περιορισμένες ­ ευκαιρίες να
παραγάγει πολιτική.

Πράγματι, το ΠΑΣΟΚ ­ όσο κι αν, και πάλι αντικειμενικά, οι συνθήκες διεξαγωγής
του συνεδρίου ήταν δυσμενείς ­ έχασε μια ευκαιρία να εμφανίσει ένα διαφορετικό
από το κυβερνητικό του πρόσωπο. Η ευκαιρία αυτή είχε δημιουργηθεί από μια
σειρά κρίσιμων, αλλά αφανών διεργασιών και γεγονότων: Τη γενικευμένη αίσθηση
των στελεχών, ότι το κόμμα έχει πια εισέλθει στην ύστατη καμπή όσον αφορά την
τύχη του στην προσεχή εκλογική αναμέτρηση (και πάλι τρύπωσε στον λόγο η
πολεμική μεταφορά: μήπως τελικά ο μόνος σύγχρονος τρόπος να αντιληφθούμε την
πολιτική είναι ως εξόντωση;). Τη μείωση της προσωπικής αλαζονείας όλων μετά
την εξέλιξη της υπόθεσης Οτζαλάν. Την από καιρό υπεύθυνη στάση του μόνου
ανθρώπου που θα μπορούσε να διασπάσει το κόμμα. Την εκτύλιξη, για πρώτη ίσως
φορά στην ιστορία του κόμματος, ενός προσυνεδριακού διαλόγου μεταξύ των
στελεχών του γύρω από κάποιες ιδέες ­ εξίσου, αν όχι λιγότερο, στερημένες
πρωτοτυπίας από τα βρετανικά, για παράδειγμα, φληναφήματα περί «τρίτου
δρόμου», που σερβίρονται ως κάτι νέο αλλά μόνο στην ανία ­ και τώρα και στον
πόλεμο ­ μπορούν να οδηγήσουν. Τα δεδομένα αυτά μπορεί να συνέβαλαν στον
σχετικά ήρεμο χαρακτήρα του συνεδρίου. Δεν κατάφεραν, όμως, να φέρουν την
πολιτική στους κόλπους του ΠΑΣΟΚ.

Γιατί οι λόγοι που ακούστηκαν, λόγοι εξέδρας προς συνέδρους – οπαδούς δεν
μπορούν να θεωρηθούν πολιτική. Ακόμα και οι προσχεδιασμένες και καθόλου
στερημένες σημασίας εσωτερικές μεταρρυθμίσεις, όπως στο Καταστατικό, στη
σύνθεση των οργάνων, στο άνοιγμα στη βάση, ψηφίστηκαν χωρίς να συζητηθούν ­
άρα στην ουσία ακυρώθηκαν. Ο δε θρίαμβος της «λογικής της λίστας» αποτελεί
ακριβώς τη μεγάλη ήττα της πολιτικής ­ στο δε φαινομενικά αναπάντητο ερώτημα
των κομματικά ανένταχτων «μα, πώς ανέχονται οι σύνεδροι αυτή την έκπτωση της
αξιοπρέπειάς τους;», η απάντηση είναι μάλλον αφοπλιστικά απλή: δεν ανέχονται,
αναπαράγουν. Αυτό που εμφανίζεται ως δημοκρατική διαδικασία και είναι στην
πραγματικότητα προσωποποίηση, μοίρασμα επιρροών και αναπαραγωγή συνηθειών ποια
σχέση έχει άραγε με την πολιτική; Και τι μήνυμα μπορεί να δώσει στο κοινωνικό σώμα;

Όπως τι μήνυμα μπορεί να προέλθει και από τη «μεγάλη» πολιτική, αυτή που
διεξάγεται σε επίπεδο πλανήτη, διαποτισμένη δυστυχώς και από το επίπεδο του
πλανητάρχη; Πώς μπορεί να διατάζει κανείς πολεμικές επιθέσεις (έστω και κατά
τυράννων, έστω και «κατόπιν προειδοποιήσεως») και μετά να μιλά για δημοκρατία
και, στην Ευρώπη, για αριστερά; Όταν ο Ζορές, στις αρχές του αιώνα έδινε τη
ζωή του κατά του πολέμου, έκανε σοσιαλιστική πολιτική. Οι σημερινοί
σοσιαλιστές τη διασύρουν με τα κροκοδείλια δάκρυά τους, αφού έβαλαν την
απαραίτητη υπογραφή για την πρόοδο της «διεθνούς τάξης». Είναι δύσκολο να
ξανασηκώσει κεφάλι η πολιτική, όταν χρησιμοποιείται ως άλλοθι της βίας.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.