ΣΗΜΑΤΑ

… που έκανε αυτές τις μέρες το BBC στην Αγγλία, ρωτήθηκαν απλοί πολίτες ποιο
θεωρούν το σπουδαιότερο πρόσωπο της χιλιετίας στη χώρα τους. Πολλοί ψήφισαν
τον Μικ Τζάγκερ. Άλλοι τον Σαίξπηρ. Ορισμένοι τον Δαρβίνο. Και ουκ ολίγοι την
Νταϊάνα. Ψηφίστηκε βέβαια και ο Καντονά, αλλά αποκλείσθηκε τελικά ως μη
Άγγλος. Εν αναμονή των επίσημων αποτελεσμάτων (θα μεταδοθούν αύριο), η
«Νταίηλυ Τέλεγκραφ», που ζήλεψε λιγάκι, έκανε και αυτή ένα γκάλλοπ ρωτώντας,
όμως, ιστορικούς και άλλα ακαδημαϊκά πρόσωπα ­ όχι άτομα στην τύχη ­ και
ευρύνοντας τον κύκλο μ’ ένα δεύτερο ερώτημα: για τις σημαντικότερες
προσωπικότητες παγκοσμίως. Εδώ οι απαντήσεις ήταν πιο ενδιαφέρουσες.

… από τους ερωτηθέντες δεν θαυμάζουν, όπως φάνηκε, παρά μόνο τους ομοεθνείς
τους. Ακόμη και για διεθνείς προσωπικότητες, Άγγλους πρότειναν. Δύο πρόσωπα
ιδίως, ο Σαίξπηρ και ο Τσώρτσιλ, θεωρούνται ορόσημα για την πορεία της
θεατρικής τέχνης ο ένας, της ευρωπαϊκής ιστορίας ο άλλος. Αρκετοί έδωσαν στον
ένα απ’ αυτούς ή και στους δύο τα πρωτεία. Ο λόρδος Κόνραντ Ράσσελ (γιος του
Μπέρτραντ), που είναι στέλεχος των Φιλελεύθερων – Δημοκρατών και διδάσκει
ιστορία στο Κινγκς Κόλλετζ, είπε ότι η σημαντικότερη διεθνώς προσωπικότητα της
χιλιετίας ήταν ο Κέυνς: ο μόνος, κατά τη γνώμη του, που κατανόησε τον
οικονομικό ντετερμινισμό και που μέσα απ’ αυτόν κατάφερε, ωστόσο, να βρει
δουλειές για τους ανέργους. Ο συνταγματολόγος Ντέηβιντ Στάρκυ απένειμε τον
κότινο στον Τζων Λοκ (Άγγλο πάλι), τον πρώτο, όπως είπε, που διακήρυξε την
ανάγκη δέσμευσης της κρατικής εξουσίας μέσα σε σαφή όρια τα οποία και χάραξε.

… είναι ένα ακόμη δημοφιλές πρόσωπο («Μας έκανε προτεστάντες», καμαρώνει ο
Τζων Κήγκαν, στέλεχος της «Τέλεγκραφ»), ενώ μεταξύ των ξένων επαινούνται
ιδιαίτερα ο Γαλιλαίος και ο Κοπέρνικος. (Η πιο απροσδόκητη απάντηση είναι ίσως
του Πωλ Τζόνσον, τέως διευθυντή του αριστερίζοντος «Νιου Στέητσμαν», που
θεωρεί μεγαλύτερη μορφή της χιλιετίας, παγκοσμίως, τη… βασιλομήτορα
Ελισάβετ, «αυτή την πάνσοφη και γλυκύτατη γυναίκα»). Ένα ερώτημα που προβάλλει
μέσα απ’ όλα αυτά είναι τι, τελικά, κάνει ένα πρόσωπο σημαντικό στη συνείδηση
των ανθρώπων. Τα κατορθώματά του; Ο χαρακτήρας του; Η όψη του; Το έργο βέβαια
παίζει πρωταρχικό ρόλο. Η έκταση και η ουσία των πεπραγμένων δεν μπορούν ν’
αγνοηθούν. (Ο ιστορικός Τζων Τσάρμλεϋ αναγόρευσε πρώτον τον Χίτλερ, «εκτός
βέβαια ­ παρατηρεί ­ αν θεωρηθεί λόγος αποκλεισμού το ότι υπήρξε ο
καταστροφικότερος των ανθρώπων»).

… που οι περισσότεροι τιμητές βλέπουν σε όλους τους «Μεγάλους» είναι, θα
έλεγε κανείς, μια «ιερότητα» του προσώπου. Η μοναδικότητα, σε συνδυασμό με την
αφοσίωση του κρινομένου στο έργο του, σ’ ένα αγώνα, σε μια ιδέα. Η κόμησσα του
Λόνγκφορντ, ιστορική συγγραφέας, χαρακτηρίζει τον Γκάντι «άγια μορφή». Το ίδιο
λένε άλλοι για τον Λίνκολν. Ένα δεύτερο χαρακτηριστικό των θεωρούμενων Μεγάλων
φαίνεται να είναι η καταλυτικότητα του ρόλου τους. Σχεδόν όλοι επέφεραν
βαθειές αλλαγές στο περιβάλλον τους, στον καιρό τους, στον τομέα τους.
Χαρακτηριστική σταθερά όμως είναι η διάρκεια: οι αλλαγές, τα καινά δαιμόνια,
πρέπει να αντέχουν στον χρόνο. Ο Γουτεμβέργιος χάραξε τυπογραφικά στοιχεία για
τους αιώνες. Ο Σαίξπηρ έγραψε «για πάντα». Δεν δούλεψαν δηλαδή μόνο για τους
συγχρόνους τους οι Μεγάλοι. Έσπειραν ιδέες, έστρωσαν χαλιά, άφησαν κληρονομιά
και για τους πολύ μετά.