Όραμα το δημιουργικό σχολείο

Η σημερινή, εσωτερική και διεθνής πραγματικότητα, καθώς και η διαρκώς
εξελισσόμενη προοπτική του μέλλοντος και οι προκλήσεις του, μας επιβάλλουν να
στρέψουμε την προσοχή μας στο δίπολο Παιδεία – Εκπαίδευση.

ΑΝ συμφωνήσουμε λοιπόν ότι:

* Η μόρφωση αποτελεί κοινωνικό δικαίωμα και όχι προνόμιο.

* Ο άνθρωπος που επιδιώκουμε να διαμορφώσουμε πρέπει να είναι ο ισορροπημένος
και ολοκληρωμένος πολίτης.

Τότε στόχος μας πρέπει να είναι όχι πλέον η περισσότερη γνώση (οι νέοι δεν
αποτελούν δοχεία γνώσεων), αλλά η ποιοτικότερη γνώση και η σωστότερη
διαχείρισή της. Δηλαδή, η γνώση αποτελεί εργαλείο του ανθρώπου και όχι ο
άνθρωπος εργαλείο της γνώσης.

Με δεδομένο ότι σήμερα καμία κοινωνία και κανένας ειδικός δεν μπορεί να
προβλέψει το τι μέλλει γενέσθαι όχι στο απώτερο, αλλά ούτε και στο εγγύς
μέλλον, και με υπαρκτές τις απειλητικά ραγδαίες εξελίξεις στην τεχνολογία,
αλλάζουν δραματικά και οι έννοιες Παιδεία – Εκπαίδευση. Έτσι, στις μέρες μας,
δεν ισχύει πλέον η αρχή της εξειδίκευσης στην αγορά της εργασίας, καθώς τη
θέση της παίρνει η αρχή της μετατρεψιμότητας της γνώσης. Δηλαδή, της
ικανότητας του ατόμου να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις των διαρκών μεταβολών.

ΑΛΛΟΣ ΤΥΠΟΣ ΠΟΛΙΤΗ

Η νέα αυτή πραγματικότητα, αβέβαιη όσο και ελπιδοφόρα, απαιτεί και προϋποθέτει
έναν διαφορετικό τύπο πολίτη, όχι απαραίτητα εξειδικευμένο, όπως μέχρι
πρότινος, αλλά έναν νέο τύπο πολίτη υπεύθυνο, δημιουργικό, επινοητικό,
ευέλικτο και συνεργάσιμο, κοινωνικά ευαίσθητο, με ποιοτική παιδεία που θα του
διασφαλίζει συνεχή επαγγελματική δραστηριότητα.

Για την εκπαίδευση όμως, η αλλαγή αυτή του τρόπου παραγωγής προϋποθέτει την
αναγκαιότητα επαναπροσδιορισμού των εκπαιδευτικών στόχων, με ό,τι αυτό
συνεπάγεται για τη νέα πραγματικότητα, που δημιουργείται μέσα από τον νέο
καταμερισμό εργασίας και που βασίζεται πλέον σ’ ένα ριζικά διαφορετικό πρότυπο παραγωγής.

Αν λάβουμε δε υπόψη μας ότι το σχολείο σήμερα δεν συνιστά τη μοναδική πηγή
γνώσης, γιατί αυτή βρίσκεται αποθηκευμένη στους Η/Υ, στις τράπεζες
πληροφοριών, στα διεθνή δίκτυα πληροφόρησης και στα ΜΜΕ, τότε γίνεται φανερό
ότι το σχολείο, για να συνεχίσει να επιτελεί τον ρόλο της ομαλής
κοινωνικοποίησης των νέων, αποκτά πλέον και μια πρόσθετη φροντίδα να μάθει τον
νέο πώς να αντλεί, να επεξεργάζεται και να αξιοποιεί τις πληροφορίες, για να
είναι μετά ικανός να συνθέτει και να παράγει νέα γνώση.

Η ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Ουσιαστικά δηλαδή ο χαρακτήρας του εκπαιδευτικού συστήματος πρέπει να
προσανατολίζεται στο να «εκπαιδεύει την ικανότητα για εκπαίδευση».

Είναι επομένως σαφές ότι ο νέος τύπος του ανθρώπου που έρχεται θα πάρει τη
θέση του παλαιού που φεύγει. Και αυτό όποιος δεν το αντιλαμβάνεται, δεν ξέρει
πού πατεί και πού πηγαίνει. Άρα, πριν εισβάλλει ξαφνικά και βίαια το
καινούργιο, είναι ανάγκη να προετοιμάσουμε εμείς το έδαφος υποδοχής του και
όχι αυτό να μας επιβληθεί.

Ο ΕΞΥΠΝΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ

Ο άνθρωπος που φεύγει είναι «ο σοφός άνθρωπος», ο άνθρωπος της συσσωρευμένης
γνώσης. Φεύγοντας αυτός, παίρνει μαζί του εκπαιδευτικά συστήματα, σχολεία,
βιβλία, μεθόδους διδασκαλίας, μεθόδους παραγωγής κ.λπ. Ο νέος άνθρωπος του
2000 είναι ο συνθετικός, ο δημιουργικός, «ο έξυπνος άνθρωπος».

* Που διαχειρίζεται την υπάρχουσα γνώση.

* Που μπορεί, μέσα από τις άπειρες γνώσεις, να συνθέτει και να παράγει μια νέα
κοινωνικά χρήσιμη γνώση, που θα τη χρησιμοποιεί και δεν θα χρησιμοποιείται από αυτήν.

Αυτός, λοιπόν, ο νέος τύπος ανθρώπου, απαιτεί και φέρνει μαζί του νέα
εκπαιδευτικά συστήματα, νέα σχολεία, νέα βιβλία, νέα προγράμματα, καθώς και
νέες μεθόδους μαθησιακής προσέγγισης στη νέα κοινωνία που έρχεται: την
κοινωνία της πληροφορίας και της γνώσης.

Και εδώ είναι που χρειάζεται η ευθύνη του πολιτικού και η μελετημένη παρέμβαση
της Πολιτείας ειδικότερα. Και η Πολιτεία έχει δύο επιλογές (επιμηθείν ή
προμηθείν): δηλαδή

* Ή να μην ασχοληθεί με τα εκπαιδευτικά πράγματα και τη νέα πραγματικότητα
(που είναι ο εύκολος, ο ακίνδυνος και χωρίς κανένα πολιτικό κόστος δρόμος),
οπότε ο νέος τύπος ανθρώπου θα προσπεράσει και θα φύγει, αφού δεν θα μπορεί να
αναπτυχθεί και να ευδοκιμήσει στο παλαιό περιβάλλον, με αποτέλεσμα η χώρα μας
να μείνει στο περιθώριο, με ό,τι αυτό θα συνεπάγεται για το μέλλον μας.

* Ή να εστιάσει το συλλογικό ενδιαφέρον της πάνω στο δίπολο Παιδεία –
Εκπαίδευση και να προχωρήσει με την ενεργό συμμετοχή ολόκληρης της
εκπαιδευτικής κοινότητας στη δημιουργία ενός μεγάλου μεταρρυθμιστικού
κινήματος, μέσα από έναν ευρύ εθνικό και κοινωνικό διάλογο.

Μόνον έτσι θα δημιουργηθεί το νέο κατάλληλο περιβάλλον υποδοχής και
προετοιμασίας για τον νέο δημιουργικό και παραγωγικό άνθρωπο της γνώσης.

ΤΟ ΝΕΟ ΟΡΑΜΑ

Το νέο όραμα της εκπαίδευσης λοιπόν είναι το δημιουργικό σχολείο που θα
συνεγείρει, θα κινητοποιεί και δεν θα αναπαράγει το υπάρχον, αλλά θα το
υπερβαίνει και θα δίνει στην κοινωνία τον δημιουργικό άνθρωπο, τον
καλλιεργημένο, τον ελεύθερο, ο οποίος θα βρίσκει τη χαρά και το νόημα της ζωής
του μέσα από την ικανοποίηση της δημιουργίας.

Ούτως ή άλλως, σήμερα και όχι αύριο, αυτό αποτελεί το αδήριτο αίτημα του
καιρού μας, καθώς «οι σάλπιγγες των νέων καιρών γκρεμίζουν από θεμέλια και
τείχη της ταμπάκικης (εκπαιδευτικής) Ιεριχούς, μέσα σε πανδαιμόνιο από
ουρλιαχτά μηχανών», όπως θάλεγε κι ο Δ. Χατζής «στο τέλος της μικρής μας
πόλης», πριν είναι αργά για την παιδεία και την κοινωνία μας.

* Ο Νίκος Γκεσούλης είναι βουλευτής Α’ Θεσσαλονίκης του ΠΑΣΟΚ.