ΣΗΜΑΤΑ

… που εμπνέει σε πολλούς Ευρωπαίους η οικονομική και νομισματική ένωση
συνδέεται με δύο συγκεκριμένους φόβους. Πρώτον, ότι έτσι η έμφαση τοποθετείται
στην οικονομική πλευρά της ευρωπαϊκής ιδέας ­ όχι στην κοινωνική ή στην
πολιτική, σε κάτι ας πούμε ευγενέστερο, «υψηλότερο» από τα πεζά, τα απειλητικά
τοπία της αγοράς και της συναλλαγής. Η Ευρώπη, λέγεται, θα γίνει υπόθεση στενά
μονεταριστική, την ώρα ακριβώς που έχει τόσα άλλα σοβαρά προβλήματα, εθνικά,
ιστορικά, πολιτικά. Δεύτερον, υπάρχει ο φόβος ότι με την ΟΝΕ ο έλεγχος της
ηπείρου θα περιέλθει αποκλειστικά στα οικονομικά συμφέροντα. Και βεβαίως, όχι
σ’ εκείνα των μικρών αλλά στα άλλα, των τραστ και των μονοπωλίων.
Σούπερ-τράπεζες και βιομηχανίες μαμμούθ θα ανεβοκατεβάζουν κυβερνήσεις ερήμην μας.

… αυτοί οι φόβοι. Οι 15 (αρχικά οι 11, σε 35 μέρες) αποκτούν ενιαία
οικονομία πριν αποκτήσουν κοινή κυβέρνηση. Η εξωτερική πολιτική τους παραμένει
ασυντόνιστη. Τα συνδικάτα, τα ασφαλιστικά συστήματα, οι μισθοί, όλα διαφέρουν
από χώρα σε χώρα. Και η δύναμη των τραπεζών, των τραστ, καθώς και των
μονοπωλίων (αν και τέτοια δεν υπάρχουν πια παρά μόνον κρατικά) είναι ήδη
μεγάλη. Η Ευρώπη λοιπόν δεν κινδυνεύει να γίνει μονεταριστική: είναι. Όπως
είναι «μονεταριστικά», στην ουσία, όλα τα κράτη της γης, εκτός από τα
υπανάπτυκτα της Αφρικής και της Ασίας. Το χρήμα κυβερνά τα έθνη και τις ζωές
μας. Το χρήμα ορίζει τις σκέψεις μας, την υγεία μας, την ψυχολογία μας και τα
σχέδιά μας.

… τις κυβερνήσεις αυτό, ήδη, τις ανεβοκατεβάζει. Όμως όχι, ευτυχώς, το χρήμα
των τραπεζιτών και των βιομηχάνων. Στις δημοκρατικές χώρες όπως είναι, δόξα τω
λαώ, οι χώρες της ενωμένης Ευρώπης, τις εκλογές τις κερδίζει το κόμμα που θα
πείσει τον μεγαλύτερο αριθμό εκλογέων ­ και όχι τους ολίγους ­ ότι αυτό θα
υπερασπισθεί καλύτερα τους μισθούς τους, τις συντάξεις, την υγεία και το
βιοτικό τους επίπεδο. «Μονεταριστικά», λοιπόν, ζητάει και αυτό την ψήφο τους.
Και εκείνοι, «μονεταριστικά» τη δίνουν. Αυτή είναι η απλή αλήθεια. Η οποία,
μερικές φορές, μας διαφεύγει κατά τις συζητήσεις που φουντώνουν παντού για το
νόημα και τις προεκτάσεις της ΟΝΕ.

… των Ευρωπαίων πραγματοποιείται, μοιραία, στον τομέα ­ και μόνον ­ όπου
είναι προς το παρόν πραγματοποιήσιμη. Δεν φταίει η ΕΟΚ, ούτε τα κόμματα και οι
κυβερνήσεις, αν δεν υπάρχουν σήμερα άλλοι μαγνήτες, ιδέες επαρκώς ελκυστικές ή
υψιπετείς, ιδανικά μεγάλα ή φιλοσοφήματα ή σχέδια πολιτισμού περί τα οποία να
ενωθούμε και να οικοδομήσουμε. Δεν είναι δουλειά της οικονομίας ή των κομμάτων
να φτιάξουν Μιχαήλ Αγγέλους και Φειδίες και Καρτέσιους ή Μότσαρτ και Ντυνάν.
Ίσως, έμμεσα μόνο, να ευνοούν κάποτε την εμφάνιση τέτοιων μορφών, και να τις
βοηθούν λιγάκι, όταν αυτές υπάρχουν. Αλλά, προς μετριασμό των φόβων στην
Ευρώπη για την ΟΝΕ, αξίζει να παρατηρήσει κανείς πόσο φόβο αυτή προκαλεί στο
Τόκιο και, ιδίως, στην Αμερική. Όπου ­ ειρωνικά δήθεν ­ μας αποκαλούν
τελευταία «Ευρωλάνδη». Μόνο που η Euroland, το ξέρουν, δεν θα είναι ένα
αστείο, όπως η Disneyland. Και προς παραμυθίαν των «κεφαλαιόπληκτων», αξίζει
ίσως να υπομνησθεί ότι και οι πιο αδηφάγες τράπεζες και οι πιο συγκλονιστικές
βιομηχανίες θα κλείσουν αργά ή γρήγορα, αν με τη στρατηγική τους εμποδίσουν
τον μέσο πολίτη να έχει επαρκή μισθό ώστε να μπορεί, τουλάχιστον, ν’ αγοράζει
τα προϊόντα τους και τις υπηρεσίες τους.