Νεφέλωμα παραπαιδείας

ΕΝΑ ΝΕΦΕΛΩΜΑ παραπαιδείας καλύπτει τον εκπαιδευτικό αστερισμό και προκαλεί
αρνητικές επιπτώσεις στο μορφωτικό γίγνεσθαι. Μόνο στην Ελλάδα και ίσως στην
Ιαπωνία παρατηρείται σε τέτοια έκταση και ένταση η ανάπτυξη της παραπαιδείας,
καθώς η ανάγκη για φοίτηση σε φροντιστήριο, σχεδόν, ισοδυναμεί στη λυκειακή
βαθμίδα, με την ανάγκη φοίτησης στο σχολείο!

Δυστυχώς, οι διαστάσεις αυτού του φαινομένου έχουν υπερβεί τα όρια ενός
εκπαιδευτικού προβλήματος αποκτώντας μορφή αντίστοιχου κοινωνικού. Η ελληνική
οικογένεια δαπανά άλλο ένα πρόσθετο ποσό από το εισόδημά της, που αντιστοιχεί
στο 40% του κρατικού προϋπολογισμού για κάθε είδους φροντιστήρια. Και το πιο
προκλητικό πολιτικό στοιχείο είναι ότι μέσα από αυτή την υπερτροφική εθνική,
οικονομική, κοινωνική και προσωπική δραστηριότητα δεν παράγονται σοβαρά
μορφωτικά αποτελέσματα. Γιατί κανένας γονέας δε στέλνει το παιδί του στο
φροντιστήριο για κάποια διαπαιδαγώγηση, για κάποια ουσιαστική εκπαιδευτική
στοχοθεσία. Τα φροντιστήρια υπάρχουν για να μαθαίνουν την «τεχνική» των
εξετάσεων, την τυποποίηση της απομνημόνευσης, τις συνταγολογίες. Αλλά τι σχέση
έχουν αυτά με τη μαθησιακή διαδικασία; Το παραπαιδευτικό νεφέλωμα προκαλείται
κυρίως από τον ανταγωνισμό που απαιτεί το σύστημα πρόσβασης των μαθητών στην
Τριτοβάθμια Εκπαίδευση και πολύ λιγότερο από τις αδυναμίες της θεσμικής
εκπαίδευσής μας. Παρατηρούμε συχνά αλλαγές επί του εξεταστικού συστήματος. Και
το πιο εντυπωσιακό γεγονός είναι ότι στη δηλούμενη στοχοθεσία αυτών των
αναθεωρήσεων πάντα αναφέρεται και η εξάλειψη της φροντιστηριακής ζήτησης. Στην
πραγματικότητα τα αποτελέσματα είναι αντίθετα, διαρκείς εξάρσεις της
παραπαιδείας. Αψευδής μάρτυρας είναι η σημερινή φροντιστηριακή ανθοφορία. Αλλά
αυτό συνιστά μεταρρύθμιση;

Η όλη ανάπτυξη της παραπαιδείας προκαλεί στρεβλώσεις στο εκπαιδευτικό
εποικοδόμημα καθεαυτό, αφού εμφανίζεται να είναι πιο ωφελιμιστική από ό,τι το
ίδιο το σχολείο στο πεδίο των εξετάσεων, παρακάμπτοντας έτσι τους βασικούς
στόχους της Παιδείας. Σήμερα η ελληνική οικογένεια διαθέτει, από το υστέρημά
της, πολλά χρήματα για τη συγκεκριμένη δραστηριότητα. Μπορεί να συνεχίσει με
αυτούς τους ρυθμούς και μάλιστα σε συγκυρίες δημοσιονομικής πειθαρχίας; Οι
επιπτώσεις, βεβαίως, δεν είναι μόνο, ή κυρίως, οικονομικές. Όσο εντείνεται η
φροντιστηριακή αντίληψη και πρακτική τόσο οξύνονται οι κοινωνικές ανισότητες
στους κόλπους του σχολείου και ισχυροποιείται το δόγμα «όποιος έχει χρήματα
σπουδάζει». Και αυτή η εξέλιξη πλήττει ευθέως τις αξίες της παιδαγωγικής. Ο
μαθητής, τελικά, βιώνει έναν Γολγοθά τυποποιημένων υποχρεώσεων, που δεν του
επιτρέπουν να πάρει «ανάσα», να νιώσει τη χαρά της γνώσης μέσα από σωστούς
παιδαγωγικούς στόχους και ρυθμούς, από το δικό του αναντικατάστατο προσωπικό
διάβασμα. Παρατηρούνται επιπτώσεις της παραπαιδείας και στη φυσιογνωμία του
εκπαιδευτικού. Η «νομιμοποίηση» του καθηγητή στο Λύκειο απέναντι στις βασικές
επιδιώξεις τού μαθητή είναι κυρίως φροντιστηριακής έμπνευσης: να του μάθει την
«τεχνική», για να γράψει καλά στις κρίσιμες εξετάσεις. Αλλά αυτό δεν συνιστά
μία έστω επιμέρους ήττα του παιδαγωγικού μας ρόλου; Εδώ φύονται και «άνθη του
κακού», αφού υπάρχει μια ισχυρή πεποίθηση πως τα φροντιστήρια βολεύουν
κάποιους εκπαιδευτικούς. Αυτή η εικόνα, μιας, έστω επιμέρους, φροντιστηριακής
διάστασης του ειδώλου μας, αποσυγκροτεί τη μορφωτική και κοινωνική δυναμική
μας και είναι προϊόν παρακμιακών νοοτροπιών. Θέση μας είναι η εξάλειψη του
φαινομένου της παραπαιδείας με συγκροτημένο τρόπο και σχεδιασμό. Ο
εκπαιδευτικός πρέπει να ολοκληρώνει την εκπαιδευτική φυσιογνωμία του
ανταποκρινόμενος στις ανάγκες του σχολείου, που είναι αυξημένες και πολλαπλές
και, φυσικά, δεν περιορίζονται στην τυπική λειτουργία του.

Στα βασικά μέτρα αντιμετώπισης του προβλήματος μπορούν να αναφερθούν: α)
Η ουσιαστική διεύρυνση του αριθμού των εισαγομένων σε ΑΕΙ και ΤΕΙ. β)
Η ανάπτυξη ενός συστήματος Επαγγελματική Εκπαίδευσης, που θα παρέχει
ουσιαστικά εφόδια στους απόφοιτους του Λυκείου. γ) Η διαρκής ποιοτική
αναβάθμιση του περιεχομένου του σχολείου. δ) Η ένταξη της ενισχυτικής
διδασκαλίας, σχεδιασμένης σε στέρεες βάσεις, καταρχήν σε Ζώνες Εκπαιδευτικής
Προτεραιότητας, περιοχές δηλαδή που πλήττονται εντονότερα από τις ποικίλες
κοινωνικές και μορφωτικές ανισότητες. ε) Η διαμόρφωση ενός ηπιότερου
εξεταστικού συστήματος.

Η παραπαιδεία έχει χαρακτηριστεί από αρκετούς ως η «μαύρη τρύπα» του
εκπαιδευτικού μας συστήματος. Σίγουρο είναι, πάντως, ότι το όλο φροντιστηριακό
νεφέλωμα έχει υπερβεί κάθε όριο, επισκιάζοντας ουσιαστικές εκπαιδευτικές
ανάγκες. Κανείς δεν μπορεί να θεωρεί δεδομένο και αναπόφευκτο αυτό το
σφιχταγκάλιασμα του σχολείου από τα φροντιστήρια. Σ’ ένα τόσο σημαντικό
κοινωνικό ζήτημα πρέπει όλοι να αναλάβουν τις ευθύνες τους. Να σπάσει ο κύκλος
του παραλογισμού. Και, φυσικά, η ηγεσία του ΥΠΕΠΘ δεν μπορεί να επιδίδεται σε
κενές νοήματος διαβεβαιώσεις και διακηρύξεις. Εκτός αν αισθάνεται ότι δεν έχει
πολιτικές ευθύνες.

Ο Νίκος Τσούλιας είναι προέδρος της ΟΛΜΕ