Το Αιγαίο… «φακελώνεται»

Συγκεντρωμένοι γύρω από έναν φορητό υπολογιστή, τον παρατηρούν με
ανυπομονησία. Στο βλέμμα τους, η περιέργεια ενός μικρού παιδιού μπροστά στο
καινούργιο και η αγωνία ενός ερευνητή που περιμένει να δει τις προσδοκίες του
να επαληθεύονται.

Ωκεανογραφικό σκάφος. Το «Αιγαίο», το σκάφος του Εθνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών, ξεκίνησε το πρόγραμμα «Ποσειδών» από τον Σαρωνικό

«ΕΝΔΕΚΑ πόντοι ύψος το κύμα». Τα πρώτα δορυφορικά νούμερα αρχίζουν να
φαίνονται στην οθόνη. Μαζί τους και τα πρώτα «χάι φάιβ» μεταξύ των
επιστημόνων. Όλα πήγαν όπως τα σχεδίαζαν εδώ και τρία χρόνια και το πρόγραμμα
«Ποσειδών» ξεκίνησε τη λειτουργία του με τους καλύτερους οιωνούς.

ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΔΕΚΑ ΗΜΕΡΕΣ

Τα χαμόγελα και η ανταλλαγή καλών λόγων δεν σταμάτησαν πάνω στο Ωκεανογραφικό
Σκάφος «Αιγαίο» του Εθνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών. Δεν ήταν μόνο η υπέροχη
ηλιόλουστη ημέρα στον Σαρωνικό, αλλά και η «αποστολή που εξετελέσθη» με
απόλυτη επιτυχία.

«Ηλεκτρονικός κατάσκοπος». Ένας από τους δύο πλωτούς ωκεανογραφικούς μετρητικούς σταθμούς που ήρθαν από τη Νορβηγία για να παρακολουθήσουν το Αιγαίο πέλαγος

Είκοσι επιστήμονες του ΕΚΘΕ και το πλήρωμα του «Αιγαίου» συμμετείχαν στην
πόντιση των πρώτων υπερσύγχρονων ηλεκτρονικών «κατασκόπων», μηχανήματα που θα
«φακελώνουν» ολόκληρο το Αιγαίο. Έφθασαν από τη Νορβηγία οι δύο από τους 20
συνολικά Πλωτούς Ωκεανογραφικούς Μετρητικούς Σταθμούς και πριν από δέκα ημέρες
έπιασαν δουλειά.

Έργο τους να παρακολουθούν την κατάσταση που επικρατεί στο πέλαγος. Δεκάδες
στοιχεία, όπως θερμοκρασία νερού και ύψος κυμάτων, καταγράφονται λεπτομερώς
και μεταδίδονται στο νέο Κέντρο Υπολογιστών του ΕΚΘΕ, στη Λεωφόρο Αλίμου. Προς
το παρόν, η μετάδοση γίνεται μέσω δορυφόρου ανά μία ώρα, ενώ σε λίγο καιρό θα
γίνεται κάθε πέντε λεπτά, με τη χρήση κινητής τηλεφωνίας. Στον Σαρωνικό, θα
μείνουν δοκιμαστικά για τέσσερις μήνες. Τον Νοέμβριο θα φθάσουν άλλοι
τέσσερις, που θα τοποθετηθούν στο ανοικτό πέλαγος.

Ηλεκτρονικοί σημαντήρες. Έχουν ύψος οκτώ μέτρα και δυνατότητα να ανιχνεύσουν δεδομένα σχετικά με τη θερμοκρασία ή τα θαλάσσια ρεύματα, ή ακόμη και πιθανή ραδιενέργεια

Οι σημαντήρες αυτοί, ύψους οκτώ μέτρων, μετρούν με ηλεκτρονικούς αισθητήρες
παραμέτρους όπως ηλιακή ακτινοβολία, ατμοσφαιρική πίεση, θερμοκρασία νερού και
αέρα, αλατότητα, βροχόπτωση, άνεμο, ύψος κύματος, θαλάσσια ρεύματα, θρεπτικά
στοιχεία στο νερό, αιωρούμενο υλικό και οξυγόνο, ενώ ορισμένοι μπορούν να
ανιχνεύσουν και ίχνη ραδιενέργειας. Ο κάθε ένας κοστίζει 150 εκατομμύρια δρχ.,
ενώ το συνολικό πρόγραμμα θα φθάσει τα τεσσεράμισι δισ.

ΜΠΟΥΙ

Το πρώτο μηχάνημα έπεσε το πρωί στη θάλασσα βόρεια της Αίγινας, στις νησίδες
Λαγούσες. Το βάθος εκεί είναι 80 μέτρα. Πάνω στον σημαντήρα ­ ή «μπούι» ­ μία
πινακίδα ευελπιστεί να αποτρέψει τους ψαράδες, «Επιστημονικά όργανα. Μην
προσδένεστε», ενώ μία ειδική μπογιά με την οποία έχουν περάσει το μηχάνημα οι
Νορβηγοί ειδικοί, που επιβλέπουν την επιχείρηση, κρατά μακριά τα οστρακοειδή.

Αμέσως μετά την πόντιση του «μπούι», οι επιστήμονες ρίχνουν στη θάλασσα τη
«Ροζέτα», έναν παλιότερο συλλέκτη δειγμάτων, για να δοκιμάσουν το νέο
μηχάνημα. Οι κ.κ. Γκότση και Ψυλλίδου αναλύουν τα δείγματα στο χημείο του
πλοίου για να εξακριβώσουν τα επίπεδα χλωροφύλλης και οξυγόνου στο νερό.
Ταυτόχρονα, στο διπλανό εργαστήριο, οι ερευνητές ελέγχουν τα δεδομένα που
στέλνει ο σημαντήρας στον δορυφόρο και από εκεί καταλήγουν στις οθόνες των
υπολογιστών τους. Η σύγκριση των δεδομένων θα τους βοηθήσει να ελέγξουν τη
σωστή λειτουργία των σταθμών.

Με αγωνία. Ερευνητές του ΕΚΘΕ περιμένουν μπροστά στον φορητό υπολογιστή τα πρώτα δεδομένα που θα στείλει ο δορυφόρος

Η ίδια ακριβώς διαδικασία ακολουθείται λίγο αργότερα, στα ανοικτά του Αγίου
Κοσμά, με τον δεύτερο σημαντήρα. Όλα φαίνονται εντάξει. Από τα μεγάφωνα του
πλοίου μία φωνή καλεί όλο το πλήρωμα, επιστήμονες και συνεργάτες, να
προσέλθουν στην τραπεζαρία. Πρώτος ο καπετάνιος κ. Κώστας Χανδράς και έπειτα ο
κ. Γιώργος Χρόνης, διευθυντής του Ινστιτούτου Ωκεανογραφίας και γενικός
συντονιστής του «Ποσειδώνα», ευχαριστούν όσους «πάλεψαν τα τελευταία τρία
χρόνια για τη σημερινή ημέρα. Ήταν μία από τις λίγες φορές που η Ελλάδα
ανεβαίνει στο τρένο από την αρχή και όχι από τη μέση». Οι σαμπάνιες ανοίγουν
και οι ευχές για τα «σιδηροκέφαλα Ποσειδωνάκια» φέρνουν γέλια και προτροπές
για ανάλογες στιγμές στο μέλλον.

Ο ΣΤΟΧΟΣ

Η προετοιμασία. Τα τελευταία λεπτά μιας προσπάθειας τριών χρόνων είναι και τα πιο σημαντικά για όσους εργάστηκαν στο πρόγραμμα «Ποσειδών»

Όπως εξηγεί ο κ. Χρόνης, κύριος στόχος του «Ποσειδώνα» είναι η δυνατότητα
πρόγνωσης ύψους κύματος σε ολόκληρο το Αιγαίο. «Τα δελτία αυτά θα μπορούν να
χρησιμοποιηθούν τόσο από κρατικούς φορείς, όπως το Πολεμικό Ναυτικό, όσο και
από ιδιώτες. Το πρόγραμμα είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα επιχειρησιακής ωκεανογραφίας».

Με το «Ποσειδών», οι Έλληνες επιστήμονες φιλοδοξούν να ενισχύσουν την
περιβαλλοντική έρευνα στο Αιγαίο, την προστασία του θαλάσσιου οικοσυστήματος,
την καλύτερη αντιμετώπιση περιβαλλοντικών καταστροφών (π.χ. πετρελαιοκηλίδες),
αλλά και την παροχή πληφοροριών σε χρήστες, όπως υπουργεία, ερευνητικά
ιδρύματα, τουριστική βιομηχανία, αλιείς και ιχθυοκαλλιεργητές, περιβαλλοντικές
οργανώσεις κ.λπ. Τα στοιχεία του θα βοηθήσουν στην ασφαλή ναυσιπλοΐα, τον
εντοπισμό ρυπαντών, την προστασία και ανάπτυξη της παράκτιας ζώνης, του
τουρισμού και της αλιείας.