Τα αίτια και τα «όπλα»

Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται ήδη μέσα στη δίνη της παγκόσμιας οικονομι-κής
κρίσης. Οι διεθνείς οργανισμοί, όπως το ΔΝΤ, αλλά και οι ηγέτες των ισχυρών
βιομηχανικά χωρών προσπαθούν να βρουν μία φόρμουλα ώστε να υπάρξει κοινή
αντιμετώπιση της κρίσης και των συνεπειών της. «ΤΑ ΝΕΑ», με 10 απαντήσεις σε
ισάριθμα ερωτήματα, καταγράφουν τα «όπλα» που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για
την αντιμετώπιση της κρίσης, τα αίτια που έχουν προκαλέ-σει την έντονη
αμφισβήτηση του Διεθ-νούς Νομισματικού Ταμείου, τις δυσκο-λίες που υπάρχουν
στη δημιουργία ενός ενιαίου μετώπου από όλες τις ισχυρές οικονομίες, αλλά και
τις επιπτώσεις που έχει η κρίση στην ελληνική οικονομία.

1 ΕΡ.: Ποια είναι τα «όπλα» που διαθέτει αυτή τη στιγμή η οικονομία
για να αντιμετωπίσει και να ελέγξει τις διαστάσεις της οικονομικής κρίσης;

ΑΠ.: Ουσιαστικά, η αμυντική διάταξη της παγκόσμιας οικονομίας ­ και κυρίως των
οικονομικά ισχυρών χωρών ­ περιλαμβάνει τα επιτόκια και τη χρηματοδότηση των
οικονομιών που αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα. Αυτά τα δύο εργαλεία
βρίσκονται στη λεγόμενη πρώτη γραμμή άμυνας και για να είναι αποτελεσματικά θα
πρέπει να χρησιμοποιηθούν συντονισμένα είτε απευθείας από τις ισχυρές
οικονομικά χώρες είτε από διεθνείς φορείς, όπως είναι το Διεθνές Νομισματικό
Ταμείο και η Παγκόσμια Τράπεζα. Άλλωστε, στο συντονισμό αυτό απέβλεπε και η
πρόταση του προέδρου Κλίντον, η οποία βασιζόταν στη δημιουργία «μηχανισμού
ταχείας οικονομικής βοήθειας».

Εκτός όμως από τις κλασικές συνταγές αντιμετώπισης της κρίσης ­ επιτόκια,
δάνεια ­ έχουν διατυπωθεί και άλλες προτάσεις οι οποίες μπορούν να θεωρηθούν
ως συνοδευτικές. Για παράδειγμα, έχει προταθεί από Ευρωπαίους, κατά κύριο
λόγο, η καθιέρωση φορολογίας στις διεθνείς κινήσεις κεφαλαίων ώστε να
περιορισθεί η κερδοσκοπική κίνηση κεφαλαίων.

2 ΕΡ.: Πώς χρησιμοποιείται το όπλο των επιτοκίων και γιατί
διαφωνούν Ευρωπαίοι και Αμερικανοί;

ΑΠ.: Η απόφαση της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ (FED) να ρίξει κατά 0,25% το
βασικό της επιτόκιο στόχευε τόσο στην ενίσχυση των χρηματιστηριακών αγορών όσο
και στην αντιμετώπιση μίας ενδεχόμενης οικονομικής ύφεσης. Το ποσοστό της
μείωσης όμως κρίθηκε από τις αγορές ανεπαρκές και σ’ αυτό το λόγο θα πρέπει να
αποδοθεί η πτώση της Wall Street αμέσως μετά τη σχετική ανακοίνωση της FED. Το
ερώτημα που ανακύπτει είναι γιατί απογοήτευσε τις αγορές ο κ. Α. Γκρίνσπαν.
Όπως λένε διεθνείς αναλυτές, μεγαλύτερη μείωση των αμερικανικών επιτοκίων θα
τροφοδοτούσε πληθωριστικές πιέσεις στην αμερικανική οικονομία.

Ο φόβος του πληθωρισμού είναι η αιτία που αποτρέπει τους «11» του ευρώ να
ρίξουν τα επιτόκιά τους.

3 ΕΡ.: Πώς χρησιμοποιείται το όπλο των κεφαλαίων για τη στήριξη των
οικονομιών που πλήττονται από τη διεθνή κρίση;

ΑΠ.: Στις χώρες της ΝΑ Ασίας (Ταϋλάνδη, Φιλιππίνες, Ινδονησία, Κορέα,
Μαλαισία), στην Ιαπωνία, αλλά και στη Ρωσία και στη Βραζιλία η οικονομική
κρίση καταγράφηκε μέσω της έλλειψης κεφαλαίων που είναι απαραίτητα είτε για να
στηρίξουν επιχειρήσεις και τράπεζες (ΝΑ Ασία και Ιαπωνία) είτε για να
αντιμετωπισθούν τα προβλήματα εξυπηρέτησης του εξωτερικού τους χρέους (Ρωσία,
Βραζιλία). Η έλλειψη αυτή προκλήθηκε από τη μαζική φυγή των κερδοσκοπικών
κεφαλαίων που είχαν προσελκυσθεί από τις υψηλές αποδόσεις που πρόσφεραν οι
συγκεκριμένες οικονομίες (ραγδαία αύξηση των τιμών σε μετοχές, ομόλογα,
ανατίμηση της ισοτιμίας των νομισμάτων, κ.ά.). Έτσι, η καθαρή εισροή ιδιωτικών
κεφαλαίων στις αναδυόμενες αγορές στην εξαετία 1990-1996 σχεδόν εξαπλασιάστηκε
σύμφωνα με τα στοιχεία του ΔΝΤ (από 45,7 δισ. δολ. το 1990 σε 235,2 δισ.
δολάρια το 1996). Η οικονομική κρίση προκάλεσε κατ’ αρχήν φυγή των κεφαλαίων
αυτών (γεγονός που οδήγησε σε υποτιμήσεις των εθνικών τους νομισμάτων) και στη
συνέχεια αδυναμία εξεύρεσης κεφαλαίων που ήταν απαραίτητα είτε για την
εξυπηρέτηση του δημοσίου χρέους είτε για τη στήριξη επιχειρήσεων και τραπεζών
που κινδύνευαν με χρεοκοπία.

Έτσι, μοναδική διέξοδος για τις χώρες αυτές είναι τουλάχιστον αυτή τη στιγμή η
στήριξή τους από τη διεθνή κοινότητα και το Δ.Ν.Τ. Οι πόροι του Δ.Ν.Τ. είναι
περιορισμένοι, ενώ οι μεγάλες βιομηχανικές χώρες δεν μπορούν ­ και δεν θέλουν
να σηκώσουν το τεράστιο οικονομικό κόστος της κάλυψης των ανοιγμάτων αυτών.
Έτσι προσπαθούν να περιορίσουν τη συνεισφορά τους.

4 ΕΡ.: Πού οφείλεται η αδυναμία εξεύρεσης από κοινού μίας λύσης;

ΑΠ.: Οι ΗΠΑ και η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι αυτή τη στιγμή οι δύο άγκυρες της
παγκόσμιας οικονομίας. Όμως οι οικονομίες τους βρίσκονται σε διαφορετικές
φάσεις και ως εκ τούτου η διαμόρφωση μίας κοινής φόρμουλας για την
αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης είναι αρκετά δύσκολη. Ενδεικτικό είναι το
παράδειγμα με την πολιτική των επιτοκίων. Όπου, ενώ προβάλλει ως πιθανή και
μία νέα μείωση των αμερικανικών επιτοκίων, οι Γάλλοι, οι Βρετανοί και οι
Γερμανοί την αποκλείουν.

Μπροστά όμως στην προοπτική μίας γενικευμένης παγκόσμιας οικονομικής ύφεσης
που θα πλήξει εξίσου τις ισχυρές οικονομίες, ίσως τα περιθώρια διαμόρφωσης
μίας κοινά αποδεκτής λύσης είναι τώρα πιο κοντά. Η λύση αυτή μπορεί να
προέλθει είτε απευθείας μέσω παρεμβάσεων των ίδιων των χωρών είτε μέσω του
Δ.Ν.Τ. και της Παγκόσμιας Τράπεζας. Πάντως, αυτή τη φορά υπάρχει και μία
μεγάλη εκκρεμότητα που μπορεί να επηρεάσει τις εξελίξεις. Πρόκειται για το
ευρώ και το ρόλο που θα κληθεί να διαδραματίσει στην παγκόσμια οικονομική σκηνή.

5 ΕΡ.: Ποιος είναι ο ρόλος του Δ.Ν.Τ. στην αντιμετώπιση των
παγκόσμιων οικονομικών κρίσεων;

ΑΠ.: Το Δ.Ν.Τ. είναι ένας οργανισμός στον οποίο συμμετέχουν 182 κράτη-μέλη,
που ως σκοπό έχει να συντελεί και να παρεμβαίνει με πόρους-κεφάλαια και
τεχνογνωσία, ώστε να εξασφαλίζει τη μακροοικονομική δημοσιονομική και
νομισματική σταθερότητα. Σε οικονομικές κρίσεις βοηθά με χρηματοδότηση του
κράτους, η οποία όμως συνοδεύεται από συγκεκριμένο πρόγραμμα οικονομικής
εξυγίανσης. Έτσι, το ΔΝΤ για άλλους θεωρείται «χωροφύλακας» του παγκόσμιου
οικονομικού «status quo» και για άλλους ως αρωγός στη διαδικασία αντιμετώπισης
των κρίσεων.

6 ΕΡ.: Γιατί δέχεται επικρίσεις το Δ.Ν.Τ. που αφορούν το
ρόλο του στην πρόσφατη κρίση;

ΑΠ.: Κατηγορείται για το ότι δεν μπόρεσε να προβλέψει και κυρίως να
αξιολογήσει την έκταση της κρίσης στην Ταϋλάνδη. Επίσης, δεν μπόρεσε να
προσδιορίσει το ενδεχόμενο μετάδοσης της κρίσης και σε άλλες χώρες της ΝΑ
Ασίας, καθώς και στη Ρωσία και στις χώρες της Λατινικής Αμερικής. Παράλληλα,
βρέθηκε σε αδυναμία να προχωρήσει στην εφαρμογή προγραμμάτων εξωτερικού
δανεισμού στις αναπτυσσόμενες οικονομίες, καθώς από τα τέλη του 1997
ουσιαστικά έχουν εξαντληθεί πλήρως τα διαθέσιμα του ΔΝΤ. Δεν είναι τυχαία
άλλωστε η απόφαση να αυξηθούν τα διαθέσιμα του ΔΝΤ ώστε να φθάσουν τα 48 δισ. δολάρια.

7 ΕΡ.: Πόσο πιθανό είναι το ενδεχόμενο να βρεθεί η παγκόσμια
οικονομία σε ύφεση;

ΑΠ.: Αυτός είναι ο «εφιάλτης» που βασανίζει όλους όσους έχουν στα χέρια τους
τις τύχες της παγκόσμιας οικονομίας. Μία παράταση της χρηματιστηριακής κρίσης
σε συνδυασμό με περαιτέρω επέκταση της κρίσης στο διεθνές πιστωτικό σύστημα
και τη μείωση των άμεσων επενδύσεων στις αναπτυσσόμενες χώρες μπορεί να
επηρεάσει άμεσα τόσο το διεθνές εμπόριο όσο και τις οικονομίες των
βιομηχανικών χωρών. Ήδη, η αύξηση της ανεργίας τον Σεπτέμβριο αποτελεί μία
ένδειξη επιβράδυνσης του ρυθμού ανάπτυξης των ΗΠΑ. Από την άλλη πλευρά, οι
απόψεις που διατυπώνονται, από Ευρωπαίους κυρίως, για την ανάγκη αντιμετώπισης
του προβλήματος της ανεργίας στην Ευρώπη μπορεί να θεωρηθεί ως μία προσπάθεια
τόνωσης της εσωτερικής ζήτησης ώστε να απομακρυνθεί το ενδεχόμενο ύφεσης.
Πάντως, στην περίπτωση που οι ΗΠΑ και η Ευρώπη βυθιστούν σε ύφεση, αυτό θα
επιδεινώσει ακόμα περισσότερο τις αναπτυσσόμενες οικονομίες.

8 ΕΡ.: Μπορεί να επηρεασθεί το ευρώ από την παγκόσμια οικονομική κρίση;

ΑΠ.: Το πιο πιθανό είναι ότι η πορεία για το ενιαίο νόμισμα θα συνεχισθεί
χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα. Στο συμπέρασμα αυτό οδηγεί μία σειρά δεδομένων
όπως ο χαμηλός πληθωρισμός των «11», η δημοσιονομική ισορροπία που επικρατεί
στις ευρωπαϊκές οικονομίες που τα εθνικά νομίσματα θα αντικατασταθούν από το
ευρώ, καθώς και το γεγονός ότι και για το 1999 στην Ευρωπαϊκή Ένωση
προβλέπονται θετικοί ρυθμοί ανάπτυξης.

Όμως από την άλλη, ερωτήματα υπάρχουν για τη διαμόρφωση της ισοτιμίας ευρώ –
δολαρίου, αλλά και για τη στάση που θα κρατήσουν τα διεθνή κερδοσκοπικά
κεφάλαια στα ευρωπαϊκά νομίσματα που δεν ανήκουν στον σκληρό πυρήνα των
νομισμάτων του ευρώ.

9 ΕΡ.: Πόσο επηρεάζεται η ελληνική οικονομία από τις εξελίξεις αυτές;

ΑΠ.: Η ελληνική οικονομία, με εξαίρεση το Χρηματιστήριο, δεν φαίνεται ότι έχει
επηρεασθεί σημαντικά από την παγκόσμια οικονομική κρίση. Αυτό οφείλεται στο
γεγονός ότι τα ελληνικά πιστωτικά ιδρύματα δεν έχουν επωμισθεί αυξημένους
κινδύνους, ενώ οι ξένοι εξακολουθούν να δίδουν «ψήφο εμπιστοσύνης» στην
ελληνική οικονομία, διατηρώντας τα ελληνικά ομόλογα στα χαρτοφυλάκιά τους. Από
την άλλη πλευρά όμως, οι νέες συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί δεν διευκολύνουν
τη μείωση των ελληνικών επιτοκίων και περιορίζουν τη δυνατότητα χειρισμών στη
συναλλαγματική πολιτική. Μεγαλύτερα προβλήματα όμως μπορεί να προκύψουν από
τυχόν παράταση της διεθνούς οικονομικής κρίσης, που πιθανόν να οδηγήσει σε
πωλήσεις ελληνικών τίτλων, δημιουργώντας έτσι πιέσεις στη δραχμή. Επίσης, η
παράταση της κρίσης μπορεί να σημάνει και την επιβράδυνση του ρυθμού
ανάπτυξης, γεγονός που θα έχει επιπτώσεις στο σύνολο σχεδόν των δεικτών της
ελληνικής οικονομίας.

10 ΕΡ.: Ποιοι είναι οι τρόποι αντιμετώπισης των προβλημάτων αυτών;

ΑΠ.: Όπως λένε οι ειδικοί, μοναδική άμυνα απέναντι στην οικονομική κρίση είναι
η επιτάχυνση των διαρθρωτικών αλλαγών ώστε να περιορισθούν τα ελλείμματα και
να διατηρηθεί το κλίμα εμπιστοσύνης των διεθνών αγορών. Παράλληλα θα πρέπει,
όπως λένε, να συνεχισθεί η εφαρμογή της αντιπληθωριστικής πολιτικής ώστε οι
επιδόσεις της ελληνικής οικονομίας στο τέλος του 1999 να επιτρέψουν τη
συμμετοχή της χώρας στην ΟΝΕ, που θα είναι η πιο ισχυρή γραμμή άμυνας απέναντι
στις οικονομικές αναταράξεις.