«Ανήλικοι κακοποιοί»

Όταν πριν από λίγους μήνες περπατούσα στους διαδρόμους της πτέρυγας
ποινικών κρατουμένων της μεγάλης ιταλικής φυλακής Rebibia στη Ρώμη ως
επισκέπτης, συζητώντας ελεύθερα με τους «ισοβίτες», μπερδεύοντας τους
κρατουμένους με τους εκπαιδευτές, ρώτησα ένα φύλακα που τριγυρνούσε μαζί μας
ανάμεσα στα ανοικτά κελιά, χωρίς όπλο και χωρίς την παραμικρή προφύλαξη, εάν
οι κρατούμενοι που βλέπαμε είναι οι πλέον «φρόνιμοι».

Συλλήψεις ανήλικων δραπετών. Κάποιοι είναι υπόδικοι και στοιβάζονται μαζί με τους κατάδικους, κάποιοι «ισοβίτες» (σε πόσες χώρες υπάρχουν ανήλικοι ισοβίτες;) και όλοι τους αλλοδαποί με άδηλο μέλλον

ΑΥΤΟΣ μου απάντησε ότι είναι πράγματι οι πιο κοινωνικοί, αλλά μόνον αυτοί
κυκλοφορούν μαζί μας επειδή πολύ απλά οι άλλοι ασχολούνται με κάτι άλλο.
Ρώτησα τι εννοεί… «Εκεί πάμε τώρα» μου λέει.

Έπειτα από λίγο περάσαμε σε ένα χώρο όπου βαριά εργαλεία, τα οποία θα
μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως όπλα σε μια ενδεχόμενη εξέγερση, ήταν
κρεμασμένα στον προθάλαμο ενός εκτεταμένου εργοστασίου ξύλου, με αρκετούς
απασχολούμενους κρατουμένους. Η σκέψη μου πήγε στις ελληνικές φυλακές
ανηλίκων, όπου το κατσαβίδι και το κοπίδι των προγραμμάτων κατάρτισης
θεωρούνται επικίνδυνα όπλα στα χέρια «ανήλικων κακοποιών»!

Αφού κατάλαβα τι ήταν αυτό το κάτι άλλο, είπα στον φύλακα ότι στη χώρα μου,
λένε πως… «ο κρατούμενος φοβάται τον δεσμοφύλακα και ο δεσμοφύλακας τον
κρατούμενο»! Πώς περιγράφει αλήθεια αυτή την αρχαία και δύσκολη σχέση στη χώρα
του; Και μου απάντησε: «Και εδώ είναι κάπως έτσι. Και οι δύο φοβούνται… να
μη χάσουν τον σεβασμό και την εμπιστοσύνη ο ένας του άλλου». Η συμπεριφορά του
κρατουμένου του παρέχει ανθρώπινη διαβίωση στη φυλακή και έξω από αυτήν, ενώ η
συμπεριφορά του δεσμοφύλακα παρέχει στον ίδιο τη δυνατότητα να κάνει πιο
ανθρώπινα και λιγότερο ριψοκίνδυνα τη δουλειά του.

Λίγο καιρό μετά, στον ελληνικό Δεκαπενταύγουστο της «εθνικής ανάτασης», έγινα
ακούσιος θεατής της καταδίωξης με πυρά και εν μέσω «αμάχων» και γυναικόπαιδων,
με στόχο τη σύλληψη άοπλων ανηλίκων, κάποιοι εκ των οποίων είναι υπόδικοι (οι
μισοί ανήλικοι κρατούμενοι των ελληνικών φυλακών είναι υπόδικοι και
στοιβάζονται μαζί με τους κατάδικους), κάποιοι «ισοβίτες» (σε πόσες άλλες
χώρες της «πολιτισμένης Δύσης» υπάρχουν άραγε ανήλικοι ισοβίτες;) και όλοι
τους «αλλοδαποί» με άδηλο μέλλον! (εξ ορισμού επικίνδυνοι και «ανεπιθύμητοι»).

Δυστυχώς, είμαστε σε μια χώρα, στην οποία ο υπουργός Δικαιοσύνης σπαταλά τον
χρόνο του σε μακροσκελείς επιστολές και αντιπαραθέσεις. Φυσικά δεν είναι όλα
ρόδινα στην «Ευρώπη του 2000»! Κάθε άλλο μάλιστα! Μόνο που αρχίζω να προτιμώ
τον ευρωπαϊκό μεσαίωνα από τον δικό μας… Ούτε και τα προβλήματα των φυλακών
και της αντιμετώπισης της εγκληματικότητας έχουν έτοιμες προκατασκευασμένες
λύσεις. Αλλά δεν είναι δυνατόν ολόκληρη «πολιτισμένη» κοινωνία να βλέπει σε
μια απόδραση μονάχα πόσο ψηλό πρέπει να είναι το συρματόπλεγμα!

Το τι πρέπει και τι μπορεί να γίνει με τη σωφρονιστική πολιτική αποτελεί
αντικείμενο ευρείας συζήτησης και εκτός από την επιτυχή ευρωπαϊκή εμπειρία,
υπάρχουν στη χώρα μας ικανότατοι άνθρωποι και γνώσεις. Το πρόβλημα είναι ότι ο
κυρίαρχος δημόσιος λόγος, αλλά και η πρακτική, προκαλούν μονάχα θλίψη και δεν
αφήνουν περιθώριο για ανάλογους δημόσιους προβληματισμούς. Βέβαια, όποιος
τολμήσει να ψελλίσει πως ίσως «κάτι άλλο» πρέπει να κάνουμε, κινδυνεύει να
χαρακτηρισθεί από επίσημα χείλη… «κουλτουριάρης»! Τα ίδια χείλη που
απαγόρευσαν στον καλύτερο μαθητή του Λυκείου Αλμυρού να συμμετάσχει στη Βουλή
των Εφήβων γιατί είναι, λέει, εγκληματίας, καθ’ ότι κρατούμενος του ΑΣΚΑ Κασσαβέτειας.

Αν κάποιος πει «μα οι Ευρωπαίοι έχουν χρήματα και μπορούν να φτιάξουν τέτοιες
φυλακές και κοινωνικούς συνεταιρισμούς – επιχειρήσεις» ας γίνει σαφές ότι και
εμείς «έχουμε» τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης την οποία σήμερα
αδυνατούμε να απορροφήσουμε, ενώ οι εξεγέρσεις δεν κοστίζουν λιγότερο.

Αλλά, μην ανησυχείτε, θα συλληφθούν όλοι οι «επικίνδυνοι δραπέτες», θα φάνε το
απαραίτητο ξύλο στο αστυνομικό τμήμα και δεν θα ξαναφύγουν από το «Ειδικό
Κατάστημα». Τουλάχιστον όχι πολύ σύντομα. Και πάλι θα ξαναμπούμε στον
κοινωνικό μας λήθαργο ­ μέχρι το επόμενο επικοινωνιακό σοκ ­ και θα μπορούμε
να πούμε «ασφαλείς»: «οι κακοί είναι στη φυλακή»…

Ο Μίλτος Παύλου είναι κοινωνιολόγος, εργάζεται ως συντονιστής
Προγραμμάτων Κατάρτισης & Στήριξης Ανήλικων Παραβατών και Ανηλίκων
σε Κίνδυνο στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ­ Τμήμα Νομικής ­
Τομέας Ποινικών και Εγκληματολογικών Επιστημών.