Εκπαιδευτικές συγκρίσεις

Η συγκριτική μελέτη του εκπαιδευτικού μας συστήματος και των αντίστοιχων των
άλλων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.) έχει ιδιαίτερη αξία, γιατί βοηθά στην
καλύτερη ανάλυση των σχολικών μας πραγμάτων. Άλλωστε, το ότι οι χώρες αυτές
έχουν αποφασίσει τη συνδιαμόρφωση κοινού μέλλοντος, είναι στοιχείο που
ενισχύει για μια τέτοια θεώρηση.

Ας δούμε, κάποιους συντελεστές του εκπαιδευτικού μας συστήματος συγκριτικά με
τους αντίστοιχους των άλλων χωρών. Πρώτον, η χρηματοδότηση της εκπαίδευσης.
Διαθέτουμε το 3,4% του ΑΕΠ της χώρας μας για την Παιδεία, που είναι και το
χαμηλότερο ποσοστό σε όλη την Ευρώπη. Πώς μπορούμε, λοιπόν, να αντιμετωπίσουμε
τις νέες προκλήσεις της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, όταν το μέσο κοινοτικό ποσοστό
είναι 5,7%; Και φυσικά αυτή η διαφορά δεν αφορά μόνο κάποια χρονιά, αλλά είναι
μόνιμη για δεκαετίες, επομένως τα παραγόμενα αποτελέσματα είναι πολύ πιο
αρνητικά για τη χώρα μας απ’ ό,τι δείχνει μια συγκριτική ανάγνωση των
ποσοστών. Για να εξαλειφθούν οι όποιες ανισότητες, πρέπει ο ρυθμός
χρηματοδότησης της δημόσιας εκπαίδευσής μας να είναι πολύ μεγαλύτερος απ’ ό,τι
στις άλλες χώρες για την επόμενη περίοδο. Η χρηματοδότηση είναι καθοριστικός
παράγοντας για την ανάπτυξη του εκπαιδευτικού συστήματος. Δεν είναι καθόλου
τυχαίο το γεγονός ότι όλοι οι διεθνείς οργανισμοί (ΟΗΕ, UNESCO, ΟΟΣΑ)
καταλήγουν σ’ ένα απόλυτο συμπέρασμα: «όσο περισσότερα χρήματα διατίθενται
τόσο καλύτερη εκπαίδευση έχουμε».

Δεύτερον, το ποσοστό των νέων που γεύονται τα αγαθά της Παιδείας. Το ποσοστό
νέων ηλικίας 20 ετών κατόχων πτυχίου δεύτερου κύκλου Δευτεροβάθμιας
Εκπαίδευσης στην Ελλάδα είναι 73% (από τα μεγαλύτερα ποσοστά στον αντίστοιχο
χάρτη της Ευρω-παϊκής Ένωσης), ενώ το μέσο κοινοτικό ποσοστό είναι 65%. Αυτό
το πολύ θετικό στοιχείο της εκπαίδευσης είναι απόρροια της προτεραιότητας που
δίνει η ελληνική οικογένεια στην απόκτηση μορφωτικών εφοδίων των παιδιών της,
που μορφοποιήθηκε κυρίως τη δεκαετία του ’80 με τη «μαζικοποίηση» του Λυκείου.
Αυτή η εξέλιξη δεν είναι μόνο εκπαιδευτικός δείκτης αλλά και στοιχείο
δημοκρατίας για το σύνολο της κοινωνίας μας. Δυστυχώς, όμως, εδώ υπάρχει ένα
«εκπαιδευτικό-πολιτικό παράδοξο». Εκπαιδεύουμε ένα από τα μεγαλύτερα ποσοστά
νέων, σε σχέση με τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, με το χαμηλότερο ποσοστό
δαπανών. Αυτό το «παράδοξο» έχει αρκετές παρενέργειες. Αντανακλάται στην
ποιότητα της παρεχόμενης μόρφωσης. Εξαναγκάζει την ελληνική οικογένεια να
διαθέτει δικούς της πόρους για το κρατικό έλλειμμα. Έτσι διατίθεται από το
οικογενειακό εισόδημα άλλο ένα επιπρόσθετο ποσοστό της τάξεως του 46% του
κρατικού προϋπολογισμού. Τελικά η Ελλάδα είναι η χώρα με την υψηλότερη
ιδιωτική δαπάνη για την εκπαίδευση σε όλη την Ε.Ε.

Τρίτον, η αναλογία μαθητών μεταξύ Γενικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης.
Έχουμε 64% του μαθητικού πληθυσμού στη Γενική Εκπαίδευση και 36% στην
Τεχνι-κοεπα-γγελματική εκπαί-δευση, όταν ο μέσος όρος της Ε.Ε. είναι 41% για
τη Γενική και 59% για την Τεχνική-Επαγγελματική. Την ιδιομορφία της δικής μας
κατανομής θα την δούμε ακόμα στην Ιρλανδία (75%, 25%) και στην Πορτογαλία
(81%, 19%), γεγονός που δείχνει την επίδραση του μοντέλου ανάπτυξης των χωρών
στο εκπαιδευτικό σύστημα. Εδώ, δυστυχώς, έχουμε αναπαραγωγή και ένταση αυτού
του αρνητικού φαινομένου. Στο «Ενιαίο Λύκειο» του ΥΠΕΠΘ αντί να ενισχυθεί η
τεχνικο-επαγγελματική εκπαίδευση, αποδυναμώνεται! Αυτή η στρεβλή εικόνα της
σχέσης γενικής/τεχνικής εκπαίδευσης δεν είναι καθόλου αθώα. Συνδέεται με τον
χαρακτήρα και τη δυναμική των εφοδίων που δίνουμε στους μαθητές για την
επαγγελματική και κοινωνική τους εξέλιξη.

Τέταρτο, το όλο σκηνικό της υποδομής των σχολείων (αίθουσες, βιβλία, εποπτικά
μέσα κ.λπ.). Εδώ δεν υπάρχουν μετρήσιμα και συγκριτικά στοιχεία. Ωστόσο η
εκπαιδευτική υστέρηση (σχολεία βάρδιας, λειτουργικότητα και αισθητική κτιρίων,
παλιά βιβλία, έλλειψη αιθουσών για δραστηριότητες των μαθητών, έλλειψη
εργαστηρίων κ.λπ.), που παρατηρείται στη χώρα μας δεν έχει κάποια αντιστοίχηση
σε ευρωπαϊκά πρότυπα και standards. Δυστυχώς το πρόβλημα θα παραμείνει γιατί
οι δαπάνες επενδύσεων είναι ελάχιστες και δεν «φιλοδοξούν» να λύσουν το
πρόβλημα υποδομής.

Ωστόσο, και παρά το γεγονός όλων αυτών των δυσμενών συγκριτικών στοιχείων του
εκπαιδευτικού μας συστήματος, η παρεχόμενη ποιότητα της εκπαίδευσής μας δεν
είναι αρνητική. Σε σχετική αναφορά του ΟΟΣΑ η χώρα μας, αν και είναι τελευταία
(29η) στον πίνακα χρηματοδότησης της εκπαίδευσης στις χώρες-μέλη αυτού του
οργανισμού, είναι 17η στον δείκτη μορφωτικής ανάπτυξης. Το 43% των Ελλήνων
(25-64 ετών) είναι υψηλού μορφωτικού επιπέδου με τάσεις αύξησης στο 65%-67%
την επόμενη δεκαετία. Οι λόγοι θετικής ανατροπής της σχέσης μεταξύ
εκπαιδευτικών συντελεστών (χρηματοδότηση, υποδομή κ.λπ.) και εκπαιδευτικού
αποτελέσματος είναι αρκετοί. Πάντως δεσπόζουσα θέση σε αυτούς έχουν α) η
ισχυρή απαίτηση των νέων για μάθηση και η διάθεση της ελληνικής κοινωνίας να
τους δώσει ουσιαστικά μορφωτικά εφόδια και β) η υπεύθυνη λειτουργία των
έμψυχων δυνάμεων του σχολείου (μαθητές-εκπαιδευτικοί).

Το κύριο αίτημα του εκπαιδευτικού κινήματος για «προτεραιότητα στην Παιδεία»
είναι, ιδιαίτερα σήμερα, το πιο κρίσιμο πολιτικό και κοινωνικό ζήτημα της
εποχής.

Η τρέχουσα και η αυριανή συγκυρία των γνωσιοκεντρικών κοινωνιών, των
πολυπολιτισμικών συνευρέσεων, της διεθνοποίησης της οικονομίας και της
ευρωπαϊκής ενοποίησης επιτάσσουν την εμπράγματη στήριξη της Δημόσιας
Εκπαίδευσης ως κρίσιμου παράγοντα για την ισότιμη συμμετοχή της χώρας μας σε
όλες τις διεργασίες αυτής της περιόδου. Το επιχείρημα των οικονομικών
δυσκολιών είναι επιχείρημα «αντιστροφής της εικόνας». Άλλωστε, το ότι υπάρχουν
αυτές οι δυσκολίες είναι σοβαρός λόγος για να ενισχυθεί η Παιδεία μας. Γιατί η
ενίσχυση της Δημόσιας Εκπαίδευσης είναι η σοβαρότερη επένδυση της χώρας μας.
Δεκαετίες τώρα η Δημόσια Εκπαίδευση αντιμετωπίζεται μέσα από τις λογιστικές
λογικές της υποχρηματοδότησης, χωρίς να αναλογίζονται οι πολιτικά υπεύθυνοι
ότι τελικά αυτό το χαμηλό κρατικό κόστος το πληρώνει η χώρα μας ακριβά και πολλαπλά!

Ο Νίκος Τσούλιας είναι πρόεδρος της ΟΛΜΕ.