ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Άκρα Δεξιά

Τι να κάνουμε την εργατική τάξη; Αυτό υπήρξε, σύμφωνα με τον G. Luebbert,
το υπαρξιακό ερώτημα της πολιτικής στην Ευρώπη του Μεσοπολέμου.

Η αποτυχία, ήδη πριν από την μεγάλη κρίση του 1929 και 1930, των «οικονομικών
πολιτικών της αγοράς», αποτυχία εν πολλοίς οφειλόμενη στη δράση καλά
οργανωμένων, συνεκτικών και πειθαρχημένων εργατικών συνδικάτων, έθετε σε
πολλές «α-φιλελεύθερες» κοινωνίες (σκανδιναβικές χώρες, Γερμανία,
Τσεχοσλοβακία, Ιταλία, Ισπανία), το πρόβλημα της «κυβερνησιμότητας» ως
πρόβλημα συνδεόμενο ακριβώς με την ικανότητα του εργατικού κινήματος να
αντιστέκεται στον ρυθμιστικό ρόλο των αγορών.

Οι διαφορετικές καθεστωτικές απαντήσεις ­ σοσιαλδημοκρατία, φασισμός ­
υπήρξαν, μεταξύ άλλων, απόπειρες ιστορικής επίλυσης του ως άνω προβλήματος.
Απέναντι σε ισχυρά εργατικά κινήματα με μεγάλη ικανότητα κινητοποίησης, η
φασιστική «λύση» (Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία) οικοδόμησε ένα «συνασπισμό
σταθερότητας» (μεσαία στρώματα της πόλης και της υπαίθρου) ικανό να
διασφαλίσει την αποτελεσματική διακυβέρνηση.

Συγχρόνως, προσέφερε ιδεολογίες, οικονομικές πολιτικές και θεσμούς ριζικά
διαφορετικούς από εκείνους του οικονομικού και πολιτικού φιλελευθερισμού και
ριζικά πιο στέρεους από εκείνους των δικτατοριών της Ανατολικής Ευρώπης.
Απέναντι σε κοινωνίες με υψηλό βαθμό δημοκρατικής κινητοποίησης, η αυταρχική
απάντηση της δεκαετίας του ’30 όφειλε ­ για να είναι αποτελεσματική ­ να είναι
μοντέρνα, να είναι βίαιη, να έχει βάθος, να είναι ολοκληρωτική: «όφειλε να
είναι φασισμός!».

Η σύγχρονη γενιά ακροδεξιών κομμάτων επενδύει σε παραμελημένες από τα
παραδοσιακά κόμματα «θεματικές»: η εθνική ταυτότητα, η μετανάστευση, ο νόμος
και η τάξη, όπως και ο ηθικός και πολιτισμικός συντηρητισμός, αναδεικνύονται
σε κεντρικές πτυχές του νέου ακροδεξιού λόγου. Ο ακροδεξιός λαϊκισμός, όπως
κάθε λαϊκισμός, «δεν φοβάται τον λαό».

Ομιλεί εξ ονόματός του, χρησιμοποιεί καθημερινή και «αντι-ελίτ» γλώσσα,
προβάλλει το πρότυπο του ισχυρού «λαϊκού» ηγέτη και στρέφεται εναντίον του
«γραφειοκρατικού Μολώχ» του σύγχρονου κράτους. Ο ακροδεξιός λαϊκισμός
αποδεικνύει, για άλλη μια φορά, ότι ξέρει να είναι λαϊκός: η εξίσωση επιτυχίας
της νέας ακροδεξιάς θεμελιώνεται στην εκλογική στήριξη ενός σημαντικού
τμήματος της εργατικής τάξης και των παραδοσιακών μικροαστικών στρωμάτων.
Σήμερα, τα πιο ισχυρά ακροδεξιά κόμματα είναι ακριβώς εκείνα που συγκροτούνται
ως κατ’ εξοχήν λαϊκά.

Βέβαια, οι συνήθως νεοφιλελεύθερου τύπου οικονομικές επιλογές της άκρας
Δεξιάς, που διαφέρουν από τις «ανορθόδοξες» πολιτικές των φασιστικών
καθεστώτων του Μεσοπολέμου, καθώς και η πάντα ισχυρή, αν και εξασθενημένη σε
σχέση με το παρελθόν, διείσδυση της πολιτικής και συνδικαλιστικής Αριστεράς
στα εργατικά στρώματα, συνιστούν μείζονα εμπόδια που καθιστούν αδύνατη την
κυριαρχία της νέας Δεξιάς στον λαϊκό – εργατικό χώρο. Συγχρόνως, η συστηματική
απόσταση που διατηρούν από αυτήν τα σε συνεχή αριθμητική αύξηση μορφωμένα
μεσαία στρώματα στερεί από τον ακροδεξιό λαϊκισμό τη δυνατότητα συγκρότησης
ενός ηγεμονικού εκλογικού συνασπισμού. Η δυναμική επέκτασης της άκρας Δεξιάς
είναι πολύ πιο περιορισμένη από εκείνη του Μεσοπολέμου.

Ο κύριος λόγος ανάπτυξης της νέας ακροδεξιάς βρίσκεται στο χάσμα μεταξύ
«κερδισμένων» και «χαμένων» που διαμορφώνει η νέα παγκόσμια οικονομική τάξη
και στην συνεπακόλουθη διάψευση των εξισωτικών προσδοκιών.

Πάνω στον καμβά αυτού του χάσματος και αυτής της διάψευσης αναδεικνύονται σε
μείζονα πολιτικά διακυβεύματα τα θέματα της εθνικής ταυτότητας, της
μετανάστευσης και της νέας συντηρητικής ηθικής. Αν το «τι να κάνουμε με την
εργατική τάξη;» υπήρξε το κύριο πρόβλημα του Μεσοπολέμου, το «τι να κάνουμε με
τα λαϊκά στρώματα;» τείνει να γίνει το κύριο πρόβλημα του τέλους του αιώνα.

Οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές δεν είναι σε θέση να απαντήσουν σε αυτό το
πρόβλημα διότι αποτελούν οι ίδιες μέρος του προβλήματος.

Η νέα ακροδεξιά δεν έχει ούτε τις οικονομικές προτάσεις ούτε τη δεξαμενή
ψηφοφόρων ούτε το ιδεολογικό και οργανωτικό βάθος του ιστορικού φασισμού.
Είναι, κατά κάποιο τρόπο, μια μετα-μοντέρνα άκρα Δεξιά χωρίς την ισχύ και τη
«δαιμονική γοητεία» του παλαιού φασισμού.

Το δυστύχημα είναι ότι και οι αντίπαλοί της στερούνται των ιδεών, της
στερεότητας και της ακτινοβολίας της «παλαιάς εποχής». Η αδυναμία του
αντιπάλου ­ αυτό είναι ακριβώς το ισχυρότερο όπλο της νέας ακροδεξιάς.

Ο Γεράσιμος Μοσχονάς είναι επίκουρος καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.