|
|
Σε όσους χρωστούσα και σωστά χρωστούσα μιαν απάντηση για τις επιστολές που
είχαν την καλοσύνη να μου στείλουν επισημαίνοντας το λάθος μου σχετικά με τη
στάση της Μαίρης Λέφκοβιτς στο ζήτημα του αν «ο Σωκράτης ήταν μαύρος» ήρθε η
ώρα, ενάμιση χρόνο μετά, να τη δώσω.
ΑΦΟΡΜΗ, γι’ αυτή την καθυστερημένη εξήγηση, που όφειλα στους πολυάριθμους
αναγνώστες της στήλης, είναι το ίδιο το βιβλίο της Μαίρης Λέφκοβιτς «Η μαύρη
Αθηνά, μύθοι και πραγματικότητα», που το έχουμε τώρα και στα ελληνικά στην
ωραία μετάφραση του Νάσου Κυριαζόπουλου από τις εκδόσεις «Κάκτος».
Μια παρένθεση: Ο Οδυσσέας Χατζόπουλος από χρόνια έχει αποδυθεί σε μιαν άνιση
(γιατί είναι μόνος του) αναμέτρηση με τα αρχαία κείμενα, φιλοδοξώντας να τα
καταστήσει προσιτά σε επιμελημένες μεταφράσεις και σχολιασμούς (κάθε τόμος
στοιχίζει λιγότερο από έναν φραπέ). Η σειρά πρόκειται να φθάσει τους δυο
χιλιάδες τόμους. Βρίσκεται ήδη στον τριακοσιοστό. Μα θα αντέξει; Δεν θα βρεθεί
χορηγός («δεν θα βρεθεί ένας ποταμός να ‘ναι για μας πλωτός;» Σεφέρης) που να
τον συνδράμει στο τιτάνιο αυτό έργο;
Τελευταία αποκτήματα της σειράς, τα «Ελληνικά Οξυρύγχια», με εισαγωγή,
επιμέλεια κειμένου, μετάφραση και σχόλια της Δέσποινας Βλασσοπούλου, «Ομηρικές
λέξεις στη σύγχρονη ιατρική» του Γεράσιμου Ρηγάτου και η ανέκδοτη τραγωδία του
Ευριπίδη «Υψιπύλη» σε μετάφραση και συμπλήρωση του Τάσου Ρούσου (συμπλήρωση με
την έννοια της ανασυγκόλλησης ενός σπασμένου αγγείου όπου συμπληρώνονται τα
κενά με τη βαθιά γνώση του αρχαιολόγου – αγγειοπλάστη), κάτι που θα έπρεπε να
αποτελέσει πρώτη είδηση σε ένα ευνομούμενο κράτος που διατυμπανίζει τη σχέση
του με την αρχαία πολιτιστική του κληρονομιά και που όμως περνάει ντούκου ένα
γεγονός σαν κι αυτό που φέρνει ακριβώς ένα κομμάτι αυτής της κληρονομιάς στην
επιφάνεια. Κλείνει η παρένθεση.
Για όσους αγνοούν το πρόβλημα της διαμάχης για το αν οι αρχαίοι Έλληνες ήταν
μαύροι κι αν πήραν όλη τη φιλοσοφία τους από την αρχαία Αίγυπτο ή όχι, θα πω
μόνο δυο λόγια συνοπτικά: ένα βιβλίο «Η Μαύρη Αθηνά» του Μάρτιν Μπερνάλ, με
τον υπότιτλο «Οι αφροασιατικές ρίζες της κλασικής εποχής», έθεσε πριν από μια
δεκαετία (1987) το πρόβλημα. Δίτομο, στον πρώτο τόμο εξετάζει την «κατασκευή
της αρχαίας Ελλάδος» (κατασκευή με την έννοια του φτιαχτού) και στον δεύτερο
τα αρχαιολογικά ντοκουμέντα που στηρίζουν την άποψη του αφροκεντριστή
συγγραφέα του.
Όπως δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς στην πολυπολιτισμική Αμερική, και
ειδικότερα σε όσα Πανεπιστήμιά της υπερτερούν οι φοιτητές με σκούρο χρώμα, ένα
βιβλίο σαν του Μπερνάλ βρήκε γόνιμο έδαφος για να στηρίξει τις φαντασιώσεις
όσων πίστευαν πως ολόκληρος ο δυτικός πολιτισμός ήταν μια «λευκή» εφεύρεση.
Και ήρθε ακριβώς η Λέφκοβιτς (Αμερικανίδα καθηγήτρια εβραϊκής καταγωγής στις
κλασικές σπουδές του Wellesley College), για να ανατρέψει άρδην τους
ισχυρισμούς του Μπερνάλ και να βάλει τα πράγματα στην αρχική τους θέση.
|
|
Με αξιοθαύμαστη πράγματι ψυχραιμία και αυτοσυγκράτηση, με τη μεθοδικότητα της
εντομολόγου, η Λέφκοβιτς απαντά στο γιατί π.χ. η Κλεοπάτρα θεωρήθηκε Αιγυπτία.
Το μόνο κενό στην καταγωγή της ήταν μια προγιαγιά. Στο θέμα πάλι του Σωκράτη
(αν ήταν μαύρος), λέει πως η ιδέα βασίστηκε σε δυο διαφορετικά είδη επαγωγής.
«Η πρώτη “απόδειξη”, γράφει, στηρίζεται στην επαγωγή εκ του δυνατού. Γιατί
ένας Αθηναίος δεν μπορούσε να έχει προγόνους Αφρικανούς;». Η δεύτερη…
(Μόνο την εποχή του Τσερνόμπιλ στον τόπο μας θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί
κάτι τέτοιο, τότε που οι μανάδες πασάλειβαν τα παιδάκια τους για να μην
προσβληθούν από το θανατηφόρο νέφος. Ωστόσο, τι μας αφορούν αυτά, θα
αναρωτηθεί κανείς. Μας αφορούν γιατί ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός,
αποτελώντας κτήμα της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, βρίσκει κάθε τόσο
και διαφορετικούς διεκδικητές. Σειρά έχουν οι Κινέζοι).
Γράφει η Λέφκοβιτς: «Αν η αιγυπτιακή πολιτισμική επιρροή στην Αρχαία Ελλάδα
ήταν τόσο εκτεταμένη όσο ισχυρίζονται οι αφροκεντριστές, θα έπρεπε να την
είχαμε ανιχνεύσει στον αιγυπτιακό πολιτισμό. Στον τομέα όμως της φιλοσοφίας
δεν έχουμε βρει κάτι τέτοιο ούτε στην Αίγυπτο ούτε σε κανένα άλλο μέρος της
αρχαίας Μεσογείου.
Δεν υπάρχει τίποτα στη σωζόμενη αιγυπτιακή λογοτεχνία που να μοιάζει με τις
διαλεκτικές μεθόδους και τις επιχειρηματολογικές δομές που επινόησαν οι
Έλληνες φιλόσοφοι.
Αυτό δεν σημαίνει πως οι Αιγύπτιοι ήταν παράλογοι και οι Έλληνες λογικοί, ή
ότι οι Αιγύπτιοι δεν είχαν προηγμένη θεολογία και έννοια του δικαίου, που
άλλωστε αποτυπώνονται στα σωζόμενα αιγυπτιακά κείμενα. Σημαίνει απλώς ότι τα
κείμενα της αιγυπτιακής (ή της εβραϊκής) σοφίας διαφέρουν ουσιαστικά σε μορφή
και περιεχόμενο από τα φιλοσοφικά έργα του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη, που
είναι μη δογματικά και στηρίζονται στον αφηρημένο συλλογισμό». Ό.έ.δ.
- Έρχεται ο «Τειρεσίας των ενοικιαστών»: Πώς αλλάζει το παιχνίδι για ενοίκους και ιδιοκτήτες – Ποιοι κινδυνεύουν
- Δίκη Novartis: Καταδικάστηκαν Δεσταμπασίδης και Μαραγγέλη – 25 και 28 μήνες φυλάκιση με αναστολή αντίστοιχα
- Αγρότες: Στο «Τιτάνια» πριν την κρίσιμη συνάντηση στο Μαξίμου – «Προσπαθούμε να βρούμε τις λύσεις στα προβλήματά μας»
