ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Συν(αίν)εση για Καποδίστρια

Σε ένα κείμενό του από την εφημερίδα αυτή πριν από λίγες ημέρες ο συνάδελφος
και φίλος Ανδρέας Λοβέρδος παρατήρησε ειρωνικά πως δεν υπάρχει μείζων
αντιπολίτευση στο κυβερνητικό σχέδιο «Καποδίστριας» για την αναγκαστική
κατάργηση των κοινοτήτων. Πράγμα που τον κάνει να λοιδορεί και να προκαλεί την
αντιπολίτευση να αντιταχθεί, αν μπορεί, στο κυβερνητικό σχέδιο.

«Το δυστύχημα της Ελλάδος είναι η έλλειψις ενότητος μεταξύ των
αρχηγών» Επαμ. Δεληγιώργης

Με το σχέδιο αυτό, που προωθεί βιαστικά και δίχως συναίνεση, η κυβέρνηση
διαφοροποιείται ριζικά από την πολιτική του Βενιζέλου και του Παπαναστασίου,
που ήταν υπέρ της αναβίωσης των κοινοτήτων. Χρησιμοποιεί, επίσης, καταχρηστικά
και σφετερίζεται με τρόπο αυθαίρετο ακόμη και το όνομα του Καποδίστρια. Όχι
μόνο γιατί τα εθνικά σύμβολα και οι ηγέτες που κατέλαβαν μια τέτοια θέση
ανήκουν σε όλους τους Έλληνες. Αλλά και γιατί, κατά ιστορική ακριβολογία, δεν
ήταν ο Καποδίστριας που κατήργησε τις κοινότητες, αλλά οι Βαυαροί αντιβασιλείς
Άρμανσμπεργκ και Μάουρερ το 1834, επί της απολυταρχίας του Όθωνος. Στη
συνέχεια, 80 περίπου χρόνια αργότερα, ο Βενιζέλος με τον νόμο ΔΝΖ του 1912
κατήργησε τον νόμο των Βαυαρών και ανασυνέστησε τις κοινότητες, που
προβλήθηκαν μάλιστα τότε από κυβέρνηση και αντιπολίτευση ως η «φυσική» μονάδα
διοίκησης των Ελλήνων.

Μια προσεκτική ανάγνωση στο κείμενο του Λοβέρδου δείχνει ότι το ερώτημά του αν
υπάρχει αντιπολίτευση είναι μάλλον ρητορικό, όπως και ως μάλλον ειρωνική θα
πρέπει να θεωρηθεί η υποδήλωσή του πως το κυβερνητικό σχέδιο για την κατάργηση
των κοινοτήτων είναι το καλύτερο δυνατό.

Είναι ρητορικό το ερώτημα, γιατί αντιπολίτευση στο συγκεκριμένο σχέδιο όχι
μόνο υπάρχει, αλλά διογκώνεται μέσα στη Βουλή και έξω από αυτήν και βέβαια
μεταξύ των άμεσα ενδιαφερομένων, των κατοίκων των κοινοτήτων. Γιατί αν δεν
υπήρχαν σοβαρές αντιρρήσεις, προς τι ο αναγκαστικός χαρακτήρας των συνενώσεων
διά νόμου; Κι αν η κυβέρνηση πιστεύει πως έχει την πλειοψηφία, γιατί δεν θέτει
το ζήτημα σε ένα ενιαίο δημοψήφισμα σε όλη τη χώρα;

Η υπόθεση, εξάλλου, ότι η κατάργηση των κοινοτήτων συνιστά τη μείζονα,
κεντρική μεταρρύθμιση στη Δημόσια Διοίκηση, στο κατώφλι του 21ου αιώνα,
ελέγχεται ως μη ρεαλιστική. Ούτε όταν καταργήθηκαν για πρώτη φορά οι
κοινότητες το 1834, ούτε όταν αναβίωσαν το 1912 επήλθε καμία ουσιώδης μεταβολή
στην οργάνωση και λειτουργία της Δημόσιας Διοίκησης, εξ αυτού και μόνο του
λόγου. Η νέα κατάργηση των κοινοτήτων, αν εφαρμοστεί, το πολύ πολύ θα επιφέρει
μια λογιστική και μόνο και διόλου ουσιαστική μείωση του αριθμού των μονάδων
πρωτοβάθμιας αυτοδιοίκησης. Θα επιτείνει, όμως, τις τάσεις ερήμωσης της
υπαίθρου, θα αυξήσει το συνολικό κόστος και την πολυπλοκότητα της διοίκησης,
ενώ είναι αμφίβολο πως θα συμβάλλει στην καλύτερη εξυπηρέτηση των πολιτών, που
μέχρι να αφομοιώσουν τις νέες διαδικασίες θα παραπέμπονται από τον Άννα στον Καϊάφα.

Ένα είναι βέβαιο. Αν το κυβερνητικό σχέδιο δεν είναι απόλυτα εσφαλμένο, δεν
είναι όμως ούτε απόλυτα σωστό και κατάλληλα καταρτισμένο. Οι συνενώσεις δεν
χρειάζεται να επιφέρουν σε όλες τις περιπτώσεις την κατάργηση της αυτοτέλειας
και της αυτονομίας των κοινοτήτων in toto. Αλλά να περιορίζονται εκεί που
κρίνεται σκόπιμο και αναγκαίο για τις κοινές λειτουργίες και την
πραγματοποίηση κοινών έργων.

Η κυβερνητική, τέλος, αυταρέσκεια και αυτοπεποίθηση, όπως την προβάλλει ο
Λοβέρδος, μοιάζει τοσούτω μάλλον αδικαιολόγητη, καθ’ όσον η κυβέρνηση Σημίτη,
που ήδη διανύει τον δεύτερο χρόνο της στην εξουσία, όχι μόνο δεν περιβάλλεται
από δυσχερή έως ανυπέρβλητα προβλήματα, λ.χ. στα εθνικά θέματα και την
οικονομία, αλλά και γιατί είναι και η κυβέρνηση με τη μικρότερη λαϊκή
πλειοψηφία σε όλη τη διάρκεια της μεταπολίτευσης. Στις εκλογές του 1996 δεν
ξεπέρασε το 41,5% της λαϊκής ψήφου, πράγμα που σημαίνει ότι έχει απέναντί της
την πλειοψηφία των πολιτών. Ενώ, επιπλέον, η διαφορά της από το δεύτερο κόμμα
δεν ξεπέρασε τις 3,5 ποσοστιαίες μονάδες και είναι η μικρότερη που σημειώθηκε
ποτέ στην 25χρονη λειτουργία της Γ’ Ελληνικής Δημοκρατίας.

Αλλά και η εσωκομματική αντιπολίτευση στο ΠΑΣΟΚ έχει ήδη κάνει αισθητή την
παρουσία της: η εκλογή του προέδρου της Βουλής κατέστη δυνατή στον δεύτερο
γύρο, πράγμα που έχει να συμβεί από το 1964 ­ και είναι γνωστό το τι
ακολούθησε. Ενώ οι 32 διαφωνούντες βουλευτές τη μία φορά και οι 22 την άλλη
έχουν ήδη δώσει προειδοποιητικές βολές στην κυβέρνηση για την εξωτερική και
την οικονομική πολιτική της. Προς τι, λοιπόν, η αυταρέσκεια και ο εφησυχασμός;

Ο Αντώνης Μακρυδημήτρης είναι αναπληρωτής καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών.