Δημοκρατία

Πρώτα, πρέπει να συνεννοηθούμε και να συμφωνήσουμε ότι το πολίτευμα που προτιμάμε και στο οποίο θέλουμε να ζήσουμε εμείς και τα παιδιά μας είναι η Δημοκρατία. Κατά δεύτερο λόγο, οφείλουμε να ενημερωθούμε για τις βασικές αρχές και αξίες της Δημοκρατίας και να «ορκιστούμε» ότι θα τις τηρήσουμε. Κατά τρίτον, πρέπει να σεβόμαστε τους θεσμούς της […]

Στις 22 Μαΐου 1963 χτυπήθηκε στη Θεσσαλονίκη από παρακρατικούς της Ακροδεξιάς ο συνεργαζόμενος με την ΕΔΑ βουλευτής Γρηγόρης Λαμπράκης σε μια εκδήλωση για την «Ειρήνη», που είχε στόχο τους Αμερικανούς – παρότι οι Σοβιετικοί ήδη είχαν στήσει κρυφά στη διπλανή Βουλγαρία περί τους εβδομήντα πυραύλους με πυρηνικές κεφαλές, κάτι που μαθεύτηκε (ως συνήθως) πολύ αργότερα. […]

Τι είναι τελικά η δημοκρατία; Ενα λάστιχο που το τραβάμε κατά το δοκούν και το τυλίγουμε γύρω μας, όπως μας βολεύει; Γιατί αυτό γίνεται σε σωρεία περιπτώσεων· το «όπως μας βολεύει». Κι αυτό ισχύει και για τους πολιτικούς και για τον κόσμο που μια τη βρίζει και μια την αποθεώνει. Σ’ αυτή τη χώρα, πάντα […]

Η δημοκρατία, στην κλασική της θεωρητική θεμελίωση, προϋποθέτει πολυφωνία, πλουραλισμό. Όμως, η σύγχρονη πολιτική πραγματικότητα αναδεικνύει μια ανησυχητική μετάλλαξη από τον πολιτικό διάλογο σ’ έναν Πύργο της Βαβέλ. Το φαινόμενο είχε μελετήσει ο Giovanni Sartori, αναλύοντας την κυβερνητική αστάθεια στην Ιταλία και εξηγώντας ότι η ύπαρξη πολλών μικρών κομμάτων δεν δείχνει υγεία της δημοκρατίας, αλλά, […]

Η ΔΙΑΥΓΕΙΑ υπήρξε μεγάλη τομή. Εδειξε ότι το κράτος μπορεί να εκτεθεί στο φως και ότι οι αποφάσεις της διοίκησης δεν είναι ιδιωτική υπόθεση υπουργών, δημάρχων, διοικήσεων και αναδόχων. Το ΚΗΜΔΗΣ, το opengov, η ηλεκτρονική συνταγογράφηση και οι πρώτες υποδομές ανοιχτής διακυβέρνησης άφησαν ένα καθαρό μήνυμα: η τεχνολογία, όταν υπηρετεί δημόσιο σκοπό, μπορεί να περιορίσει […]

Το έχουμε πλέον εμπεδώσει εδώ και δεκαετίες. Εκτός από τη σωματική βία υπάρχει και η λεκτική βία. Δεν ασκείται μόνο κατά προσώπων. Ασκείται και κατά των δημοκρατικών θεσμών. Και το πρόβλημα δεν είναι η έκφραση αγανάκτησης του απλού πολίτη κατά του κράτους, των πολιτικών, των κομμάτων, της Βουλής ή όποιου άλλου. Το σημαντικό είναι όταν […]

Δεκαπέντε και πλέον χρόνια από την πτώχευση της χώρας, πέραν όλων των πολυσυζητημένων σεισμικών ρηγμάτων που άφησε πίσω της, πολλών οριστικά μη επουλώσιμων, όπως η δημογραφική καταστροφή, ένα, αν και καθοριστικό, όχι απλώς δεν προσμετράται στις συνέπειες, μα ούτε καν συνειδητοποιείται. Βεβαίως, υπήρχε και πριν από το 2010. Ομως τότε συνιστούσε ακόμα «ντροπή»: έκφραση δακτυλοδεικτούμενου […]

Η δημοκρατία, σύμφωνα με τον Λίνκολν, οφείλει να είναι διακυβέρνηση από τον λαό, προς τον λαό και για τον λαό (government of the people, by the people, for the people). Αν είναι έτσι, εξυπακούεται ότι και η συνταγματική αναθεώρηση δεν πρέπει να μένει απροσπέλαστη για τους μη μυημένους. Δεν πρέπει να καταλήξει κείμενο από συνταγματολόγους, […]

Τέτοια είναι η δύναμη αυτής της ρήσης, ώστε ακόμα και σήμερα, σχεδόν τέσσερις δεκαετίες έπειτα από την άνανδρη στυγνή δολοφονία του Παύλου Μπακογιάννη από τους εκτελεστές της 17 Νοέμβρη, ίσως δεν υπάρχει άνθρωπος να μην την έχει ακούσει και να μην έχει αντλήσει έμπνευση από αυτήν: «Στη δημοκρατία δεν υπάρχουν αδιέξοδα». Ηταν όμως η τραγική […]

Ζήσαμε άλλη μια επέτειο από το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου και διαβάσαμε τις ίδιες ή περίπου τις ίδιες αναμνήσεις και αναλύσεις. Λογικό. Οι αναμνήσεις δεν αλλάζουν με τα χρόνια, ούτε οι αναλύσεις αυξομειώνονται ανάλογα με τις εποχές. Το νέο στοιχείο είναι μια προσπάθεια γενίκευσης που έχει εκδηλωθεί τα τελευταία χρόνια. Και η οποία καταλήγει να […]

Ζούμε σε μια εποχή όπου η τεχνολογία εξελίσσεται με ιλιγγιώδη ρυθμό. Νέες πλατφόρμες εμφανίζονται σχεδόν από το πουθενά, οι αλγόριθμοι αλλάζουν διαρκώς και η πληροφορία ταξιδεύει σε δευτερόλεπτα. Αντίθετα, η δημοκρατία – με τις διαδικασίες, τους θεσμούς και τις ισορροπίες της – κινείται πιο αργά. Και αυτό δεν είναι τυχαίο. Η δημοκρατία χρειάζεται χρόνο. Χρόνο […]

Οταν οι γνωστοί φανατικοί αντίπαλοι του συστήματος εκφράζουν τις πολιτικές τους ενστάσεις με κραυγές, ύβρεις, προσβολές, οριακές βιαιότητες, επιτηδευμένη αυθάδεια και συνεχή ενόχληση των πάντων εκτιμούν πως πολεμούν το σύστημα και το καθεστώς. Στην πραγματικότητα όμως πληγώνουν την πολιτική. Με τη συμπεριφορά τους δεν κλυδωνίζεται το σύστημα, υπονομεύεται η ουσία της πολιτικής. Σε άλλες χώρες […]

Στην ετήσια έκθεση για την κατάσταση της Δημοκρατίας στον κόσμο, που συντάσσει εδώ και 20 χρόνια ο Economist, η Ελλάδα είναι κι εφέτος μία από τις 26 όλες κι όλες χώρες του πλανήτη που χαρακτηρίζονται «πλήρεις δημοκρατίες». Βρέθηκε για πρώτη φορά σε αυτήν τη μικρή προνομιούχο ομάδα το 2023. Ηταν στην 20η θέση τότε. Στη […]

Είχα δει κάπου στα τέλη της δεκαετίας του 1980 μια βουλγαρική ταινία, δεν θυμάμαι τον σκηνοθέτη και ο τίτλος νομίζω ήταν «Αφαίρεση» (Abstraction – абстракция). Εκεί κάποιοι χωρικοί βρήκαν ένα πεταμένο σ’ ένα χωράφι λεξικό. Το πήραν και άρχισαν να το διαβάζουν. Διάβασαν τις λέξεις άλογο, άροτρο, αλέτρι κ.λπ. Σε καθεμία όλοι ικανοποιημένοι δήλωναν, με […]

Εξηγήσαμε πως ο φόβος για άγνωστες – και κυρίως δυσμενείς για τη ζωή και την κατάσταση των κοινωνιών – εξελίξεις προκαλεί τις αντιδράσεις του απλού κόσμου οδηγώντας σε καταστάσεις που καταλήγουν σε αμφισβήτηση και κινδύνους εις βάρος των δημοκρατικών θεσμών. Το βάρος για τη διάσωση της δημοκρατίας πέφτει ουσιαστικά στις πλάτες των ίδιων των πολιτών […]

Σε πρόσφατη έρευνα της GPO οι πολίτες κλήθηκαν ν’ απαντήσουν για το πόσο ικανοποιημένοι είναι από τον τρόπο που λειτουργούν συνολικά η δημοκρατία και η δικαιοσύνη στη χώρα μας. Τα αποτελέσματα είναι αποκαρδιωτικά: το 24,9% δηλώνει ευχαριστημένο από την ποιότητα της δημοκρατίας ενώ μόλις το 18,6% εμπιστεύεται τη δικαιοσύνη. Τα ποσοστά επιβεβαιώνουν την κρίση αντιπροσώπευσης […]

Τον πρώτο μήνα του 2026 τέσσερις τεκτονικές πλάκες κινήθηκαν μπροστά στα μάτια μας και καθορίζουν τη μοίρα του κόσμου: α) οι ΗΠΑ δεν είναι πια δημοκρατία, β) δεν υπάρχει πλαίσιο και βούληση για διεθνή συνεργασία, γ) η γενικευμένη στρατιωτικοποίηση οδηγεί σε όλο και πιο γενικευμένη χρήση των όπλων, δ) ενεργειακοί πόροι και τεχνητή νοημοσύνη αποτελούν […]

Παράξενο συναίσθημα: να θέλεις να γράψεις δυο λόγια σε μια εφημερίδα και να νιώθεις παράταιρα, έχοντας εντούτοις κάποτε, πολλά χρόνια πριν και για πολλά χρόνια στη σειρά, κρατήσει ένα καθημερινό χρονογράφημα σε μια εφημερίδα που δεν υπάρχει πια. Κάτι σαν να πρέπει να τρέξεις σε καλό χρόνο μιαν απόσταση για την οποία έχεις χρόνια να […]

Φαντασθείτε μια κοινωνία ομοφωνίας. Μια πραγματικότητα δηλαδή απόλυτης εξίσωσης σε ιδέες, χαρακτηριστικά και απόψεις. Οπου κανένας δεν θα διαφέρει και όλοι θα συμφωνούν. Σίγουρα δεν θα μιλούσαμε τότε για δημοκρατία αλλά για τον απόλυτο ολοκληρωτισμό. Οταν λοιπόν τα σχολεία κατακλύζονται από εκ καθέδρας απόψεις ανατρεπτικές και μηδενιστικές για την καθεστηκυία τάξη πραγμάτων, αυτό που διδάσκεται […]

Γράφουν και μας λένε ότι ζούμε σε συνθήκες γενικευμένης αβεβαιότητας, πολλαπλών διακινδυνεύσεων, κοινωνικής αστάθειας και θεσμικής απαξίωσης και γι’ αυτό στέκουμε [όλοι;] απαθείς απέναντι στην αποϊδεολογικοποίηση της πολιτικής κι αναζητούμε «σωτηρία και σωτήρες» εκτός κομματικού πλαισίου. Γράφουν και μας λένε ότι περνάμε κρίση νοήματος [οπότε θα μας διασώσουν οι α-νοήμονες;], ότι στερέψαν τα αφηγήματα [οπότε […]

H φιλελεύθερη δημοκρατία έχει γίνει είδος υπό εξαφάνιση, γράφει το Foreign Affairs στο τελευταίο του τεύχος. Σύμφωνα με τον ευρέως αποδεκτό δείκτη Varieties of Democracy, 45 χώρες απομακρύνθηκαν το 2025 από τη δημοκρατία και στράφηκαν προς τον αυταρχισμό. Μόλις 29 χώρες θεωρούνται σήμερα πλήρεις δημοκρατίες (όχι, η Ελλάδα δεν είναι ανάμεσά τους). Την ίδια στιγμή, […]

Δύο αιώνες μετά την ανεξαρτησία της, η ήπειρος επιστρέφει σε ένα παλιό ερώτημα: Μπορούν οι θεσμοί να αντέξουν απέναντι στον λαϊκισμό, τη βία και τις εξωτερικές πιέσεις;