Η μυωπία και η πρεσβυωπία αποτελούν δύο από τις συχνότερες διαταραχές της όρασης, οι οποίες σχετίζονται με διαφορετικούς παθοφυσιολογικούς μηχανισμούς αλλά επηρεάζουν σημαντικά την οπτική οξύτητα και την ποιότητα ζωής.
Η μυωπία είναι διαθλαστική ανωμαλία κατά την οποία οι παράλληλες ακτίνες φωτός εστιάζονται μπροστά από τον αμφιβληστροειδή, αντί επάνω σε αυτόν. Αυτό οφείλεται συνήθως σε αυξημένο αξονικό μήκος του οφθαλμού ή σε αυξημένη διαθλαστική ισχύ του κερατοειδούς ή του φακού. Ως αποτέλεσμα, τα άτομα με μυωπία βλέπουν καθαρά κοντινά αντικείμενα, αλλά δυσκολεύονται να διακρίνουν μακρινά. Η επίπτωση της μυωπίας αυξάνεται παγκοσμίως, με εκτιμήσεις να δείχνουν ότι έως το 2050 περίπου το 50% του πληθυσμού θα είναι μυωπικό. Παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν γενετική προδιάθεση και περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως η παρατεταμένη κοντινή εργασία και η μειωμένη έκθεση σε φυσικό φως.
Αντίθετα, η πρεσβυωπία αποτελεί φυσιολογική, σχετιζόμενη με την ηλικία διαταραχή της προσαρμογής του οφθαλμού. Οφείλεται κυρίως στη μείωση της ελαστικότητας του κρυσταλλοειδούς φακού και στη μειωμένη λειτουργικότητα του ακτινωτού μυός. Η κατάσταση αυτή οδηγεί σε αδυναμία εστίασης σε κοντινά αντικείμενα, με αποτέλεσμα συμπτώματα όπως δυσκολία στο διάβασμα, ανάγκη για απομάκρυνση του κειμένου και οπτική κόπωση. Η πρεσβυωπία εμφανίζεται συνήθως μετά την ηλικία των 40-45 ετών και επηρεάζει σχεδόν το 100% του πληθυσμού με την πάροδο του χρόνου.
Η διάγνωση και των δύο καταστάσεων βασίζεται σε οφθαλμολογική εξέταση και μέτρηση της διαθλαστικής κατάστασης του οφθαλμού. Η μυωπία μετράται σε αρνητικές διοπτρίες, ενώ η πρεσβυωπία εκφράζεται ως ανάγκη για θετική προσθήκη σε γυαλιά κοντινής όρασης.
Η αντιμετώπιση της μυωπίας περιλαμβάνει τη χρήση διορθωτικών φακών (γυαλιά ή φακούς επαφής), καθώς και διαθλαστικές επεμβάσεις όπως LASIK. Σε παιδιά και εφήβους, εφαρμόζονται στρατηγικές επιβράδυνσης της εξέλιξης, όπως η χρήση ειδικών φακών ή χαμηλών δόσεων ατροπίνης. Η πρεσβυωπία διορθώνεται με γυαλιά ανάγνωσης, διπλοεστιακούς ή πολυεστιακούς φακούς, καθώς και με χειρουργικές μεθόδους (π.χ. ενδοφακούς ή laser).
Συνολικά, η μυωπία και η πρεσβυωπία αποτελούν σημαντικές οφθαλμολογικές καταστάσεις με υψηλή επίπτωση. Η έγκαιρη διάγνωση και η κατάλληλη διόρθωση είναι απαραίτητες για τη διατήρηση της οπτικής λειτουργίας και την πρόληψη επιπλοκών, όπως η εκφύλιση της ωχράς κηλίδας σε υψηλή μυωπία.
Ο Θάνος Δημόπουλος είναι καθηγητής Θεραπευτικής Αιματολογίας – Ογκολογίας, τ. πρύτανης του ΕΚΠΑ
