«Ζωγράφισα το εσωτερικό μιας μικρής εκκλησίας κοντά στο σπίτι μου στο Σούνιο. Βρίσκεται επάνω σε μια μικρή χερσόνησο, όπου η θάλασσα περιβάλλει τον χώρο. Πιστεύω ότι αν υπάρχει Θεός βρίσκεται εκεί…», είχε πει ο Δημήτρης Μυταράς το 2006 σε μια συνέντευξή του στην «Ελευθεροτυπία» και τον δημοσιογράφο Γιώργο Κιούση. «Εκεί η φύση είναι ζωντανή, γεμάτη σκίνα και άγρια λουλούδια. Οι άνεμοι είναι καθημερινά γύρω σου και αισθάνεσαι την παρουσία τους. Τα πουλιά γεμίζουν τον ουρανό: γλάροι, χελιδόνια, κοτσύφια και σπουργίτια.
Ολα αυτά τα ζωγράφισα μέσα στο εκκλησάκι. Προσωποποιημένοι άνεμοι με τα ονόματά τους, δέντρα, καράβια και πουλιά. Και στη μέση ο Χριστός είναι η δυνατή παρουσία ενός αληθινού νέου, γεμάτου φλόγα, επαναστάτη». Το εκκλησάκι του Μυταρά, ένα έργο τέχνης μοναδικής αξίας, που αναδύει μια σπάνια πνευματικότητα, θα παραμείνει και φέτος το Πάσχα κλειστό – θύμα μιας λογικής που ελάχιστοι μπορούν να κατανοήσουν.
Ηταν το 2024 όταν ο Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής αποφάσισε να αφαιρέσει την άδεια λειτουργίας του ξωκλησιού χαρακτηρίζοντας τις τοιχογραφίες του «τερατουργήματα». Τις τοιχογραφίες ενός από τους λίγους διεθνώς καταξιωμένους έλληνες ζωγράφους… Παρά τη θύελλα αντιδράσεων που προκλήθηκε, η Παναγία η Καταφυγιώτισσα, η οποία σε άλλη χώρα του κόσμου θα αποτελούσε καμάρι της Εκκλησίας, παραμένει ακόμη κλειστή. Και η Ανάσταση δεν θα έρθει ούτε φέτος για το εκκλησάκι του Μυταρά. Παρ’ όλα αυτά, το αίτημα για επαναλειτουργία του παραμένει ζωντανό.
Ο μαγικός ναός
Ο ναός βρίσκεται στο 58ο χιλιόμετρο Αθηνών – Σουνίου, στον όρμο Καταφυγή, σε ένα σημείο που θυμίζει Κυκλάδες. Είναι στον οικισμό «Αίολο», οι κάτοικοι του οποίου το 2004 συγκέντρωσαν χρήματα για να χτιστεί η εκκλησία, σε μια έκταση που είχε παραχωρηθεί από την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Οι οικιστές, στους οποίους ανήκε και ο Μυταράς, έχουν την ευθύνη για τη συντήρηση του ναού.
Ο Δημήτρης Μυταράς ζωγραφίζοντας την Παναγία την Καταφυγιώτισσα
Το εσωτερικό του κρύβει έναν θησαυρό: Εντονα κίτρινα και μπλε χρώματα, με το μάτι του Θεού, που βλέπει τα πάντα, στο κέντρο και τριγύρω του το θεϊκό θαύμα της φύσης: πουλιά, λουλούδια, προσωποποιημένοι άνεμοι, γοργόνες, δύο άγγελοι, κλασικές φιγούρες του Μυταρά, με τα φτερά τους.
«Πράγματι οι τοιχογραφίες δεν έχουν βυζαντινό ύφος, όμως δεν είναι βλάσφημες», λένε κάτοικοι του οικισμού. Ζωγραφισμένο εξ ολοκλήρου από τον Μυταρά, το εκκλησάκι έχει ανθρωποκεντρικό ύφος όπως όλα τα έργα του. Και συμπυκνώνει την ψυχή του μεγάλου ζωγράφου στην ώριμη φάση της ζωής του. «Αγιογράφος δεν είμαι. Το έφτιαξα όπως το ένιωσα εκείνη τη στιγμή. Εβαλα ένα μάτι που βλέπει ο Θεός και ζωγράφισα τον Χριστό και την Παναγία. Και τεράστιους αγγέλους (…) Το αποτέλεσμα μπορεί να ξενίζει, να μοιάζει προκλητικό, όμως το εκκλησάκι αυτό είναι μια προσευχή που πάντα χρωστούσα. Δεν είμαι φανατικά Xριστιανός, είμαι βαθύτατα Xριστιανός», έλεγε. Αλλωστε ήταν ο ίδιος που είχε πει, σε ανύποπτο χρόνο, με άλλη αφορμή, πως η Τέχνη δεν μορφώνει αλλά κάνει κάτι περισσότερο: σε συνδέει με το μυστήριο της ύπαρξης…
«Εγώ έτσι είδα τον Θεό»
Οι πρώτες αντιδράσεις για την Παναγία την Καταφυγιώτισσα είχαν εκφραστεί από όταν ακόμη οι τοιχογραφίες ήταν υπό διαμόρφωση. Κάποια μέρα και ενώ ο Μυταράς ζωγράφιζε το εκκλησάκι, μπήκε μέσα ένας δεσπότης και του είπε: «Κύριε Μυταρά, είστε καλά; Τι κάνετε; Πού είναι το τέμπλο; Οι Αγιοί μας;». «Ηταν τόσο φοβισμένος, σαν να είχε δει τον διάβολο!», είχε αφηγηθεί στον δημοσιογράφο Γιώργο Κιούση. Κι όμως δεν έκανε πίσω. «Εγώ έτσι είδα τον Θεό. Τον Θεό τον βλέπω γύρω μου στη φύση! Ο Θεός καταγράφεται στον χώρο!», ήταν η απάντησή του.
Ο Δημήτρης Μυταράς ζωγράφισε την Παναγία την Καταφυγιώτισσα χωρίς να πάρει χρήματα. Κι όμως είναι ένα έργο που αν φιλοξενείτο σε κάποια έκθεση θα συνέρρεε πλήθος κόσμου για να το δει…
Ολα αυτά τα χρόνια ο Εξωραϊστικός και Πολιτιστικός Σύλλογος «Ο Ποσειδώνας» που δραστηριοποιείται στον Ορμο Καταφυγή, καταβάλλει άοκνες προσπάθειες για να ανοίξει ξανά το εκκλησάκι. Ως τότε, θα στέκει εκεί, κλειδωμένο, να ατενίζει τον Σαρωνικό με ορφανή την αγκαλιά του, κουβαλώντας άθελά του τις πληγές των ανθρώπων παρότι φτιάχτηκε για να πολλαπλασιάσει την αγάπη, να γιατρεύει τον πόνο και να θρέφει την ελπίδα…
