Κατά την έναρξη της δίκης για το δυστύχημα των Τεμπών, στις 23 Μαρτίου 2026, συγγενείς θυμάτων, απευθυνόμενοι προς τον πρώην πρόεδρο του ΟΣΕ Σπύρο Πατέρα, έναν από τους ελάχιστους κατηγορούμενους (από τους συνολικά 36) που παρευρέθηκαν στο δικαστήριο, ακούστηκαν να λένε: «Θα σε σκίσω με τα χέρια μου», «αλίμονό σας», «αλήτες», «ανοίξτε τα στόματα».
Οι υπεύθυνοι για την ενημέρωση της κοινής γνώμης, πολιτικοί σχολιαστές και εκπρόσωποι κομμάτων ασχολήθηκαν και ασχολούνται νυχθημερόν με την αταξία που επικράτησε την πρώτη ημέρα, με τη χωρητικότητα της αίθουσας και άλλα συναφή, ως παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν τη διεξαγωγή μιας δίκαιης δίκης. Ούτε που τους απασχόλησε ο προπηλακισμός του κατηγορούμενου πρώην προέδρου του ΟΣΕ, διότι η πολιτική εκμετάλλευση του δυστυχήματος έχει ξεπεράσει κάθε όριο. Κάποιοι θα ήθελαν λαϊκά δικαστήρια λόγω της εδραιωμένης πεποίθησής τους ότι οι δικαστές είναι «πιασμένοι» και η δίκη «στημένη». Και μπορεί η επιθυμία τους να μην εκπληρώθηκε (προς το παρόν, ποτέ δεν ξέρεις), αλλά οι προπηλακισμοί εναντίον του συγκεκριμένου κατηγορουμένου τι άλλο είναι παρά συμπεριφορές που αρμόζουν σε λαϊκό δικαστήριο;
Και εδώ ανακύπτει ένα κρίσιμο ερώτημα. Δεν έχω την παραμικρή αμφιβολία ότι η επιλογή της προέδρου Εφετών Γεωργίας Στεφανίδου ως προέδρου του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων Λάρισας για την κύρια δίκη του σιδηροδρομικού δυστυχήματος στα Τέμπη υπήρξε απόλυτα αξιοκρατική. Ομως, οι απαιτήσεις για αυτή τη δίκη είναι, για ευνόητους λόγους, πολύ μεγαλύτερες από τις απαιτήσεις οποιασδήποτε άλλης δίκης κατά τη διάρκεια της Μεταπολίτευσης. Δεν αρκούν η επιστημονική επάρκεια και η απαιτούμενη επαγγελματική εμπειρία όταν η δικαστική αίθουσα αναμένεται να προσλάβει εικόνα θηριοτροφείου, και μάλιστα για διάστημα ετών, λόγω εκούσιων και ακούσιων συμπεριφορών με μόνιμο στόχο τη διατάραξη της δικαστικής διαδικασίας και λόγω προσχηματικών αιτημάτων με απώτερο σκοπό την επ’ άπειρον αναβολή της δίκης. Εύχομαι και ελπίζω να επιτύχει στη δύσκολη αποστολή της.
Στα καθήκοντα της προέδρου συμπεριλαμβάνεται και η προστασία των κατηγορουμένων από κάθε είδους προπηλακισμούς. Διότι στο ελληνικό δικαιικό σύστημα ο κατηγορούμενος τεκμαίρεται αθώος μέχρις αποδείξεως της ενοχής του. Αναφέρομαι προφανώς στη θεμελιώδη αρχή που είναι γνωστή ως τεκμήριο αθωότητας. Το τεκμήριο διατηρείται καθ’ όλη τη διάρκεια της ποινικής διαδικασίας και μέχρι την έκδοση αμετάκλητης καταδικαστικής απόφασης.
Ομως, οι διαθέσεις είναι άγριες, τα πνεύματα οξυμμένα όσο εκεί που δεν παίρνει άλλο και οι αντιδράσεις απρόβλεπτες. Ανάμεσα στους πάσης φύσεως «αγανακτισμένους» υπάρχουν ασφαλώς και αυτοί που θεωρούν ότι επειδή κάποιοι κατηγορούμενοι βαρύνονται με την κατηγορία της ανθρωποκτονίας από αμέλεια κατά συρροήν, που αφορά τον θάνατο των πενήντα επτά επιβατών και εργαζομένων, πρέπει να αντιμετωπίζονται ως κατά συρροήν δολοφόνοι. Και υπάρχει μερίδα της κοινής γνώμης που συμφωνεί μαζί τους, σιωπηρά ή φωναχτά. Χρειάστηκαν αιώνες για να διαμορφώσουμε το σύγχρονο ποινικό μας δίκαιο, που προβλέπει όχι μόνο το τεκμήριο αθωότητας αλλά και την αρχή της αναλογικότητας. Επιβάλλεται λοιπόν να σεβαστούν αυτές τις αρχές οι παράγοντες της δίκης και το ακροατήριο και να τα προστατέψει η έδρα.
Ο Μιχαήλ Πασχάλης είναι ομότιμος καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης
