Δεν ήταν τόσο η ίδια η ομιλία όσο η ηττοπάθεια που απέπνεε και η απουσία προτάσεων: στη διάρκεια συνάντησής της, τη Δευτέρα, με τους πρεσβευτές στην ΕΕ, η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν κήρυξε ουσιαστικά το τέλος της βασισμένης σε κανόνες παγκόσμιας τάξης δικαιολογώντας παράλληλα τον πόλεμο ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του Ιράν. Προκάλεσε έτσι αναταραχή στην ΕΕ, οξύνοντας τις κριτικές που η ίδια έχει δεχτεί τους τελευταίους μήνες για τη στάση της, την οποία πολλοί θεωρούν υπερβολικά φιλική προς την Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ, καθώς και για την περιορισμένη κριτική της στις υπερβολές του Ντόναλντ Τραμπ.
Για ακόμη μία φορά κυβερνήσεις, ευρωβουλευτές και αναλυτές κατηγόρησαν τη (γερμανίδα) πρόεδρο της Κομισιόν ότι υπερβαίνει τις αρμοδιότητές της στην εξωτερική πολιτική και θέλει να γίνει η φωνή της Ευρώπης. Με τον δικό της τρόπο. Ή μάλλον με τον τρόπο της Γερμανίας. Μιλώντας βέβαια χθες στην ολομέλεια του Ευρωκοινοβουλίου, η Φον ντερ Λάιεν αναθεώρησε, επαναβεβαιώνοντας την «ακλόνητη» προσήλωση της ΕΕ στο διεθνές δίκαιο. Το χλιαρό χειροκρότημα που απέσπασε, ωστόσο, επιβεβαιώνει τον βαθμό στον οποίο ο αμερικανός πρόεδρος έχει καταφέρει, για ακόμα μία φορά, να διχάσει την Ευρώπη.
«Επιτρέψτε μου να τονίσω κάτι σημαντικό: το να βλέπουμε τον κόσμο όπως είναι δεν μειώνει καθόλου την αποφασιστικότητά μας να αγωνιζόμαστε για τον κόσμο που θέλουμε», δήλωσε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ανοίγοντας στο Ευρωκοινοβούλιο τη συζήτηση για την κατάσταση στη Μέση Ανατολή. «Η Ευρωπαϊκή Ενωση ιδρύθηκε ως ένα σχέδιο για την ειρήνη. Η ακλόνητη προσήλωσή μας στην προάσπιση της ειρήνης, των αρχών του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και του διεθνούς δικαίου είναι εξίσου θεμελιώδης σήμερα, όπως και κατά την ίδρυσή μας. Και θα υπερασπιζόμαστε πάντοτε αυτές τις αρχές», πρόσθεσε. «Η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να είναι θεματοφύλακας της παλιάς παγκόσμιας τάξης, ενός κόσμου που έχει παρέλθει και δεν πρόκειται να επιστρέψει», είχε δηλώσει εντούτοις δύο μέρες νωρίτερα, καλώντας την ΕΕ να σκεφτεί «επειγόντως» αν οι θεσμοί και τα συστήματά της στέκονται αρωγός ή εμπόδιο στην αξιοπιστία της. Και ο Αντόνιο Κόστα, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, και η Κάγια Κάλας, η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, και η Τερέσα Ριμπέρα, η αντιπρόεδρος της Κομισιόν, διαφώνησαν δημοσίως μαζί της.
«Εμείς οι Ευρωπαίοι οφείλουμε να υπερασπιστούμε τη διεθνή τάξη που βασίζεται σε κανόνες. Οφείλουμε να υπερασπιστούμε τις αρχές που κατοχυρώνονται στον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, όπως άλλωστε προβλέπουν και οι Συνθήκες μας», αντέτεινε o Κόστα την Τρίτη στη Φον ντερ Λάιεν, χωρίς να την κατονομάσει. «Είναι απαραίτητο η Ευρώπη σήμερα να υπερασπιστεί αποφασιστικά την αξία του διεθνούς δικαίου», προσυπέγραψε η Ριμπέρα, χαρακτηρίζοντας τις δηλώσεις της προέδρου της Κομισιόν «ατυχείς».
Παρίσι και Μαδρίτη δεν έκρυψαν την ενόχλησή τους, χρεώνουν άλλωστε πάντα στη Φον ντερ Λάιεν την απόφασή της να στείλει ως «παρατηρήτρια» στην εναρκτήρια συνεδρίαση του Συμβουλίου Ειρήνης του Τραμπ στην Ουάσιγκτον την επίτροπο για τη Μεσόγειο Ντουμπράβκα Σούικα, τονίζοντας αφενός πως η Κομισιόν δεν είχε λάβει σχετική εντολή από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, αφετέρου πως με τη συμμετοχή της κινδύνευσε να προσφέρει νομιμοποίηση σε ένα φόρουμ που θα μπορούσε να περιθωριοποιήσει τον ΟΗΕ.
Οι πιο έντονες αντιδράσεις, σε κάθε περίπτωση, προήλθαν μέσα από το Ευρωκοινοβούλιο, από τους Σοσιαλιστές και τους Πράσινους, κομμάτια της φιλευρωπαϊκής πλειοψηφίας στην οποία στηρίζεται η πρόεδρος της Κομισιόν στο Σώμα. Ο ισπανός ευρωβουλευτής των Σοσιαλιστών Γιόνας Φερνάντεθ δήλωσε ότι η Φον ντερ Λάιεν «ουσιαστικά παρακαλάει για μια πρόταση μομφής». «Το πρόβλημα δεν είναι ούτε η “παλιά” ούτε η “νέα” παγκόσμια τάξη», δήλωσε η Ιράτσε Γκαρσία, η επίσης ισπανίδα πρόεδρος της ευρωομάδας των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. «Το πρόβλημα είναι όσοι, με την ανοχή τους, επιτρέπουν στους αυταρχικούς ηγέτες να την παραβιάζουν.
Η Ευρωπαϊκή Ενωση πρέπει να απαιτήσει τον σεβασμό των κανόνων, να αντισταθεί στους αυταρχικούς ηγέτες και να υπερασπιστεί την ειρήνη. Δεν υπάρχουν πια δικαιολογίες», πρόσθεσε. Το ζήτημα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο για τους ισπανούς Σοσιαλιστές, δεδομένου ότι ο ηγέτης του κόμματός τους σε εθνικό επίπεδο – ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ – είναι ο σφοδρότερος δημόσιος επικριτής των αμερικανοϊσραηλινών επιχειρήσεων κατά του Ιράν. Συνεργάτες της Φον ντερ Λάιεν, βέβαια, είχαν υποστηρίξει εξαρχής – ή μάλλον αφού διαπίστωσαν τον σάλο – πως τα λόγια της είχαν παρερμηνευτεί.
