Μάρκο Μιλάνοβιτς στα «ΝΕΑ»: Η Κύπρος είναι όμηρος των αποφάσεων της Βρετανίας και των ΗΠΑ

Η Κύπρος «είναι όμηρος των στρατιωτικών αποφάσεων της Βρετανίας και των ΗΠΑ», καθώς δεν μπορεί να αντιταχθεί στη χρήση της βρετανικής βάσης στο Ακρωτήρι, ακόμη κι αν θεωρήσει ότι υπονομεύεται η ασφάλειά της, δηλώνει στα «ΝΕΑ» ο Μάρκο Μιλάνοβιτς, καθηγητής Δημόσιου Διεθνούς Δικαίου και διευθυντής του Ερευνητικού Κέντρου Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο του Ρέντινγκ.

Εφόσον το Ακρωτήρι έγινε στόχος ιρανικών επιθέσεων, μοιραία η Λευκωσία κατέστη μέρος της σύγκρουσης, σημειώνει ο διακεκριμένος ακαδημαϊκός και κάτοχος της έδρας Raoul Wallenberg για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και το Ανθρωπιστικό Δίκαιο στο Πανεπιστήμιο του Λουντ. Αναφερόμενος στη βάση της Σούδας, εκτιμά ότι δεν πρέπει να επιτραπεί η χρήση της ακόμη και για αμυντικούς σκοπούς.

Η Ελλάδα «θα εκτεθεί σε κινδύνους», συνεπώς «η ασφαλέστερη επιλογή είναι να μην εμπλακεί», τονίζει ο Μιλάνοβιτς, ο οποίος διετέλεσε μέλος της επιτροπής εμπειρογνωμόνων του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου για την Παλαιστίνη.

Εχετε πει ότι η απόφαση της Βρετανίας να επιτρέψει στις ΗΠΑ τη χρήση των βάσεών της είναι νόμιμη, αλλά μόνο για συγκεκριμένες αμυντικές ενέργειες. Πού βρίσκεται η λεπτή γραμμή; Από ποιο σημείο και μετά η χρήση τους θα γινόταν παράνομη;

Το Ηνωμένο Βασίλειο δεν πρέπει να υποστηρίξει την παράνομη επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν. Το πρόβλημα όμως είναι ότι και το Ιράν προβαίνει σε επιθέσεις κατά των χωρών του Κόλπου.

Ως εκ τούτου, η Βρετανία, όπως και άλλα κράτη, έχει το δικαίωμα να βοηθήσει αυτές τις χώρες να αμυνθούν. Εκεί, λοιπόν, τίθεται η λεπτή γραμμή. Η Βρετανία πρέπει να παρακολουθεί προσεκτικά αν οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν τις βάσεις της, όπως αυτή στο Ακρωτήρι, για αυτόν τον πολύ συγκεκριμένο σκοπό.

Εάν οι ΗΠΑ επιτεθούν στο Ιράν από τις βρετανικές βάσεις, θα καθιστούσε αυτό συνένοχη τη Βρετανία σε παράνομη χρήση βίας;

Ναι. Αν τότε δεν τερματίσει αμέσως τη χρήση των βάσεων, η Βρετανία θα είναι συνένοχη.

Αποκαλέσατε τις αρχικές επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν παράνομες. Σε ποια νομική βάση εδράζεται αυτό το συμπέρασμα;

Οποιαδήποτε χρήση βίας μεταξύ κρατών απαγορεύεται, εκτός εάν έχει δοθεί έγκριση από το Συμβούλιο Ασφαλείας (εν προκειμένω δεν δόθηκε) ή γίνεται για αυτοάμυνα (ούτε οι προϋποθέσεις για νόμιμη αυτοάμυνα πληρούνταν).

Πρέπει να υφίσταται ή να επίκειται ένοπλη επίθεση ενός κράτους εναντίον ενός άλλου. Κατόπιν, η χρήση βίας πρέπει να κριθεί απαραίτητη και να γίνει με αναλογικό τρόπο. Εδώ δεν υπήρχαν αποδείξεις ότι το Ιράν επρόκειτο να επιτεθεί, ούτε ήταν απαραίτητο να χρησιμοποιηθεί βία εναντίον του, ιδίως ενώ βρίσκονταν σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις. Το ιρανικό καθεστώς είναι φρικτό. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι μπορείς να αποφασίσεις μονομερώς να βομβαρδίσεις ολόκληρη τη χώρα για να το ανατρέψεις.

Εγείρει αυτό ένα νομικό και πολιτικό ζήτημα για τη Βρετανία η οποία συνδράμει τις ΗΠΑ, έστω σε αυτό το περιορισμένο αμυντικό πλαίσιο;

Σαφώς. Υπάρχει μια αντίφαση στο γεγονός ότι η Βρετανία επιτρέπει στον επιτιθέμενο να χρησιμοποιεί τις βάσεις της, όχι όμως για να επιτεθεί, αλλά για να υπερασπιστεί τα κράτη του Κόλπου.

Εάν το Ακρωτήρι χρησιμοποιηθεί για επιθέσεις εναντίον του Ιράν, θα καταστεί η Κύπρος μέρος της σύγκρουσης, μολονότι η βάση βρίσκεται υπό βρετανικό έλεγχο;

Τη στιγμή που το Ιράν εξαπολύει οποιουδήποτε είδους επίθεση κατά της Κύπρου, η Κύπρος καθίσταται μέρος μιας διεθνούς ένοπλης σύγκρουσης.

Θα είχε το Ιράν, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, δικαίωμα να θεωρήσει το Ακρωτήρι νόμιμο στρατιωτικό στόχο εάν χρησιμοποιούνταν για την εξαπόλυση επιθέσεων εναντίον του;

Υπάρχουν δύο παράλληλα νομικά καθεστώτα που ισχύουν ταυτόχρονα. Το Ιράν δεν έχει το δικαίωμα να χρησιμοποιήσει βία εναντίον του Ακρωτηρίου. Αυτό θα παραβίαζε τον Καταστατικό Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Ωστόσο, δεν θα παραβίαζε το δίκαιο των ενόπλων συγκρούσεων.

Δικαιούται η Κυπριακή Δημοκρατία να αντιταχθεί στη χρήση της βάσης, εάν θεωρήσει ότι υπονομεύεται η ασφάλειά της; Ή μήπως είναι όμηρος των στρατιωτικών αποφάσεων της Βρετανίας και των ΗΠΑ;

Δυστυχώς, είναι περίπου όμηρος. Κι αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι το καθεστώς των βάσεων στην Κύπρο τις καθιστά κυρίαρχο έδαφος του Ηνωμένου Βασιλείου. Η γειτνίαση της Κυπριακής Δημοκρατίας με αυτό το κυρίαρχο έδαφος σημαίνει ότι είναι σχεδόν αναπόφευκτο να επηρεαστεί από ό,τι κάνει το Ιράν.

Το νόμιμο δικαίωμα της Βρετανίας να χρησιμοποιεί τις βάσεις της υπερισχύει της διπλωματικής της υποχρέωσης να διασφαλίζει τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο;

Ο νομικός κίνδυνος είναι ότι, αν οι ΗΠΑ δεν τηρήσουν τη δέσμευσή τους, η Βρετανία θα καταστεί συνένοχη στον πόλεμο κατά του Ιράν. Ο πολιτικός κίνδυνος είναι ότι η όλη κατάσταση μπορεί να ξεφύγει.

Η Ισπανία ξεκαθάρισε ότι οι ΗΠΑ ενεργούν παράνομα και ότι δεν θα επιτρέψει τη χρήση των βάσεών της. Αυτή είναι η ασφαλέστερη νομική επιλογή.

Η Ελλάδα φιλοξενεί εγκαταστάσεις των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ. Εάν αυτές χρησιμοποιούνταν με αντίστοιχο τρόπο, θα αντιμετώπιζε η Αθήνα παρόμοιο κίνδυνο;

Ναι. Νομικά, η κατάσταση είναι ακριβώς ίδια. Δεν πρέπει τα κράτη να επιτρέψουν τη χρήση των βάσεών τους για επιθετικές ενέργειες κατά του Ιράν. Μπορούν να την επιτρέψουν για αμιγώς αμυντικούς σκοπούς. Ωστόσο, αυτό τα εκθέτει στους κινδύνους που συζητήσαμε. Επομένως, η ασφαλέστερη επιλογή είναι να μην εμπλακούν.