Το ιστορικό κτίριο όπου γεννήθηκε η ΕΠΟΝ, ένα σύμβολο της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, καταρρέει. Μουτζουρωμένο με γκραφίτι και με σοβάδες να κρέμονται, με κατεστραμμένα πατώματα και την πόρτα μισάνοιχτη και στερεωμένη με μια αλυσίδα, το σπιτάκι της οδού Δουκίσσης Πλακεντίας 3 στους Αμπελοκήπους προκαλεί συγκίνηση αλλά και θλίψη. Εκεί, το 1943 ιδρύθηκε υπό άκρα μυστικότητα η μαζικότερη αντιστασιακή οργάνωση νέων σε ολόκληρη Ευρώπη, η ΕΠΟΝ, που με τη δράση της ενάντια στους κατακτητές έγινε λαϊκός θρύλος. Αν και αναγνωρισμένο ως μνημείο από το υπουργείο Πολιτισμού, το κτίριο έχει αφεθεί στο έλεος της εγκατάλειψης και καταρρέει υπό το αδιάφορο βλέμμα της πολιτείας.
Θα ήταν απλώς τραγικό αν όλο αυτό δεν συνέβαινε τη στιγμή που στη δημόσια σφαίρα έχει αναπτυχθεί μια μεγάλη συζήτηση μετά την ανακάλυψη των συγκλονιστικών φωτογραφιών από την εκτέλεση των 200 της Καισαριανής. Μια συζήτηση με επίκεντρο το πού και με ποιον τρόπο θα μπορούσαν να αναδειχθούν καλύτερα αυτά τα ιστορικά ντοκουμέντα, αλλά και την ενδεχόμενη δημιουργία νέου Μουσείου Εθνικής Αντίστασης, πέρα από αυτά που λειτουργούν ήδη στην Καισαριανή και στην Ηλιούπολη.
«Το σπίτι όπου γεννήθηκε η ΕΠΟΝ είναι το μοναδικό κτίριο στα όρια της Αθήνας που θυμίζει ατόφια Εθνική Αντίσταση και είναι έτοιμο να καταρρεύσει» λένε κάτοικοι της περιοχής στα «ΝΕΑ» χαρακτηρίζοντας υποκριτική τη συζήτηση για νέο Μουσείο Εθνικής Αντίστασης τη στιγμή που η πολιτεία δεν ασχολείται με τα υφιστάμενα μνημεία. «Το κτίριο έχει πολύ σοβαρά προβλήματα και χρειάζεται μεγάλες παρεμβάσεις για να αποκατασταθεί. Η πόρτα δεν κλείνει, το δάπεδο είναι τρύπιο, η πρόσβαση στο υπόγειο έχει απαγορευτεί για λόγους ασφαλείας» λέει στα «ΝΕΑ» ο Φαίδων Παπαθεοδώρου, πρόεδρος του Πολιτιστικού και Περιβαλλοντικού Συλλόγου Κέντρου Αμπελοκήπων, ο οποίος απευθύνει έκκληση για την αποκατάσταση και ανάδειξη του μνημείου. «Μιλάμε για ιστορική μνήμη και καταγγέλλουμε το βανδαλισμό που υπέστη το μνημείο των 200 εκτελεσμένων στην Καισαριανή και εδώ έχουμε το διαχρονικό βανδαλισμό ενός μνημείου με βανδάλους τους επίσημους φορείς του κράτους» συμπληρώνει.
«Το σπίτι αυτό ανήκει στο Δημόσιο και έχει χαρακτηριστεί διατηρητέο μνημείο από το υπουργείο Πολιτισμού τη δεκαετία του ’80, επί Μελίνας Μερκούρη. Το ίδιο το Δημόσιο παραβιάζει τη νομοθεσία περί προστασίας μνημείων» λέει ο Παπαθεοδώρου. «Παλαιότερα υπήρχε μια επιτροπή αποτελούμενη από εκπροσώπους τριών αντιστασιακών οργανώσεων που προσπαθούσαν να το κρατούν ανοικτό. Ο αγωνιστής της Εθνικής Αντίστασης Φοίβος Τσέκερης ερχόταν, το άνοιγε και καθόταν κάποιες ώρες. Οταν αυτοί οι άνθρωποι έφυγαν από τη ζωή, εγκαταλείφθηκε. Γίνονται σποραδικά κάποιες εκδηλώσεις μνήμης από φορείς, αλλά το κράτος δεν ασχολήθηκε με τη συντήρησή του».
Ο Παπαθεοδώρου επισημαίνει ότι «η ευθύνη ανήκει στο υπουργείο, όμως εμείς απευθυνθήκαμε και στον Δήμο Αθηναίων, καθώς δεν μπορεί να αδιαφορεί για την τύχη των μνημείων που υπάρχουν στην πόλη. Πριν από μερικά χρόνια, μάλιστα, είχαμε ζητήσει μια μικρή διαπλάτυνση του πεζοδρομίου για την ανάδειξη του μνημείου και τη λειτουργική σύνδεσή του με την πλατεία ΕΠΟΝ που βρίσκεται ακριβώς δίπλα. Λάβαμε αρνητική απάντηση για να μη χαθούν μερικές θέσεις στάθμευσης».
Η μικρή μεσοπολεμική μονοκατοικία της οδού Δουκίσσης Πλακεντίας ήταν το σπίτι του αγωνιστή δασκάλου Παναγή Δημητράτου, ο οποίος έμελλε να εκτελεστεί από τους Γερμανούς ένα έτος αργότερα στη μάντρα του νοσοκομείου Σωτηρία. Εκεί, στο σπίτι του δασκάλου, στις 23 Φεβρουαρίου 1943 συναντήθηκαν υπό συνθήκες άκρας μυστικότητας 25 αντιπρόσωποι αντιστασιακών οργανώσεων νεολαίας και αποφάσισαν να ενώσουν τις δυνάμεις τους ιδρύοντας την ΕΠΟΝ, με σκοπό να εμπνεύσει «στους νέους της υπόδουλης χώρας τα ωραιότερα ιδανικά». Το κατάφεραν. Με τα περίπου 630.000 μέλη της, η ΕΠΟΝ πρωταγωνίστησε στον αγώνα κατά του φασισμού, χιλιάδες ΕΠΟΝίτες έπεσαν νεκροί σε μάχες, διαδηλώσεις, εκτελέσεις, διώχθηκαν με αγριότητα, όμως άφησαν φωτεινή παρακαταθήκη στις επόμενες γενιές.
«Πρέπει να φτιαχτεί»
«Ηρθα στη γειτονιά το 1966 και έχω το κουρείο μου ακριβώς απέναντι από το σπίτι της ΕΠΟΝ. Σε αυτό το σπίτι ζούσε ο κυρ Αλέκος, τον ξέραμε όλοι, όμως κανείς μας δεν γνώριζε την ιστορία του κτιρίου. Πέρασαν 16 ολόκληρα χρόνια για να μάθουμε ότι αυτό το κτίριο είναι ιστορικό και ότι εδώ ιδρύθηκε η ΕΠΟΝ» λέει ο κ. Αγγελος που διατηρεί κουρείο στην οδό Δουκίσσης Πλακεντίας. «Τότε το έκριναν διατηρητέο. Το 1985 το εξαγόρασε το Δημόσιο και έγινε μουσείο. Κάθε 23 Φεβρουαρίου μαζευόταν εδώ κόσμος και γίνονταν εκδηλώσεις, ενώ έρχονταν και σχολεία για επισκέψεις. Οταν, όμως, οι αντιστασιακοί έφυγαν από τη ζωή, εγκαταλείφθηκε. Η πόρτα παραβιάστηκε, μπήκαν μέσα κάποιοι άγνωστοι, προκάλεσαν φθορές. Επειτα ήρθε το ΚΚΕ και έβαλε ένα λουκέτο για να μην είναι ορθάνοιχτο το σπίτι. Τίποτε άλλο δεν έχει γίνει. Στο τέλος θα πέσει, θα γκρεμιστεί, αυτό θα γίνει. Είναι μνημείο της Αντίστασης και πρέπει να φτιαχτεί».
Ενα κτίριο που κουβαλά τα σημάδια της ελληνικής Ιστορίας, ζωντανός μάρτυρας μιας από τις πιο λαμπερές σελίδες του ελληνικού λαού, εκπέμπει σήμα κινδύνου. Αλλά κανείς δεν θέλει να ακούσει.
