Πιερ Παχλαβί στα «ΝΕΑ»: «Αν ξεκινήσει πόλεμος στο Ιράν, δεν θα είναι απλός»

^«Το Ιράν σήμερα είναι αποδυναμωμένο, αλλά δεν καταρρέει. Η «ασύμμετρη ασπίδα» του έχει διαβρωθεί. Το στρατηγικό του βάθος έχει μειωθεί. Η εξάρτησή του από την Κίνα και τη Ρωσία έχει βαθύνει. Ωστόσο, παραμένει ικανό να επιβάλει κόστος. Ο πόλεμος μαζί του μπορεί όμως ακόμα να αποτραπεί. Αν ξεκινήσει, δεν θα παραμείνει απλός. Και αν φέρει αλλαγή καθεστώτος, δεν θα είναι γραμμική» προβλέπει, μιλώντας στα «ΝΕΑ», ο δρ Πιερ Παχλαβί, καθηγητής και πρόεδρος του Τμήματος Ασφάλειας και Διεθνών Υποθέσεων και αναπληρωτής διευθυντής στο Τμήμα Αμυντικών Σπουδών του Κολεγίου Καναδικών Ενοπλων Δυνάμεων στο Τορόντο του Καναδά.

Αναμένετε κάτι νέο από τις σημερινές συνομιλίες στη Γενεύη; Μπορεί ακόμα να αποτραπεί ο πόλεμος;

Ναι, ο πόλεμος μπορεί ακόμα να αποτραπεί, κυρίως επειδή οι περισσότεροι κύριοι παράγοντες δεν έχουν δομικό συμφέρον για αυτόν. Για την Ισλαμική Δημοκρατία, ένας πόλεμος μεγάλης κλίμακας θα αποτελούσε υπαρξιακή απειλή για την επιβίωση του καθεστώτος. Για τις ΗΠΑ – συμπεριλαμβανομένης της κυβέρνησης Τραμπ – υπάρχει μικρή όρεξη για μια ακόμη ανοιχτή σύγκρουση στη Μέση Ανατολή. Η πολιτική βάση παραμένει επιφυλακτική μετά τις δαπανηρές εμπειρίες του Ιράκ και του Αφγανιστάν. Η Κίνα και η Ρωσία θα κινδύνευαν να χάσουν έναν πολύτιμο γεωπολιτικό εταίρο και ενεργειακό κόμβο. Οι πετρελαιομοναρχίες του Κόλπου και η Τουρκία, παρά την αντιπαλότητά τους με την Τεχεράνη, φοβούνται την περιφερειακή αποσταθεροποίηση και – παραδόξως – την εμφάνιση ενός μετα-ισλαμιστικού, δυνητικά φιλοδυτικού Ιράν που θα μπορούσε να διαταράξει τις περιφερειακές ισορροπίες. Εξαίρεση μπορεί να αποτελεί το Ισραήλ, το οποίο θεωρεί την πυρηνική πορεία του Ιράν αφόρητη και, παραδόξως, τμήματα της ιρανικής ηγεσίας, που μπορεί να πιστεύουν ότι έχουν να χάσουν λίγα. Οι συνομιλίες της Γενεύης είναι απίθανο να οδηγήσουν σε κάποια σημαντική πρόοδο, αλλά μπορεί να δημιουργήσουν τακτική αποκλιμάκωση. Παύσεις, φόρμουλες αλληλουχίας ή μερικές ρυθμίσεις διαφάνειας.

Η διεθνής διαδικτυακή πλατφόρμα στοιχημάτων Polymarket δίνει 59% πιθανότητα για τα αμερικανικά πλήγματα στο Ιράν μέχρι τα τέλη Μαρτίου. Εσείς τι θα στοιχηματίζατε;

Θα στοιχημάτιζα ότι ο κίνδυνος κλιμάκωσης παραμένει υπαρκτός, αλλά το ορθολογικό ιδιοτελές συμφέρον εξακολουθεί να ευνοεί την ανάσχεση έναντι του πλήρους πολέμου.

Ο Τραμπ έχει προειδοποιήσει για «περιορισμένο χτύπημα». Μπορεί να παραμείνει τέτοιο;

Στην αμερικανική στρατηγική σκέψη, το ιδανικό σενάριο είναι μια σύντομη, «χειρουργική» εκστρατεία, που θα υποβάθμιζε την πυρηνική και πυραυλική υποδομή, ίσως πυροδοτώντας και τον κατακερματισμό της ιρανικής ελίτ – ένα «σενάριο» αποκεφαλισμού της ηγεσίας, «τύπου Βενεζουέλας». Ωστόσο, το Ιράν δεν είναι Βενεζουέλα. Οπως περιγράφεται στο ιρανικό δόγμα της «γκρίζας ζώνης», ολόκληρη η στρατηγική της Τεχεράνης βασίζεται στη μετατροπή σύντομων συμβατικών επεισοδίων σε παρατεταμένες, πολιτικά δαπανηρές αντιπαραθέσεις. Μόλις ξεκινήσουν οι κινητικές ανταλλαγές, η διαχείριση της κλιμάκωσης γίνεται εξαιρετικά περίπλοκη. Ενα περιορισμένο χτύπημα θα μπορούσε να παραμείνει περιορισμένο – αλλά μόνο εάν το Ιράν βαθμονομήσει τα αντίποινά του. Εάν η Τεχεράνη αντιληφθεί ότι διακυβεύεται η επιβίωση του καθεστώτος, τα όρια κλιμάκωσης θα μπορούσαν να μετατοπιστούν δραματικά. Η Ιστορία δείχνει ότι οι περιορισμένοι πόλεμοι στη Μέση Ανατολή σπάνια παραμένουν «τακτοποιημένα» περιορισμένοι.

Τι είδους ζημιά θα μπορούσε να προκαλέσει η Τεχεράνη;

Τα αντίποινα του Ιράν πιθανότατα θα ακολουθούσαν τη λογική που περιγράφεται, στο πλαίσιο «μωσαϊκής άμυνας» του Ιράν και στην προσέγγιση της «γκρίζας ζώνης». Ξεκινώντας, κατ’ αρχάς, με βαλλιστικές επιθέσεις και με μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Το Ιράν διατηρεί σημαντικές δυνατότητες και στα δυο. Ακόμα κι αν η ισραηλινή και η αμερικανική αεράμυνα υπερβούν τις προσδοκίες στις αναχαιτίσεις, οι τακτικές κορεσμού μπορούν να δημιουργήσουν οικονομικές, ψυχολογικές διαταραχές και προβλήματα στις υποδομές. Οι κρίσιμες υποδομές –  ενεργειακοί τερματικοί σταθμοί, λιμάνια, μονάδες αφαλάτωσης, στρατιωτικές βάσεις – θα ήταν πρωταρχικοί στόχοι. Τα αντίποινα θα συνέχιζαν με πιέσεις διά αντιπροσώπων.

Ο «Αξονας της Αντίστασης» έχει υποβαθμιστεί από το 2024-2025.

Αλλά δεν έχει εξαλειφθεί. Οι ιρακινές πολιτοφυλακές, οι Χούθι και τα εναπομείναντα λιβανέζικα στοιχεία θα μπορούσαν να ασκήσουν βαθμονομημένη πίεση στις θέσεις και τις θαλάσσιες οδούς των ΗΠΑ. Τρίτη μορφή αντιποίνων μπορεί να είναι η μόχλευση στα Στενά του Ορμούζ. Το Ιράν δεν μπορεί να τα κλείσει μόνιμα, αλλά ακόμη και προσωρινή διαταραχή θα σόκαρε τις παγκόσμιες αγορές. Τέταρτος μοχλός αντιποίνων είναι οι κυβερνο-επιχειρήσεις. Το κυβερνο-οικοσύστημα του Ιράν επιτρέπει δολιοφθορές, διαταραχές των υποδομών και εκστρατείες επιρροής, με στόχο τις δυτικές κοινωνίες. Αυτός είναι ένας τομέας όπου η Τεχεράνη μπορεί να επιβάλει δυσανάλογα υψηλό κόστος. Τέλος, υπάρχει και η δυνατότητα κλιμάκωσης, σε καθεστώς υπαρξιακής πίεσης.

Με ποιον τρόπο;

Εάν η επιβίωση του καθεστώτος απειλείται άμεσα, τα μη συμβατικά σενάρια κλιμάκωσης, συμπεριλαμβανομένων των ραδιολογικών επιλογών – σε ένα σενάριο αήθους βομβαρδισμού – δεν μπορούν να αποκλειστούν εντελώς. Αν και δεν είναι αναπόφευκτο, η απρόβλεπτη κατάσταση αυξάνεται απότομα, υπό υπαρξιακή πίεση. Εν ολίγοις, το Ιράν δεν μπορεί να νικήσει τις ΗΠΑ συμβατικά. Αλλά μπορεί να κάνει τη νίκη δαπανηρή, παρατεταμένη και πολιτικά αποσταθεροποιητική.

Ο «αποκεφαλισμός» της ιρανικής ηγεσίας, κατ’ αρχάς, με τη δολοφονία του Χαμενεΐ, είναι βιώσιμη στρατηγική;

Παραδόξως, η απομάκρυνση του Χαμενεΐ θα μπορούσε, σε κάποιον βαθμό, να επιταχύνει μια ελεγχόμενη εσωτερική μετάβαση – πιθανώς ένα «ήπιο πραξικόπημα» με επικεφαλής ανώτερους αξιωματικούς των Φρουρών της Επανάστασης, όπου θα διατηρούνταν οι βασικές δομές εξουσίας. Ενα τέτοιο αποτέλεσμα – ήτοι, ένα λιγότερο ιδεολογικό, πιο ρεαλιστικό Ιράν ευθυγραμμισμένο με τη στρατηγική τους αρχιτεκτονική – θα μπορούσε να ταιριάξει στη Ρωσία και την Κίνα. Ο «αποκεφαλισμός» είναι διαταρακτικός. Δεν είναι συνώνυμο της κατάρρευσης του καθεστώτος. Γενικότερα, η εξωτερικά επιβαλλόμενη αλλαγή καθεστώτος σπάνια παράγει νομιμότητα. Φέρει το στίγμα της ξένης επιβολής, ειδικά στο Ιράν, όπου η ιστορική μνήμη ξένων παρεμβάσεων – από το 1941 και το 1953 έως τον κακόβουλο ιό Stuxnet – τροφοδοτεί ένα βαθιά ριζωμένο αντανακλαστικό κυριαρχίας. Οι Ιρανοί προστατεύουν σθεναρά την εθνική τους ανεξαρτησία. Ο μηχανισμός πάντως ασφαλείας του καθεστώτος είναι πυκνός, προσαρμοστικός και ιδεολογικά σκληρoπυρηνικός.