Αναγνωρίζω ότι το θέμα της ημέρας, αν όχι της χρονιάς, είναι η «κομμουνιστική βία», θύμα της οποίας έπεσε χθες ο Αδωνις Γεωργιάδης. Και συμμερίζομαι την παρατήρηση του υπουργού ότι «αλίμονο αν οι θεσμοί της δημοκρατίας υποχωρούν στους κομμουνιστές». Αλλά να, δεν μπορώ να συγκεντρώσω την προσοχή μου στον μείζονα αυτόν κίνδυνο γιατί μου έχει κολλήσει στο μυαλό μια λέξη που χρησιμοποίησε ένας ουκρανός ιστορικός. Tέσσερα χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή, είπε ο Γιάροσλαβ Χρίτσακ στη Monde, η Ουκρανία είναι ακόμη όρθια. Πρόκειται για «θαύμα».
Είναι αλήθεια ότι η λέξη αυτή έχει θρησκευτική χροιά και δεν θα περίμενε κανείς να την ακούσει από έναν ιστορικό. Πώς να εξηγηθεί όμως με άλλους τρόπους ότι παρά την τρομακτική δυσαναλογία όπλων και προσωπικού ανάμεσα στη Ρωσία και την Ουκρανία, παρά την απροθυμία του προηγούμενου αμερικανού προέδρου να παράσχει στο Κίεβο τα όπλα που χρειαζόταν και την ανοιχτή ευθυγράμμιση του σημερινού προέδρου με τις απαιτήσεις της Μόσχας, παρά τον απελπιστικά αργό βηματισμό της Ευρώπης, παρά την οργή των Ουκρανών για το σκάνδαλο διαφθοράς στο οποίο εμπλέκονταν αρκετοί πολιτικοί, και κυρίως παρά τους τυφλούς, ασταμάτητους, εγκληματικούς ρωσικούς βομβαρδισμούς, η χώρα πολεμάει ακόμη;
Αυτό δεν σημαίνει ότι το ηθικό των Ουκρανών είναι υψηλό. Μιλώντας στον Τιμ Τζούντα που επισκέφθηκε το Κίεβο για λογαριασμό του New York Review of Books, o ουκρανός συγγραφέας Αντρέι Κουρκόφ είπε ότι είναι «σαν να παίρνεις υπερβολική δόση κακών ειδήσεων. Σταματάς να αντιδράς, απλώς το αποδέχεσαι». Ο ίδιος έχει σταματήσει να μετράει τα παιδιά των φίλων του που έχουν σκοτωθεί και τους ανθρώπους που πέθαναν στο νοσοκομείο επειδή αποφάσισαν ότι οι γιατροί πρέπει να φροντίσουν κατά προτεραιότητα τους τραυματισμένους στρατιώτες. Η χώρα, είπε, «ζει έναν μαζικό νευρικό κλονισμό επειδή ο κόσμος δεν βλέπει την έξοδο από αυτή την κατάσταση. Οι άνθρωποι δεν καταλαβαίνουν πώς μπορεί να τελειώσει ο πόλεμος. Και μπορούν να φανταστούν μόνο ένα κακό τέλος, γιατί δεν μπορείς να σταματήσεις τον πόλεμο. Εννοώ πως δεν είναι στο χέρι της Ουκρανίας».
Tα μάτια όλου του πλανήτη είναι στραμμένα στο Ιράν, όπου ο Τραμπ ετοιμάζεται να ξεκινήσει πολυήμερους βομβαρδισμούς με άγνωστο σκοπό, αλλά την ίδια στιγμή ο Πούτιν θέλει να κάνει τους Ουκρανούς να πεθάνουν από το κρύο. Τα δένδρα αντέχουν πάντως. Κι όπως λέει ο Κουρκόφ, «η απίστευτη επιβίωσή τους αντανακλά τη δύναμη με την οποία οι Ουκρανοί αντιμετωπίζουν τον εχθρό».
Η «Monde» ρώτησε τον Χρίτσακ πώς ορίζει εκείνος το τέλος του πολέμου. «Οταν σταματήσω να ακούω τον ήχο των drones και επιστρέψουν από το μέτωπο ο γιος μου και οι φοιτητές μου». Και την ειρήνη; «Τα έχει πει όλα ο Ηρόδοτος: “Σε καιρό ειρήνης, οι γιοι θάβουν τους πατεράδες τους. Σε καιρό πολέμου, οι πατεράδες θάβουν τους γιους τους”».
