Ενα ισχυρό έρεισμα για τη διεκδίκηση όχι μόνο των 12 φωτογραφιών που απεικονίζουν στιγμιότυπα από την εκτέλεση των Ελλήνων από τους Ναζί στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944, αλλά του συνόλου των 163 φωτογραφιών ελληνικού ενδιαφέροντος από την ίδια περίοδο που έχει στην κατοχή του ο βέλγος συλλέκτης Τιμ ντε Κρέινε, αποκτά η Ελλάδα, καθώς χθες το απόγευμα κηρύχθηκαν και οι 163 ως μνημεία με ομόφωνη γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων του υπουργείου Πολιτισμού.
Η γνωμοδότηση θα αποτελέσει ένα δυνατό διαπραγματευτικό χαρτί στα χέρια των εμπειρογνωμόνων που μεταβαίνουν την Παρασκευή στην έδρα του συλλέκτη, στο Εβεργκεμ του Βελγίου, τόσο για να διαπιστώσουν την αυθεντικότητα των φωτογραφιών, όσο και για να συνομιλήσουν μαζί του. Κι αυτό διότι πλέον αναγνωρίζονται από το ελληνικό κράτος ως στοιχείο της πολιτιστικής του κληρονομιάς, οπότε νομικά πλέον δεν αντιμετωπίζονται ως «απλό συλλεκτικό υλικό», αλλά ως πολιτιστικό αγαθό ιδιαίτερης ιστορικής σημασίας, το οποίο δεν μπορεί να εξαχθεί, μεταβιβαστεί ή πωληθεί ελεύθερα, καθώς συνδέεται με την ελληνική ιστορία.
Επιπλέον η Ελλάδα θα μπορεί να διαπραγματευτεί την αγορά τους ή, αν χρειαστεί, ακόμη και να ασκήσει δικαίωμα προτίμησης σε περίπτωση που υπάρξουν κι άλλοι διεκδικητές. «Οι φωτογραφίες της συλλογής δίνουν “πρόσωπο” στις ιστορικές μαρτυρίες για το ήθος και τον πατριωτισμό τους, λίγες στιγμές πριν από την εκτέλεσή τους, και για αυτό είναι ανεκτίμητες. Αλλά και οι υπόλοιπες φωτογραφίες είναι πολύ σημαντικές.
Ο μηχανισμός προπαγάνδας που έστησε ο Γιόζεφ Γκέμπελς αξιοποίησε την αιχμή της τεχνολογίας ενημέρωσης της εποχής του – τον κινηματογράφο και τη φωτογραφία – για να δημιουργήσει σκηνοθετημένα τεκμήρια “επιτυχίας” και διάδοσής της, ως εργαλείο επιρροής», τόνισε μεταξύ άλλων η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη.
Ο βέλγος συλλέκτης έχει αποσύρει από τη δημοπρασία τις 12 φωτογραφίες που αφορούν την εκτέλεση των 200 Ελλήνων, από τους συνολικά 350 που εκτελέστηκαν ως αντίποινα για τον θάνατο του γερμανού υποστράτηγου Φραντς Κρεχ κοντά στους Μολάους, στις 27 Απριλίου 1944, και των τριών συνοδών του, σε ενέδρα που του είχαν στήσει αντάρτες. Οι 50 εκτελέστηκαν επειδή ήταν περαστικοί στη διαδρομή Μολάοι – Σπάρτη και επιπλέον 100 εκτελέστηκαν με πρωτοβουλία των ταγμάτων ασφαλείας υπό τον Διονύσιο Παπαδόγγονα, χωρίς να λάβουν εντολή από τους Ναζί, βάσει των στοιχείων που παρουσιάστηκαν στη συνεδρίαση.
Σε επαφή με τον συλλέκτη
Οχι όμως και τις υπόλοιπες, που συνδέονται με την ελληνική πραγματικότητα της περιόδου 1943-1944 και οι οποίες στο σύνολό τους είτε τραβήχτηκαν είτε ανήκαν στον γερμανό υπολοχαγό Χέρμαν Χόγερ, ο οποίος υπηρετούσε στο στρατόπεδο της Μαλακάσας και είχε λάβει εντολή να παρακολουθήσει ή και να συνδράμει (δεν είναι αποσαφηνισμένο) στην εκτέλεση των 200 Ελλήνων στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής.
Ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι «το ΥΠΠΟ βρίσκεται ήδη σε επαφή με τον συλλέκτη και σε διαδικασία συνεννόησης και αποτίμησης της αξίας του υλικού» και το ότι είναι σε γνώση του η διαδικασία κήρυξης που πραγματοποιήθηκε από την ελληνική πλευρά, όπως ειπώθηκε χαρακτηριστικά από την εισηγήτρια του θέματος στο Συμβούλιο, προϊσταμένη της Διεύθυνσης Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, Σταυρούλα Φωτοπούλου.
Δεν υπήρξε αναφορά, ωστόσο, στο ότι η αυθεντικότητα του υλικού δεν έχει ακόμη επίσημα πιστοποιηθεί. Το γεγονός, όμως, ότι ο εν λόγω συλλέκτης έχει πουλήσει περισσότερα από 1.350 αντικείμενα στον ιστότοπο διαδικτυακών δημοπρασιών eBay τον καθιστά αξιόπιστο και, όπως χαρακτηριστικά ειπώθηκε στο Συμβούλιο, «έχει πρόσωπο στη συγκεκριμένη αγορά», ενώ πηγές του ΥΠΠΟ αναφέρουν ότι διατηρεί επαφές με ιστορικούς, οι οποίοι ανατρέχουν σε υλικό που διαθέτει για την έρευνά τους, καθώς ειδικεύεται στα αναμνηστικά και εν γένει τεκμήρια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Στη χθεσινή κήρυξη των φωτογραφιών «λόγω της ιδιαίτερης ιστορικής αξίας τους, ως τεκμηρίου διαμόρφωσης αντιλήψεων και στάσεων με εργαλείο την εικόνα, από την πλευρά των προπαγανδιστικών μηχανισμών των στρατευμάτων Κατοχής στην Ελλάδα» δεν περιλαμβάνονται μόνο εκείνες που ήρθαν στη δημοσιότητα το Σάββατο, όταν εντοπίστηκαν σε ιστότοπο διαδικτυακών δημοπρασιών να πωλούνται μέσω της εταιρείας Crain’s Militaria (ιδιοκτησίας του Τιμ ντε Κρέινε) και τάραξαν τα νερά, καθώς για πρώτη φορά αντικρίσαμε τους 200 Ελληνες λίγο πριν από την εκτέλεσή τους «ήρεμους και αποφασιστικούς» – στο μεταξύ, έχουν ταυτιστεί αρκετοί εξ αυτών και σε μία εικόνα φαίνονται τα ρούχα τους σκορπισμένα στο έδαφος.
Θέση έχουν και τα εκ πρώτης όψεως ασπρόμαυρα αδιάφορα καρέ. Εκείνα που απεικονίζουν μια στρατιωτική παρέλαση στο Παναθηναϊκό Στάδιο ή τον έλεγχο του πληθυσμού στη Μαλακάσα. Μια αεροφωτογραφία του Μικρολίμανου ή η αποτύπωση του γερμανικού οπλισμού στον Ολυμπο, πλάι σε εικόνες που εστιάζουν στις Καρυάτιδες στο Ερέχθειο, σε στρατιώτες μπροστά στο Ηφαιστείο, σε κορίτσια σε πανηγύρι στην Κόρινθο, σε κοπέλες με κερκυραϊκές παραδοσιακές φορεσιές στην Αθήνα, αλλά και σε ζητιάνους. Φωτογραφικά τεκμήρια που ανήκουν επίσης στη συλλογή του βέλγου συλλέκτη και προέρχονται από το αρχείο του γερμανού υπολοχαγού, στο οποίο περιλαμβάνονται και εικόνες από άλλες περιοχές της κατεχόμενης όπου υπηρέτησε.
Πρόκειται για σπάνιο υλικό, όπως αναφέρθηκε στη συνεδρίαση του ΚΣΝΜ, καθώς οι οδηγίες που είχε δώσει ο υπουργός Προπαγάνδας της ναζιστικής Γερμανίας Γιόζεφ Γκέμπελς ήταν οι στρατιωτικοί να αποφεύγουν να φωτογραφίζουν τον ντόπιο πληθυσμό, ειδικά αν δεν είναι κοντά στο πρότυπο της αρίας φυλής. Η σημασία του υλικού αυτού – που είναι ακόμη διαθέσιμο στην ιστοσελίδα προς πώληση – έγκειται στο ότι «πλαισιώνει το δράμα της κατεχόμενης Ελλάδας μέσα από το μισαλλόδοξο και ρατσιστικό βλέμμα του κατακτητή», όπως αναφέρθηκε από την εισηγήτρια, εξού και κρίθηκε απαραίτητο να αντιμετωπιστεί ως σύνολο με εκείνες των εκτελεσθέντων και να κηρυχθεί ως μνημείο.
