Η ΕΕ και η Τεχνητή Νοημοσύνη.Τα δύσκολα έρχονται…

Το 2026 δεν είναι άλλη μια χρονιά «ψηφιακής μετάβασης». Είναι η χρονιά που η τεχνητή νοημοσύνη περνά από την εγκατάσταση στην ενσωμάτωση και από τη «λάμψη» στις συνέπειες. Με απλά λόγια: λιγότερο marketing, περισσότερα συστήματα που δρουν.

Η Deloitte προβλέπει ότι έως το τέλος του 2026, έως και το 75% των εταιρειών μπορεί να επενδύει σε δρώσα τεχνητή νοημοσύνη (agents), δηλαδή σε συστήματα που σχεδιάζουν, ενεργούν και προσαρμόζονται με περιορισμένη ανθρώπινη εποπτεία.

Για την Ευρωπαϊκή Ενωση, αυτό δημιουργεί μια τριπλή πρόκληση: ανταγωνιστικότητα, ασφάλεια, νομιμοποίηση. Και το δύσκολο μέρος είναι ότι αυτά τα τρία δεν «εφάπτονται» αυτόματα μεταξύ τους.

Η ΕΕ έχει ήδη επιλέξει τον ρόλο του ρυθμιστικού πρωταγωνιστή. Το κρίσιμο, όμως, το 2026 δεν είναι τι γράφει ο νόμος· είναι αν μπορεί να εφαρμοστεί με τρόπο που να μη στραγγαλίζει την καινοτομία ούτε να αδιαφορεί για τους κινδύνους. Ο Κανονισμός για την Τεχνητή Νοημοσύνη εφαρμόζεται σταδιακά, με πλήρη εφαρμογή να προβλέπεται έως τις 2 Αυγούστου 2027.

Αυτό σημαίνει ότι το 2026 είναι «έτος μετάβασης» για την αγορά: επιχειρήσεις, δημόσιος τομέας, εποπτικές αρχές και μηχανισμοί συμμόρφωσης μπαίνουν σε ρυθμούς πραγματικής υλοποίησης. Αν η εφαρμογή γίνει αποσπασματικά ανά κράτος-μέλος, θα πετύχουμε το χειρότερο και από τους δύο κόσμους: κατακερματισμό και αβεβαιότητα.

Με τα συστήματα δρώντων ΑΙ (agents) η κυβερνοασφάλεια δεν είναι θέμα πληροφορικής. Είναι θεμέλιο κοινωνικής εμπιστοσύνης. Η Οδηγία NIS2 έχει ήδη περάσει στο στάδιο της εθνικής μεταφοράς, επεκτείνει το κανονιστικό πεδίο εφαρμογής της σε κρίσιμους τομείς. Παράλληλα, ο Κανονισμός για την Κυβερνοανθεκτικότητα φέρνει συγκεκριμένα ορόσημα μέσα στο 2026: οι υποχρεώσεις αναφοράς ευπαθειών ξεκινούν από 11 Σεπτεμβρίου 2026, πριν από την πλήρη εφαρμογή το 2027.

Το πολιτικό δίλημμα είναι καθαρό: ή χτίζουμε ασφαλή-εξ-αρχής ευρωπαϊκά προϊόντα (υλικό και λογισμικό) ή θα αγοράζουμε τεχνολογία και θα εισάγουμε μαζί και τον κίνδυνο. Και αυτό, σε περίοδο γεωπολιτικής τριβής, είναι κακή συνήθεια.

Η ΕΕ επιχειρεί να κλείσει το χάσμα υπολογιστικής ισχύος με Εργοστάσια Τεχνητής Νοημοσύνης πάνω στο EuroHPC: έως το 2025-2026 αναμένονται τουλάχιστον 15 Εργοστάσια ΤΝ και δορυφορικοί κόμβοι σε λειτουργία.

Αλλά εδώ υπάρχει ο σκληρός φυσικός περιορισμός: ρεύμα, δίκτυα, αδειοδοτήσεις, νερό, ψύξη. Δεν είναι τυχαίο ότι η Επιτροπή έχει ήδη ενεργοποιήσει υποχρεώσεις αναφοράς για τη βιωσιμότητα των κέντρων δεδομένων. Και συζητείται νέο πακέτο ενεργειακής αποδοτικότητας για κέντρα δεδομένων μέσα στο 2026.

Αν η Ευρώπη θέλει τεχνητή νοημοσύνη σε κλίμακα, πρέπει η ενεργειακή μετάβαση και η ψηφιακή μετάβαση να είναι το ίδιο έργο σε δύο πράξεις.

Η Πράξη για τα Δεδομένα εφαρμόζεται από 12 Σεπτεμβρίου 2025, άρα το 2026 είναι χρονιά επιχειρησιακής τριβής: πρόσβαση και χρήση δεδομένων από συνδεδεμένα προϊόντα, συμβάσεις, αλλαγή παρόχου υπολογιστικού νέφους και πρακτική επιβολή.

Και αν θέλουμε agents AI που συναλλάσσονται, ζητούν εξουσιοδοτήσεις και ενεργούν για λογαριασμό μας, χρειαζόμαστε έμπιστη ψηφιακή ταυτότητα. Το ευρωπαϊκό οικοσύστημα των ψηφιακών πορτοφολιών ταυτότητας στοχεύει σε πανευρωπαϊκή διάθεση το 2026.

Η ΕΕ κινείται σε περιβάλλον όπου η τεχνολογία είναι γεωπολιτικό εργαλείο. Είναι η σύζευξη ασφάλειας, οικονομίας και κυριαρχίας, ακριβώς επειδή η εξάρτηση από ξένη τεχνολογία θεωρείται πλέον κίνδυνος για τη στρατηγική αυτονομία.

Στους ημιαγωγούς, η στρατηγική περνά από το εργαστήριο στη μονάδα παραγωγής, μέσω της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας για τους μικροεπεξεργαστές και των πιλοτικών γραμμών για δοκιμή, πειραματισμό και μικρής κλίμακας παραγωγή.

Το 2026 η ΕΕ θα κριθεί στην ικανότητά της να κάνει δύο πράγματα ταυτόχρονα: να κρατήσει ψηλά τον πήχη της προστασίας δικαιωμάτων και της ασφάλειας και να εξελιχθεί σε πραγματική κλίμακα υποδομών, δεδομένων και δεξιοτήτων. Και όλα αυτά, ενώ οι δημοσιονομικές πιέσεις και οι νέες αμυντικές προτεραιότητες κάνουν τα «όλα μαζί»… μαθηματικά δύσκολο.

Αν αποτύχουμε, θα έχουμε άψογη νομοθεσία και μέτρια ισχύ. Αν πετύχουμε, θα έχουμε το ευρωπαϊκό μοντέλο: καινοτομία με κανόνες, ισχύ με λογοδοσία. Το 2026 είναι η χρονιά που θα φανεί αν αυτό είναι σχέδιο ή απλώς ωραία πρόζα.

Ο Γιάννης Μαστρογεωργίου είναι ειδικός γραμματέας Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού

Η Βιργινία Κόκιου είναι δικηγόρος, Senior Associate at APLegal, Νομική Σύμβουλος Ειδικού Γραμματέα