Οχι, δεν έκανα κάποιο λάθος στον τίτλο. Πλωρίτες λέμε εμείς οι νησιώτες τους ανθρώπους της πλώρης, αυτούς δηλαδή που στέκονται στο μπροστινό μέρος του πλοίου, μικρού ή μεγάλου. Και, μεταφορικά, αυτούς που κοιτάνε μπροστά, που μπορούν και θέλουν να διακρίνουν τους μεγάλους ορίζοντες, που τάσσονται σε μια αποστολή την οποία οι ίδιοι έχουν αναθέσει στον εαυτό τους. Να πάνε το «καράβι» που τους έλαχε, δηλαδή τη γενιά τους, τη δουλειά τους, ό,τι οι ίδιοι θεωρούν σημαντικό, πιο πέρα, να το οδηγήσουν σε νέες ρότες. Και είναι αυτό το όνομα που διάλεξε ο Σαντορινιός Μάριος Παπαδόπουλος για να αφήσει το αποτύπωμά του στον σύγχρονο πολιτισμό μας.
Προχθές, παρουσιάστηκε το βιβλίο «Τα γραπτά μένουν» (εκδόσεις Καστανιώτη) με «αδέσποτα» κείμενα του Μάριου Πλωρίτη γραμμένα σε μια περίοδο μεγαλύτερη των πενήντα χρόνων – από το 1954 έως το 2006 που ήταν και η χρονιά της εκδημίας του – τα οποία συγκέντρωσε, ψάχνοντας μυσταγωγικά σε βιβλιοθήκες και αρχεία, ο Θανάσης Νιάρχος. Διαβάζοντάς τα συνειδητοποιείς ότι αυτός ο άνθρωπος υπήρξε για την Ελλάδα ένας «κατασκευαστής» πολιτισμού, κάτι που ξεπερνά τις επαγγελματικές του ιδιότητες που δεν ήταν και λίγες. Δημοσιογράφος, δοκιμιογράφος, συγγραφέας, μεταφραστής, κριτικός θεάτρου, καθηγητής, σκηνοθέτης. Κυρίως όμως ένας πλωρίτης, κάποιος, δηλαδή, που ήθελε να πάει ό,τι αγαπούσε, αυτό στο οποίο αφοσιωνόταν, πιο μπροστά, πιο μακριά. Και αυτό ίσχυε ακόμη και για τους ανθρώπους που βρέθηκαν δίπλα του.
Πάλι όμως νιώθω ότι είναι ελλιπής η αναφορά στον Πλωρίτη. Διότι δεν είναι οι επαγγελματικές του ιδιότητες αλλά και το τι έκανε μέσω αυτών. Υπήρξε, από την ίδρυσή του το 1942, βασικό μέλος του Θεάτρου Τέχνης. Επίσης συνιδρυτής μαζί με τον Αλέκο Πατσιφά και τον Νίκο Καρύδη του «Ικαρου», ενός εκδοτικού οίκου που «στέγασε» όλους τους μεγάλους μας συγγραφείς, από τον Καβάφη έως τους νομπελίστες μας Σεφέρη και Ελύτη. Διευθυντής του πολύτιμου ετήσιου περιοδικού «Θέατρο» του Θεοδώρου Κρίτα, όπου δημοσιεύονταν πέντε-έξι από τις πιο σημαντικές παραστάσεις της προηγούμενης σεζόν, με φωτογραφίες και κριτικές. Τα λέει όλα ο Σταμάτης Φασουλής στον πρόλογο της έκδοσης όπου τον αναφέρει ως τον άνθρωπο που άλλαξε τη γεωγραφία του ελληνικού θεάτρου.
Αναρωτιέμαι τι είναι αυτό που κάνει κάποιους ανθρώπους να υψώνονται πολύ παραπάνω από τον μέσο όρο, να μην τους αρκεί το αναμενόμενο, να βλέπουν «ορίζοντες» δυσδιάκριτους από τους πολλούς. Γιατί, για παράδειγμα, ένας 23χρονος φοιτητής της Νομικής, όπως ήταν ο Πλωρίτης το 1942, εν μέσω μάλιστα μιας απολύτου ζοφερής πραγματικότητας, να αφοσιώνεται σε ένα τόσο φιλόδοξο και, φαινομενικά, ανέφικτο θεατρικό όραμα όπως αυτό του Καρόλου Κουν. Και μετά διαβάζω το παλαιότερο κείμενο του βιβλίου, το «Χαστούκι» και καταλαβαίνω. Το έγραψε τον Οκτώβριο του 1954, είκοσι μέρες μετά τον θάνατο της Μαρίκας Κοτοπούλη και αναφέρεται στην πρώτη φορά που την είδε στο θέατρο, ως Ελισάβετ στη «Μαρία Στιούαρτ», στη θρυλική συνεργασία της με την Κυβέλη. «Σκαστοί εκείνο το απόγευμα απ’ το σχολειό, ξεκινήσαμε, τέσσερα-πέντε μαθητούδια για τη μεγάλη Περιπέτεια. Δεν φεύγαμε για να κυνηγήσουμε ελέφαντες στην Αφρική, χρυσάφι στην Αλάσκα ή ύποπτους παραδείσους στην Αμερική. (Εκείνο τον καιρό, οι γκανγκστερικές ταινίες δεν είχαν ακόμη εισβάλει στην αθηναϊκή οθόνη και στ’ ανήλικα μυαλά). Πηγαίναμε να δούμε θέατρο!». Δεκατριάχρονα παιδιά που κάνουν σκασιαρχείο για να πάνε στο θέατρο.
Ο Πλωρίτης κι εμείς
Προσωπικά, έχω «χρέη» στον Μάριο Πλωρίτη. Αρχικά τη σχέση μου με το θέατρο που «άνθισε» όταν, μαθήτρια του Γυμνασίου, ανακάλυψα στη δανειστική βιβλιοθήκη του σχολείου τους τόμους του «Θεάτρου» και ξέχασα ό,τι ήξερα μέχρι τότε. Επίσης, όταν διάβασα, σε δική του μετάφραση, τα «Γράμματα σε έναν νέο ποιητή» του Ρίλκε και συνειδητοποίησα ότι ταλέντο σημαίνει η απόλυτη αφοσίωση σε αυτό που κάνεις και η ζωτική ανάγκη να το κάνεις. Κυρίως όμως τα λόγια του, που μας θύμισε ο δικός μας Γιώργος Παπαχρήστος στην παρουσίαση του βιβλίου: «Ο λόγος δεν είναι αθώος. Κάθε λέξη είναι μία πράξη».
