Εκρηκτικό κοκτέιλ οι δασμοί και η σύγκρουση Ισραήλ – Ιράν

Ο πληθωρισμός μπορεί να επανέλθει ως αποτέλεσμα των πιθανών πληθωριστικών πιέσεων που μπορεί να προκληθούν από τη σύγκρουση Ισραήλ – Ιράν σε συνδυασμό με τους δασμούς, δηλώνει στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ» ο επικεφαλής οικονομολόγος του ΟΟΣΑ Αλβάρο Περέιρα, ο οποίος συμμετείχε στο Συνέδριο Οικονομικών της Μακροζωίας και της Γήρανσης που οργάνωσαν το Κέντρο Οικονομικής Ερευνας CEPR, το Κέντρο Δυναμικής Πληθυσμού Κρήτης του ΟΟΣΑ, το EIT Oxford και το Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών.

Πώς θα επηρεάσει η σύγκρουση Ιράν – Ισραήλ την παγκόσμια οικονομία;

Ο αντίκτυπος στις οικονομικές προοπτικές της σύγκρουσης Ισραήλ – Ιράν εξαρτάται από το αν θα έχουμε μια παρατεταμένη σύγκρουση και αν θα κλιμακωθεί. Εάν έχουμε κλιμάκωση της σύγκρουσης, η οποία θα επηρεάσει τις αγορές ενέργειας, τότε είναι πιθανό οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου να αυξηθούν ακόμη περισσότερο. Εάν υπάρξουν επιπλέον διαταραχές στο εμπόριο, θα έχουμε σημαντικό αντίκτυπο στον πληθωρισμό και την παραγωγή όχι μόνο στην περιοχή αλλά και αλλού. Είναι δύσκολο να προβλεφθεί ο αντίκτυπος, αλλά οι άνθρωποι, οι εταιρείες και οι κυβερνήσεις πρέπει να είναι προετοιμασμένοι για διαφορετικά σενάρια και πιθανότητες.

Υπάρχει και το ζήτημα των δασμών. Πώς επηρεάζουν την παγκόσμια οικονομία;

Υπάρχει πλέον διάχυτη αβεβαιότητα όσον αφορά την εμπορική και οικονομική πολιτική που σχετίζεται κυρίως με την εμπορική πολιτική στις ΗΠΑ. Αυτό έχει σημαντικό αντίκτυπο στην εμπιστοσύνη των επιχειρήσεων και των καταναλωτών. Για την παγκόσμια οικονομία προβλέπουμε ανάπτυξη 2,1% φέτος και του χρόνου, η οποία είναι μία από τις χαμηλότερες που είχαμε εδώ και καιρό. Υποβαθμίσαμε σημαντικά τις προβλέψεις για όλες σχεδόν τις χώρες, περισσότερο για τις ΗΠΑ και την Κίνα, κάτι που σχετίζεται με την αβεβαιότητα, τον αντίκτυπο των δασμών και επίσης τους σημαντικούς κινδύνους στο μέλλον.

Σε τι είδους κινδύνους αναφέρεστε;

Μόλις μιλήσαμε για τη σύγκρουση Ιράν – Ισραήλ, υπάρχει επίσης ο πόλεμος στην Ουκρανία. Αυτοί είναι δύο σημαντικοί γεωπολιτικοί κίνδυνοι. Επιπλέον, κορυφαία προτεραιότητα για εμάς είναι το ζήτημα του περαιτέρω κατακερματισμού του εμπορίου. Είναι σημαντικό να αποφευχθεί. Εάν υποθέσουμε ότι δεν υπάρχουν εμπορικές συμφωνίες μεταξύ των χωρών και εάν μέρος των αμοιβαίων δασμών προχωρήσει, θα υπάρξει αρνητικός αντίκτυπος στην ανάπτυξη και θα αυξηθούν οι πληθωριστικές πιέσεις. Ενας άλλος κίνδυνος είναι ο πληθωρισμός. Ο πληθωρισμός των υπηρεσιών είναι ασταθής και τους τελευταίους μήνες σε ορισμένες χώρες ο πληθωρισμός των αγαθών αυξήθηκε λίγο. Αν προσθέσουμε την πιθανή πληθωριστική πίεση εξαιτίας γεωπολιτικών συγκρούσεων και τους δασμούς, υπάρχει κίνδυνος να επανέλθει ο πληθωρισμός. Αναμένουμε, λόγω των δασμών, ότι ο πληθωρισμός στις ΗΠΑ θα πλησιάσει το 4% φέτος, πριν μειωθεί του χρόνου. Ενας τρίτος κίνδυνος είναι ο δημοσιονομικός. Εχουμε τα υψηλότερα επίπεδα χρέους σε καιρό ειρήνης που έχουμε δει στις προηγμένες και αναδυόμενες οικονομίες. Καθώς έχουμε μεγαλύτερη πίεση όσον αφορά την άμυνα, την πράσινη μετάβαση, το κόστος γήρανσης, ο δημοσιονομικός κίνδυνος είναι πολύ πιεστικός και η δημοσιονομική πειθαρχία είναι πολύ σημαντική.

Αναφέρατε το κόστος γήρανσης. Ποιοι οι κίνδυνοι;

Μία από τις μεγαλύτερες μεταμορφώσεις των τελευταίων δεκαετιών είναι η σταθερή αύξηση του προσδόκιμου ζωής. Οι χώρες του ΟΟΣΑ έχουν κατά μέσο όρο περίπου δύο χρόνια επιπλέον προσδόκιμου ζωής κάθε δεκαετία. Σε χώρες όπως η Ελλάδα έχει αυξηθεί κατά 3-4 χρόνια τα τελευταία 25 χρόνια. Το ζήτημα είναι ότι όλα τα συστήματά μας, τα συνταξιοδοτικά, η φορολογία, η εκπαίδευση, σχεδιάστηκαν για έναν κόσμο όπου θα εργαζόμασταν μέχρι τα 60 και θα ζούσαμε μέχρι τα 65 ή τα 70. Τώρα υπάρχει μεγάλη πιθανότητα οι περισσότεροι άνθρωποι να ζήσουν μέχρι τα 80-90 έτη. Τα παιδιά μας θα ζήσουν σίγουρα μέχρι τα 90 και τα 100. Εάν δεν γίνουν μεταρρυθμίσεις, το κόστος γήρανσης θα είναι πολύ επαχθές για πολλές χώρες. Η Ελλάδα βρίσκεται σε καλή κατάσταση, έχει κάνει μεταρρυθμίσεις. Αυξήθηκε η ελάχιστη νόμιμη ηλικία συνταξιοδότησης, μειώθηκαν οι επιλογές πρόωρης συνταξιοδότησης και καθιερώθηκε μια αυτόματη σύνδεση μεταξύ συνταξιοδότησης και προσδόκιμου ζωής. Η ηλικία συνταξιοδότησης αναμένεται να αυξηθεί κατά ένα έτος την επόμενη δεκαετία και περισσότερο από τρία έτη μετά το 2060. Οι δαπάνες που σχετίζονται με τη γήρανση αναμένεται να μειωθούν στην Ελλάδα κατά 0,8% του ΑΕΠ έως το 2030, σε αντίθεση με κάθε άλλη χώρα. Υπάρχει όμως πιθανότητα το κόστος γήρανσης να είναι υψηλότερο από το αναμενόμενο. Για να παρακαμφθεί, η Ελλάδα και άλλες χώρες θα πρέπει να δώσουν ευκαιρίες στους ανθρώπους να αναβαθμίσουν τις δεξιότητές τους, να επενδύσουν στην επαγγελματική κατάρτιση. Aν ζήσουμε μέχρι τα 100, μπορεί στα 60 να θέλουμε να εργαστούμε σε άλλο αντικείμενο.

Η Ελλάδα πάει καλά δημοσιονομικά, αλλά αυτό δεν αντικατοπτρίζεται στην πραγματική οικονομία.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Ελλάδα είναι μία από τις ιστορίες επιτυχίας στην Ευρώπη τώρα. Οι μεταρρυθμίσεις και η δημοσιονομική σύνεση έχουν φέρει αποτελέσματα, ακόμη και αν οι περισσότεροι άνθρωποι δεν μπορούν να τα δουν. Το χρέος είναι κοντά στο 150% και προβλέπουμε ότι του χρόνου θα είναι κάτω από το 150%. Παραμένει ακόμη πολύ υψηλό, που σημαίνει ότι αν υπάρξει κάποιο σοκ θα έχετε πρόβλημα, αλλά πηγαίνει προς τη σωστή κατεύθυνση. Η συνέχιση του πρωτογενούς πλεονάσματος, η δημοσιονομική σύνεση είναι πολύ σημαντικές. Επίσης, η Ελλάδα έχει ακολουθήσει μια πολύ φιλόδοξη ατζέντα όσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις. Εχουν ενισχύσει σημαντικά τον ανταγωνισμό και έχουν βελτιώσει την αποτελεσματικότητα του δημόσιου τομέα. Η Ελλάδα είναι η χώρα του ΟΟΣΑ με τη μεγαλύτερη βελτίωση στους δείκτες ρύθμισης της αγοράς προϊόντων, οι οποίοι μετρούν πόσα εμπόδια υπάρχουν σε υπηρεσίες, οικονομία, ανταγωνισμό, μεταξύ 2019 και 2023. Βλέπουμε τον αντίκτυπο στην ανάπτυξη, όπου η Ελλάδα τα πάει πολύ καλύτερα από την Ευρώπη. Πρέπει να συνεχιστεί η ψηφιοποίηση του δημόσιου τομέα. Η ανεργία είναι περίπου 8%. Φυσικά πρέπει να γίνει περαιτέρω πρόοδος και οι καρποί της ανάπτυξης θα πρέπει να μοιραστούν περαιτέρω με τον πληθυσμό.

Προτείνατε να καταργηθούν οι χαμηλοί συντελεστές ΦΠΑ. Πώς μπορεί να γίνει χωρίς αρνητικό δημοσιονομικό αντίκτυπο;

Οταν έχετε πολλούς συντελεστές ΦΠΑ, ίσως είναι καλή ιδέα να τους ενοποιήσετε. Ιδιαίτερα αν υπάρχουν πολλές απαλλαγές, η καλύτερη επιλογή θα ήταν να τις καταργήσετε όλες, αλλά αν δεν γίνει, θα ήταν καλό να τις μειώσετε. Οι στάνταρ συντελεστές ΦΠΑ είναι πολύ υψηλοί. Αν είστε σε θέση να μειώσετε ορισμένες απαλλαγές, που είναι συχνά προς όφελος των πλουσιοτέρων, μπορεί να έχετε το περιθώριο να μειώσετε τον ΦΠΑ συνολικά και να μεταφέρετε χρήματα στους φτωχότερους, διατηρώντας παράλληλα τα έσοδα.