«Η Τουραντότ χτίζει τείχος πάγου για να προστατεύεται»

Στο αρχαίο θέατρο, που ανά τους αιώνες σιγοψιθυρίζει ιστορίες, αυτές τις ημέρες θα αντηχήσει ένας μύθος με φόντο την εξωτική Κίνα και ήρωες βγαλμένους από τον κόσμο του Πουτσίνι. Η «Τουραντότ», η παγερή πριγκίπισσα με το σιδερένιο βλέμμα και τη φωνή της φωτιάς, ζωντανεύει στο Ηρώδειο, καθώς η Εθνική Λυρική Σκηνή παρουσιάζει το επιβλητικό κύκνειο άσμα του ιταλού συνθέτη, ανοίγοντας το Φεστιβάλ Αθηνών. Στη νέα αυτή, φιλόδοξη παραγωγή, η μουσική διεύθυνση είναι του Πιερ Τζόρτζιο Μοράντι ενώ τη σκηνοθεσία υπογράφει ο Αντρέι Σερμπάν. Ο σημαντικός σκηνοθέτης του θεάτρου και της όπερας, γνωστός για τις εικονοκλαστικές δουλειές του παγκοσμίως, μαζί με τη Χλόη Ομπολένσκι, που επιμελείται τα σκηνικά και τα κοστούμια, φτιάχνουν ένα σύμπαν με κοινές αναφορές μεταξύ των αρχαίων πολιτισμών της Κίνας και της Ελλάδας, μέσα από το οποίο αναδεικνύεται η «Τουραντότ».

«Την Τουραντότ δεν την αντιμετωπίζω σαν μια τραγική ηρωίδα. Νομίζω ότι υπό πολλές έννοιες είναι σύγχρονη αφού θέλει την ανεξαρτησία της και παλεύει για αυτή. Δεν θέλει να παντρευτεί. Σε ένα πλαίσιο όπου οι γάμοι γίνονταν πολλές φορές για να εξασφαλιστεί η ειρήνη, εκείνη παλεύει εναντίον του να πρέπει να παντρευτεί και να κάνει παιδιά. Στην πραγματικότητα λειτουργεί σαν φεμινίστρια γιατί δεν θέλει να ακολουθήσει την παράδοση. Είναι κάπως σαν την Ελισάβετ Α’, τη βασίλισσα της Αγγλίας που ήξερε ότι αν παντρευόταν θα έχανε την αυτονομία της γιατί ήταν γυναίκα. Προτίμησε να κάνει στρατηγικές κινήσεις με τον βασιλιά της Ισπανίας και της Γαλλίας και να διατηρήσει την ειρήνη στην Αγγλία» αναφέρει στα «Πρόσωπα» η Κάθριν Φόστερ, η οποία ερμηνεύει την Τουραντότ σε διπλή διανομή με τη Λιζ Λίνστρομ.

ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ. Η σπουδαία δραματική υψίφωνος, έναν χρόνο μετά το Γκαλά Κάλλας και τη «Βαλκυρία», επιστρέφει στην Αθήνα με έναν ρόλο που έχει ερμηνεύσει σε μερικές από τις μεγαλύτερες όπερες του κόσμου. Σύμφωνα με την υπόθεση του έργου, η ηρωίδα της θα παντρευτεί μόνο όποιον λύσει τα τρία αινίγματα που του θέτει. Οσοι απέτυχαν το πλήρωσαν με τη ζωή τους, μέχρι που ένας άγνωστος πρίγκιπας, θαμπωμένος από την ομορφιά της Τουραντότ, δοκιμάζει την τύχη του και τα καταφέρνει. Ομως η πριγκίπισσα αρνείται να τον παντρευτεί κι εκείνος της αντιπροτείνει να απαλλαγεί από τη δέσμευσή της αν ανακαλύψει το όνομά του πριν χαράξει. «Το έργο θέτει το ζήτημα της επιλογής. Μπορεί η Τουραντότ να έχει επιλογή; Με τον τρόπο που είναι γραμμένο, στο τέλος παντρεύονται και φεύγουν μαζί. Αλλά δεν μπορώ να πιστέψω ότι φεύγουν μαζί εξαιτίας του έρωτα. Δεν βλέπω πώς αγαπιούνται αυτοί οι δύο, ποτέ δεν το είδα. Νομίζω πως εκείνη ανοίγεται στη δυνατότητα να έχει κάποιον που νοιάζεται για αυτή. Δεν ξέρω όμως αν ο Καλάφ πραγματικά το κάνει. Γιατί εκείνος είναι φτωχός. Είναι πρίγκιπας αλλά έχει χάσει τη γη του, τα πάντα και δεν θέλει να ζει έτσι πλέον. Οπότε δεν τον ενδιαφέρει πλέον αν ζήσει ή αν πεθάνει και γι’ αυτό ρισκάρει. Από την άλλη, όμως, θέλει να τον πλησιάσει εκείνη με τη θέλησή της και γι’ αυτό της δίνει δυο-τρεις ευκαιρίες, την προκαλεί. Και μετά βεβαίως υπάρχει και το ερώτημα αν πραγματικά εκείνη θέλει να ανακαλύψει το όνομά του ή όχι, αφού βλέπει κάτι στα μάτια του που δεν το έχει δει σε κανέναν άλλον. Κι αυτό είναι ότι πραγματικά δεν τον ενδιαφέρει αν κερδίσει ή χάσει στο αίνιγμά της» δηλώνει η σοπράνο, που στην νέα παραγωγή της Λυρικής παίζει δίπλα στον Ρικάρντο Μάσι (στη διπλή διανομή τον ίδιο ρόλο υποδύεται ο Μπράιαν Τζέιντ).

Η σχέση αγάπης που αναπτύσσεται μεταξύ των δύο κεντρικών ηρώων της συγκεκριμένης όπερας περικλείει το πάθος, την απογοήτευση και την εκδίκηση. Αραγε, για την Κάθριν Φόστερ αυτή είναι η εικόνα του έρωτα; «Η αγάπη δεν έχει να κάνει με την απογοήτευση και την εκδίκηση. Οι άνθρωποι τα δημιουργούν αυτά. Αν δει κανείς τη Λιου, θα δει ότι αγαπάει ολοκληρωτικά κι άνευ όρων. Δεν περιμένει τίποτα από τον άλλον σε αντάλλαγμα. Αν αγαπάς πραγματικά κάποιον, θα είσαι χαρούμενος για εκείνον με ό,τι αποφασίσει να κάνει, με την προϋπόθεση βέβαια ότι δεν θα πληγώσει κάποιον άλλον» επισημαίνει η ίδια.

ΜΟΝΗ ΚΑΙ ΦΟΒΙΣΜΕΝΗ. Σύμφωνα με τις σκέψεις του Πουτσίνι, η ηρωίδα του διεκδικεί την απόλυτη εξουσία, σκορπίζοντας μέχρι και φόβο, στοιχείο που την καθιστά απρόσιτη, ακόμα και στον ίδιο της τον εαυτό. «Νομίζω ότι η Τουραντότ είναι γεμάτη φόβο. Ισως να είναι μισαλλόδοξη με τους ανθρώπους γύρω της, εκείνους που κατά κάποιον τρόπο είναι διαρκώς “Ναι, κυρία – όχι, κυρία”. Θα ήθελε να έχει κάποιον να μιλήσει. Πρέπει να είναι πολύ μόνη. Κανείς δεν της μιλάει σαν ίση προς ίσο κι ίσως αυτό είναι που ψάχνει. Πάνω απ’ όλα, όμως, είναι μόνη και φοβισμένη, αλλά δεν θα παραδεχτεί ποτέ γιατί έχει αυτό το πρόσωπο του “μην με αγγίζετε”. Μερικές φορές αυτοί οι άνθρωποι που δείχνουν να έχουν ένα τεράστιο τείχος πάγου μπροστά τους είναι όλο αυτό μια προστασία. Ετσι και η Τουραντότ έχει αυτό το τείχος απέναντι σε όλους τους ανθρώπους γύρω της, στην κατάσταση στην οποία βρίσκεται κι απλά έχει συνηθίσει να ζει έτσι» υπογραμμίζει η πρωταγωνίστρια, η οποία έκανε με αυτόν τον ρόλο το ντεμπούτο της στο Κόβεν Γκάρντεν, στην παραγωγή του Αντρέι Σερμπάν, η οποία συνεχίζεται να παίζεται εκεί εδώ και τέσσερις δεκαετίες.

Σε έναν κόσμο, λοιπόν, όπου το κεντρικό πρόσωπο της όπερας κυριαρχεί, παραμένει βαθιά μόνη της. Οπως συμβαίνει συχνά και στη σκηνή, όταν οι ισχυροί ρόλοι, οι χαρακτήρες με βαρύτητα απαιτούν από τον ερμηνευτή να σταθεί μόνος στο φως, με όλο το βάρος του βλέμματος στραμμένο πάνω του. «Η εξουσία είναι πάντα μοναχική. Δεν λέει τυχαία και το ρητό ότι έχει μοναξιά στην κορυφή. Οπως κι ένα άλλο ρητό που μου αρέσει και θυμίζει ότι οι άνθρωποι βλέπουν πού έχεις φτάσει αλλά στην πραγματικότητα δεν βλέπουν το ταξίδι που έκανες για να φτάσεις εκεί. Ετσι, όταν βλέπω τους συναδέλφους μου στη σκηνή, όποιον έχει καταφέρει να γίνει διεθνώς διάσημος κι έχει παλέψει για να φτάσει εκεί, έχουν πραγματικά όλα τα στοιχεία για να το πετύχουν. Κανείς δεν έφτασε από τύχη. Ισως σε έναν βαθμό πρέπει να έχεις τύχη ή μάλλον ταλέντο, για να το πούμε πιο σωστά. Η δασκάλα μου, που ήταν πανέξυπνη, πάντα έλεγε ότι πρέπει να έχεις ένα μικρό δοχείο κι εκεί μέσα να υπάρχουν τα ταλέντα, η ικανότητα και η μοίρα ή η τύχη. Τα τρία αυτά πάντα πάνε μαζί. Γιατί αν δεν έχει το ένα ή το άλλο και πρέπει να βάλεις το κεφάλι σου κάτω και να δουλέψεις, να συνεχίσεις τον δικό σου δρόμο, δεν γίνεται. Ο δρόμος του κάθε ανθρώπου δεν είναι ίδιος με τον δικό σου» υπενθυμίζει η υψίφωνος.

ΑΠΟ ΤΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΣΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ. Στην εξέλιξη του έργου, η Τουραντότ, από το ανέγγιχτο, σχεδόν μυθικό αρχέτυπο της παγωμένης πριγκίπισσας έως τη γυναίκα που συντρίβεται και αναγεννιέται μέσα από την αγάπη, διανύει μια διαδρομή υπαρξιακή. Κάτι αντίστοιχο συνέβη και με την καλλιτέχνιδα που ερμηνεύει τον ρόλο στην πραγματική, ωστόσο, ζωή της. «Η μεγαλύτερη μεταμόρφωση είναι η μετάβασή μου από τη μαιευτική στο τραγούδι. Είναι ένας διαφορετικός τρόπος σκέψης. Ως μαία, ως νοσοκόμα, συνέχεια σκέφτεσαι τον άλλον, αν αισθάνεται άνετα, αν χρειάζεται κάτι, πώς είναι. Οταν έγινα, ωστόσο, τραγουδίστρια, ξαφνικά αυτό που έπρεπε να κάνω ήταν να κρατήσω τον εαυτό μου υγιή και τις φωνητικές μου χορδές σε καλή κατάσταση ώστε να δίνω τον καλύτερό μου εαυτό στη σκηνή. Αν δεν προσέξεις, το τραγούδι μπορεί να σε κάνει νάρκισσο. Απαιτεί από εσένα την ολοκληρωτική σου αφοσίωση στη φωνή και τη μουσική. Αλλά εγώ το αποδέχτηκα μαζί με το γεγονός ότι οι άνθρωποι έρχονται για να με ακούσουν να τραγουδάω ζωντανά. Και το απολαμβάνω. Μου πήρε πολύ καιρό να συνειδητοποιήσω ότι ακόμα προσφέρω όταν τραγουδάω» παραδέχεται η Κάθριν Φόστερ και καταλήγει. «Τραγουδώντας, προσφέρω στην τέχνη. Δεν προσφέρω σε έναν άνθρωπο μόνο αλλά σε πολλούς. Για παράδειγμα, στο Ηρώδειο θα δώσω κάτι σε 3.000 ανθρώπους. Θα δώσω σε οποιονδήποτε κι αν κάθεται στις κερκίδες του εκείνη τη στιγμή. Αυτή ήταν μια μένα η μεταμόρφωση. Αλλαξα τον τρόπο που σκεφτόμουν κι αντιμετώπιζα τη ζωή. Οσα μου έφερε αυτή η καριέρα είναι απίθανα. Με έφερε σε όλο τον κόσμο. Επρεπε βέβαια να δουλέψω πραγματικά σκληρά και να είμαι υπερβολικά στοχοπροσηλωμένη. Αλλά μου χάρισε σπουδαία πράγματα. Με έκανε να γνωρίσω τόσους ανθρώπους. Το φανταστικό είναι ότι δεν έχει σημασία από πού προέρχονται ή πόσα λεφτά έχουν. Η μουσική τούς φέρνει όλους κοντά. Τους κάνει ίσους. Είναι μια πηγή επικοινωνίας μεταξύ των πάντων κι αυτό το βρίσκω μαγικό».