Βιβλιοκριτική

Συνηθίζεται σε χώρες του αγγλοσαξονικού κόσμου η κυκλοφορία ενός βιβλίου να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις κριτικές που αυτό δέχεται από τα ΜΜΕ ή και από ιστοσελίδες που έχουν σχέση με το βιβλίο – είτε εμπορικά είτε απλά λόγω ενδιαφέροντος ή ακαδημαϊκής κλίσης. Τώρα τελευταία μάλιστα η μόδα αυτή έχει ξεφύγει από τα όρια των χωρών αυτών και έχει εξαπλωθεί σε πολλές από τις υπόλοιπες περιοχές του κόσμου. Ετσι, η τύχη ενός βιβλίου εξαρτάται σε μεγάλο ποσοστό από τη στάση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και πολλών εκδοτικών επιχειρήσεων που σχετίζονται με το αντικείμενο. Φαίνεται πως οι διάφορες τάσεις της κουλτούρας δικτυώνονται με περίεργους τρόπους με βιβλία και συγγραφείς ανεβάζοντας κάποιους στα ουράνια και αδιαφορώντας τελείως για πολλούς άλλους.

Θα κάνω μερικές ενδεικτικές αναφορές επιχειρώντας να εξηγήσω κάποια περίεργα φαινόμενα. Ενα αμερικανικό πρόσφατο βιβλίο του συγγραφέα Κρις Γουίτακερ με τίτλο «Τα πολλά χρώματα του σκοταδιού» (The Many Colours of Dark) έχει δεχθεί μια τέτοια ομοβροντία ενθουσιωδών κριτικών. Ενώ πρόκειται για ένα πραγματικά ενδιαφέρον βιβλίο, εν τούτοις οι διθύραμβοι που το αφορούν είναι μάλλον εκτός πραγματικότητας. Είναι υπερβολικά μακρύ και τελείως έξω από τις ανάγκες της ιστορίας. Από τη μια μεριά, οι περιγραφές είναι εξαιρετικές και η ανάπτυξη των χαρακτήρων διεξοδική και κατά περίπτωση εντυπωσιακή, φαίνεται όμως πως o συγγραφέας προσπάθησε με κάθε τρόπο να επεκτείνει το μήκος του βιβλίου σε έκταση που δεν την απαιτούσε η ιστορία. Δεν υπάρχει κανένας πρακτικός λόγος που το βιβλίο δεν θα μπορούσε να είναι κατά 200 σελίδες μικρότερο! Υπάρχει στιγμή που ο αναγνώστης αισθάνεται υποχρεωμένος να αναφωνήσει: «Μα, δεν θα τελειώσει ποτέ;». Διατρέχοντας κάποιος τη σωρεία των σχολίων που αφορά το βιβλίο εκπλήσσεται για τον τρόπο που οδηγούν τον υποψήφιο αναγνώστη σε διαφορετικές από την πραγματικότητα εκτιμήσεις. Ιδιαίτερα σχόλια του είδους «γύριζα με πάθος και αγωνία τις σελίδες» ηχούν κάπως εξωπραγματικά!

Το βιβλίο αυτό έχει μια περίεργη σύνταξη που κατά περίπτωση ξενίζει τον αναγνώστη, όπως και επιλογές λέξεων που ουσιαστικά υποδηλώνουν εξονυχιστική αναζήτηση από τον συγγραφέα και μετ’ εμποδίων ανάγνωση από τον βιβλιόφιλο. Συνολικά βέβαια όλα αυτά εντυπωσιάζουν, αν και δεν κάνουν το βιβλίο εύκολα προσιτό. Από την άλλη πλευρά, ένα άλλο σχετικά πρόσφατο βιβλίο (του 2018), πραγματικά εντυπωσιακά ενδιαφέρον, δεν αντιμετώπισε την ίδια τόσο διθυραμβική υποδοχή. Το βιβλίο του Οουεν Μάθιους «Μαύρος Ηλιος» (Black Sun) αναφέρεται σε ένα πραγματικό γεγονός του 1961, που μπορούσε να φέρει τον κόσμο κοντά στην ολοκληρωτική καταστροφή. Μετά την αμερικανική θερμοπυρηνική δοκιμή στα νησιά Μπικίνι του Ειρηνικού που ξέφυγε λίγο από τα όριά της, το γνωστό σαν Castle Bravo, είχε έρθει η σειρά της Σοβιετικής Ενωσης. Χτίζοντας την υπερβόμβα RDS-220 στην απρόσιτη πόλη Azermas-16, κάπου στην περιφέρεια του  σημερινού Νίζνιι Νόβγκοροντ (τότε Γκόρκι), συνθέτει το πραγματικό σκηνικό της συναρπαστικής ιστορίας. Ενα μέρος αληθινή ιστορία και το άλλο ημιαστυνομικό θρίλερ, το «Μαύρος Ηλιος» αποτελεί εντυπωσιακή σύνθεση πραγματικών γεγονότων και προσωπικοτήτων (λ.χ. πυρηνικός φυσικός Ζαχάροφ) με μια αληθοφανή ιστορία σε ένα ρεαλιστικό πλαίσιο μιας ιδιαίτερης σοβιετικής πόλης. Οι περιγραφές της ζωής στην ΕΣΣΔ της εποχής και των κοινωνικών σχέσεων που εκεί αναπτύσσονταν είναι πράγματι γλαφυρές και ρεαλιστικότατες. Το βιβλίο αυτό δεν έτυχε της κριτικής αποδοχής του «Colours of the Dark», αν και όλοι συμφωνούν για την ποιότητά του. Πάσχει όμως για τους κριτικούς προφανώς στην έλλειψη διανοουμενίστικων αναζητήσεων και στην ευθεία αφηγηματικότητά του. Δεν σε κουράζει να το διαβάζεις. Αρα δεν αξίζει τόσο σαν έργο πνευματικού κόπου! Τι να πει κανείς;