«Με τη μουσική μου οι ακροατές φαντάζονται τη δική τους ταινία»

Η δεξιοτεχνία, η φαντασία και η ταπεινότητα είναι τα στοιχεία που διέκρινε ο σπουδαίος συνθέτης Ζμπίγκνιεφ Πράισνερ στον διακεκριμένο πιανίστα Ντομινίκ Βάνια και τον οδήγησε στην ηχογράφηση του νέου του άλμπουμ «My Life – Preisner’s Music». Αυτά τα χαρακτηριστικά, όμως, είναι βαθιά ριζωμένα και στον ίδιο τον Πράισνερ, καθιστώντας τη συνεργασία τους μια σπάνια συνάντηση καλλιτεχνών που ζουν και δημιουργούν με μια δυσεύρετη αφοσίωση στην τέχνη. Η συνεργασία τους δεν περιορίζεται μόνο στην τεχνική ή την ερμηνεία, αλλά αποπνέει μια κοινή καλλιτεχνική αφοσίωση και έναν σεβασμό προς τη μουσική ως θεία γλώσσα, ικανή να αγγίξει τα πιο βαθιά συναισθηματικά σημεία του ακροατή. Στη συνέντευξη που παραχώρησε στα «Πρόσωπα» με αφορμή το νέο του άλμπουμ αλλά και την επερχόμενη συναυλία του το φθινόπωρο στο Ηρώδειο (η ημερομηνία θα ανακοινωθεί σύντομα), ο Πράισνερ μιλά, μεταξύ άλλων, για την επιρροή που είχε ο ανυπέρβλητος σκηνοθέτης Κριστόφ Κισλόφσκι στη ζωή του και τονίζει τη μοναδική σχέση που ανέπτυξαν κατά τη διάρκεια των συνεργασιών τους. Αναφέρεται και στη μελοποίηση της Επιστολής του Αποστόλου Παύλου προς τους Κορινθίους, η οποία συνδέεται με το μουσικό κομμάτι «Song for the Unification of Europe» από την ταινία «Μπλε». Το άλμπουμ «My Life – Preisner’s Music» είναι μια νέα, προσωπική αναθεώρηση της μουσικής του, που αποκαλύπτει στους ακροατές έναν ακόμη τρόπο για να βιώσουν τις αριστουργηματικές μελωδίες του. Και στο τέλος αυτής της συναισθηματικής διαδρομής, όπως αναφέρει ο εμπνευσμένος συνθέτης, «μείζον δε τούτων η αγάπη».

Ετοιμάζεστε να έρθετε το φθινόπωρο στο Ηρώδειο για τη συναυλία σας. Πώς επηρέασε ο ιδιαίτερος αυτός χώρος τη διαμόρφωση του προγράμματός σας;

Η εμφάνιση στο Ηρώδειο είναι πάντα μια μεταφυσική εμπειρία. Στέκομαι πάνω στη σκηνή και νιώθω την παρουσία των μεγάλων ελλήνων φιλοσόφων, ποιητών και καλλιτεχνών που εμφανίστηκαν εκεί πριν από δύο χιλιάδες χρόνια. Είναι μεγάλη τιμή και μεγάλη καλλιτεχνική ευθύνη. Θα προετοιμάσω μια ιδιαίτερη συναυλία για την περίσταση, στην οποία θα παρουσιάσω τη μουσική από τις ταινίες μου, καθώς και κομμάτια από τα μη κινηματογραφικά έργα μου. Ανυπομονώ πραγματικά για αυτή τη συνάντηση.

Το άλμπουμ «My Life – Preisner’s Music» περιλαμβάνει εμβληματικά θέματα από τις ταινίες σας. Ποιο ήταν το κίνητρο πίσω από την επιλογή να ξαναφανταστείτε αυτά τα έργα μόνο με πιάνο;

Η μουσική μου είναι μελωδική και ένιωσα ότι θα ήταν κατάλληλη για ερμηνεία σε ένα μόνο όργανο. Δουλεύω με τον Ντομινίκ Βάνια για δέκα χρόνια, κάτι που με έκανε να προτείνω να ηχογραφήσει το συγκεκριμένου άλμπουμ. Είμαι πολύ ικανοποιημένος από την ερμηνεία του – εκεί συναντιέται η μουσική μου με την απίστευτη φαντασία του.

Η συνεργασία σας με τον Ντομινίκ Βάνια φαίνεται να έχει δώσει εξαιρετικά αποτελέσματα. Πώς προέκυψε και τι τον έκανε ιδανικό συνεργάτη για αυτό το έργο;

Ξεκίνησε τυχαία, πριν από δέκα χρόνια, όταν ηχογραφούσα τα νέα μου κάλαντα των Χριστουγέννων. Γρήγορα συνειδητοποίησα ότι ήταν ένας εξαιρετικός μουσικός. Κατέχει τρία χαρακτηριστικά που για εμένα σημαίνουν ιδιοφυΐα. Πρώτον, φαινόμενο τεχνικής δεξιοτεχνίας – η τεχνική του ερμηνείας είναι άψογη. Δεύτερον, φαντασία – η δική του είναι απεριόριστη. Και τρίτον, αυτό που σέβομαι και θαυμάζω βαθιά: η ταπεινότητα – προς τον εαυτό του, προς το κοινό και προς τη μουσική που ερμηνεύει.

Το άλμπουμ περιλαμβάνει πολλές συνθέσεις σας που συνδέονται στενά με τον κινηματογράφο. Πώς αλλάζει η εμπειρία της μουσικής όταν αφαιρεθεί η οπτική διάσταση της ταινίας;

Το «My Life» είναι μουσική που μπορεί να ακουστεί χωρίς να παρακολουθήσει κάποιος τις ταινίες ή ακόμα και να τις γνωρίζει. Η μελωδική φύση αυτών των συνθέσεων επιτρέπει στους ακροατές να φανταστούν τη δική τους ταινία στο μυαλό τους.

Ποιες είναι οι βασικές διαφορές ανάμεσα σε ορχηστρικές και σόλο πιανιστικές εκδοχές των έργων σας, τόσο από την πλευρά του ακροατή όσο και του συνθέτη;

Αυτοί που γνωρίζουν τη μουσική μου, ηχογραφημένη συμφωνικά, συχνά με χορωδίες και σολίστες, θα την αναγνωρίσουν σε αυτό το άλμπουμ. Οι ίδιες μελωδίες ερμηνεύονται από έναν εξαιρετικό πιανίστα. Είναι μια συγχώνευση της φαντασίας μου και της φαντασίας του Ντομινίκ.

Το άλμπουμ γιορτάζει επίσης τα 70ά σας γενέθλια. Ποιες σημαντικές στιγμές ή έργα στην καριέρα σας θα τονίζατε σε αυτό το ορόσημο;

Η πρώτη ήταν το καμπαρέ «Piwnica pod Baranami» με τον Πιοτρ Σκρζινέτσκι στην Κρακοβία. Ο Πιοτρ με δημιούργησε ως καλλιτέχνη. Και ο Κριστόφ Κισλόφσκι με διαμόρφωσε – αυτή ήταν η δεύτερη σημαντική συνάντηση στη ζωή μου. Δεν θα ξεχάσω ποτέ και τη συναυλία στο Ηρώδειο, νομίζω το 1996, όταν παίξαμε το «Song for the Unification of Europe», βασισμένο στην Επιστολή του Αγίου Παύλου προς τους Κορινθίους. Το κοινό στο αμφιθέατρο τραγούδησε «πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ελπίζει, πάντα υπομένει». Αυτή η ανάμνηση θα μείνει για πάντα μαζί μου. Ευχαριστώ το υπέροχο ελληνικό κοινό για αυτό.

Ποιες είναι οι σκέψεις σας για τη μελωδία στις συνθέσεις σας και πώς καταφέρνετε να διατηρείτε το συναισθηματικό φορτίο ακόμη και χωρίς τη συνοδεία άλλων οργάνων ή ορχηστρικών στοιχείων;

Αν η μουσική είναι καλή και η μελωδία είναι καθαρή, δεν έχει σημασία αν την παίξεις με μια ολόκληρη συμφωνική ορχήστρα ή μόνο στο πιάνο – θα μεταφέρει τα ίδια συναισθήματα. Δεν είναι πάντα ό,τι είναι μεγαλειώδες ορχηστρικά όμορφο. Συχνά ένα σόλο όργανο επιτυγχάνει μεγαλύτερα αποτελέσματα. Και αφήνει τον ακροατή να χρησιμοποιήσει τη φαντασία του.

Ποιο έργο είναι το πιο προσωπικό ή συναισθηματικά σημαντικό για εσάς και πώς αυτό αντικατοπτρίζεται στο άλμπουμ;

Η συναυλία τελείωσε με το «Lacrimosa», που είναι το πιο προσωπικό μου έργο. Είναι μέρος του «Requiem» που έγραψα μετά τον θάνατο του Κριστόφ Κισλόφσκι. Αν και δεν υπάρχουν στίχοι σε αυτό το άλμπουμ, ακούγεται ακόμα πιο τραγικό. Είναι ένας άλλος τύπος θλίψης.

Στις κριτικές του άλμπουμ, αναφέρεται ότι το «Lacrimosa» έχει μεταμορφωθεί σε μια πιο προσωπική και συγκινητική εκδοχή μέσω του σόλο πιάνου. Τι σημαίνει αυτή η ερμηνεία για εσάς και πώς τη βιώνετε προσωπικά;

Οπως είπα και νωρίτερα, το «Lacrimosa» είναι ένα από τα πιο σημαντικά μου έργα. Συμφωνώ με την Ανέτ Ινσντορφ ότι το «Lacrimosa», απογυμνωμένο από μια δημόσια εκτέλεση – συμπεριλαμβανομένων των χορωδιών –, σε μια πιο προσωπική εκδοχή της θλίψης μέσω του σόλο πιάνου, παίρνει μια νέα, πιο οικεία μορφή θλίψης.

Υπάρχει κάποιο έργο ή θέμα που δεν μπήκε στο άλμπουμ και θα θέλατε να το παρουσιάσετε στο μέλλον;

Δεν σκέφτομαι το μέλλον. Φυσικά, υπάρχουν πολλά ακόμα θέματα που δεν χωρούσαν σε αυτό το άλμπουμ. Ισως σε λίγα χρόνια, ο Ντομινίκ και εγώ να ηχογραφήσουμε ένα ακόμα.

Πώς βλέπετε τη σχέση μεταξύ μουσικής και εικόνας στον κινηματογράφο και πώς έχει εξελιχθεί αυτή η σχέση μέσα από το έργο σας;

Ολη μου τη ζωή ψάχνω για κάτι καινούργιο. Κάθε καινούργια ταινία τη βλέπω σαν την πρώτη μου. Ακούω προσεκτικά το περιεχόμενό της όταν γράφω μουσική. Και μετά προσπαθώ να κάνω ό,τι μπορώ για να μην το καταστρέψω. Η μουσική που γράφω για μια ταινία είναι πάντα ένας από τους χαρακτήρες της. Προσπαθώ να τη γράψω από την οπτική του θεατή. Διαρκώς αναρωτιέμαι: ποια μουσική θα ήθελα να ακούσω; Αυτή τη μουσική προσφέρω στους σκηνοθέτες.

Υπάρχει κάποια στιγμή στη ζωή σας που θα θέλατε να εκφράσετε μέσω της μουσικής σας αλλά δεν έχετε καταφέρει ακόμα;

Να είσαι πιστός, να προχωράς. Να πιστεύεις στον εαυτό σου και να μην είσαι αδιάφορος.

Ποιο έργο της μουσικής σας σάς ξαφνιάζει ή σας σοκάρει περισσότερο όταν το ακούτε χρόνια μετά τη σύνθεσή του;

Νομίζω το «Song for the Unification of Europe», γιατί το μήνυμά του το 1993 ήταν η κραυγή μας ενάντια στον πόλεμο στη πρώην Γιουγκοσλαβία. Τα χρόνια πέρασαν και το μήνυμά του παραμένει επίκαιρο. Μείζον δε τούτων η αγάπη (σ.σ. οι τελευταίοι στίχοι από τον «Υμνο της αγάπης», όπως είναι γνωστό το 13ο κεφάλαιο της Α’ Επιστολής προς Κορινθίους που συνέταξε ο Απόστολος Παύλος).

Σε ποιο σημείο της δημιουργικής σας διαδικασίας νιώθετε τη μεγαλύτερη συναισθηματική σύνδεση με το έργο σας; Στην αρχή, κατά τη σύνθεση ή όταν ακούτε την τελική εκτέλεση;

Οταν αρχίζω να σκέφτομαι τη μουσική για μια ταινία. Στην αρχή φοβάμαι ότι δεν θα βρω τίποτα, αλλά μόλις πιάσω τη μουσική ιδέα, είμαι πλήρως απορροφημένος στον κόσμο της μουσικής μου.

Αν μπορούσατε να ταξιδέψετε πίσω στον χρόνο και να συναντήσετε οποιονδήποτε συνθέτη που σας ενέπνευσε, ποιος θα ήταν αυτός και τι θα του λέγατε;

Είχα την τύχη να συναντήσω τους περισσότερους συνθέτες των οποίων τη μουσική αγαπούσα. Αυτό περιλαμβάνει τους Μίκη Θεοδωράκη, Vangelis και Ενιο Μορικόνε. Δυστυχώς, ποτέ δεν συνάντησα τον Νίνο Ρότα, που για εμένα ήταν πρότυπο στο πώς να συνθέτεις μουσική για ταινίες. Ισως να συναντηθούμε κάποτε – στον άλλο κόσμο. Και τότε θα δημιουργήσουμε την καλύτερη ορχήστρα και θα παίξουμε μαζί.

Αν μπορούσατε να συνθέσετε ένα έργο για έναν τόπο στον κόσμο που δεν έχετε επισκεφτεί ποτέ, ποιος θα ήταν αυτός και τι είδους μουσική θα δημιουργούσατε για αυτόν τον τόπο;

Θα ήθελα πολύ να δώσω μια συναυλία στο Ιράν. Εχω πολλούς μουσικούς φίλους εκεί. Τους υποστηρίζω πάντα στις δύσκολες στιγμές, όπως εκφράζω και στις αναρτήσεις μου. Ειδικά συγκλονίστηκα με τον θάνατο της Μάχσα Αμίνι. Και τι θα έγραφα; Η ελευθερία θα έρθει στον άνθρωπο που θα ελευθερωθεί με τη θέλησή του. Οι Πέρσες είναι ένα υπερήφανο έθνος. Περιμένω την ημέρα που θα είναι ελεύθεροι. Εύχομαι αυτό για αυτούς από καρδιάς.