Εξωστρέφεια

«Εξω πάμε καλά» είχε κάποτε δηλώσει ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ως πρωθυπουργός. Και είχε κάθε δικαίωμα να το πει, καθώς θεμελίωσε τη σύγχρονη ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας. Σε αυτή τη βάση, προχώρησε ο Ανδρέας Παπανδρέου, προεδρεύοντας τρεις φορές του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και εκμεταλλευόμενος προς όφελος της χώρας τις στενές σχέσεις με τον Φρανσουά Μιτεράν και τον Ζακ Ντελόρ. Οποτε έκτοτε οι ελληνικές κυβερνήσεις ακολούθησαν αυτή την προσέγγιση, τα οφέλη ήταν πρόδηλα. Η Ελλάδα μόνο κερδίζει από τις στενές σχέσεις με τους εταίρους της στην Ευρώπη και με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Το ζήτημα θα έπρεπε να θεωρείται αυτονόητο, πλην όμως έχει και αυτό τους εχθρούς του. Στην ελληνική ιστορία μπορεί κανείς να διακρίνει προοδευτικές και αντιδραστικές δυνάμεις και το αποτύπωμά τους με βάση τη γεωπολιτική στάση. Η ιστοριογραφία των 200 ετών από την κήρυξη της Επανάστασης κατέδειξε ότι ο φιλελεύθερος προσανατολισμός της Επανάστασης ήταν άρρηκτα συνδεδεμένος με τη γεωστρατηγική προσήλωση στον δυτικό κόσμο (Γαλλία, Αγγλία, ΗΠΑ). Εκατό χρόνια μετά, το πρόγραμμα αστικής και εθνικής ολοκλήρωσης του Ελευθέριου Βενιζέλου είχε αντίστοιχα χαρακτηριστικά. Αμφότερα έμειναν ανολοκλήρωτα, συχνά με πισωγυρίσματα, που προκάλεσαν τραγωδίες. Από τις μεγάλες καταστροφές του παρελθόντος, έως τα πειράματα με το ευρώ.

Η υποστήριξη του φιλελεύθερου προσανατολισμού της χώρας προϋποθέτει ορισμένες πολιτισμικού χαρακτήρα δεσμεύσεις. Πρώτον, να μην αντιμετωπίζεις το ζήτημα ευκαιριακά, συμφεροντολογικά, και βραχυπρόθεσμα – πώς να δαγκώσεις τον άλλον. Δεύτερον, να πιστεύεις ότι ο πλούτος των εθνών προάγεται μέσα από το αμοιβαίο όφελος υπό όρους επένδυσης στα συγκριτικά πλεονεκτήματα. Και ότι η επιδίωξή του καθίσταται βιώσιμη με υπερεθνικούς θεσμούς που καθιστούν δαπανηρή τη μονομέρεια και τον κάθε λογής αναθεωρητισμό.

Θα μας αντιταχθεί ότι στις μέρες μας αυτά αμφισβητούνται. Οτι η φιλελεύθερη ρητορική συγκαλύπτει το δίκαιο του ισχυρού. Δεν είναι όμως η πρώτη φορά. Τα ίδια λέγαν οι οπαδοί του φασισμού στον Μεσοπόλεμο. Και επηρέασαν αρκετούς δικούς μας, δεξιούς και αριστερούς. Σε κάθε περίπτωση, η χώρα μας έχει αρκετά συγκριτικά πλεονεκτήματα που μπορεί να εκμεταλλευθεί, δίχως την εύκολη αποστασιοποίηση και καταγγελία των πάντων. Και αν η Ευρώπη σήμερα είναι σε ασταθή κατάσταση, και αν αδυνατεί να χαράξει πολιτική άμυνας ή ανταγωνιστικότητας, πεδίο δράσης για εμάς να πρωτοπορήσουμε και να μετάσχουμε στη διαμόρφωση της νέας κατάστασης.

Βεβαίως, για να πρωτοπορήσουμε πρέπει το ίδιο να πράττουμε στα καθ’ ημάς. Στην εσωτερική πολιτική. Στους θεσμούς και την οικονομία. Η εξωστρέφεια είναι μία γενικότερη στάση πολιτικής, που πρέπει να τηρείται με συνέπεια.

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι διδάκτωρ νομικών του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ και αναπληρωτής καθηγητής στη Νομική Σχολή (ΕΚΠΑ).