Δύο εγκλήματα μεταξύ δικαιοσύνης και πολιτικής

Η υβριδική (κοινοβουλευτική και δικαστική) πραγμάτευση της υπόθεσης των Τεμπών έφερε στο προσκήνιο έννοιες και διαδικασίες του ποινικού δικαίου. Πώς γίνεται η προκαταρκτική εξέταση, τι κάνει το δικαστικό συμβούλιο, ισχύει η παραγραφή, και, τέλος, ποια εγκλήματα έχουν τελεστεί… Δύο εγκλήματα, χωρίς να αποκλείονται και άλλα, φαίνονται εδώ υποψήφια για εφαρμογή. Ας τα δούμε:

n Στο έγκλημα των επικίνδυνων παρεμβάσεων στη συγκοινωνία μέσων σταθερής τροχιάς (άρθρ. 291 ΠΚ) προσβάλλεται το έννομο αγαθό της συγκοινωνίας μαζί όμως με τα προσωπικά έννομα αγαθά των κοινωνών (ζωή, σωμ. ακεραιότητα) [1]. Τελείται με τη βλάβη εξοπλισμού λειτουργίας, κίνησης ή ασφάλειας κ.λπ. ή την παραβίαση των κανόνων τεχνικού ελέγχου ή ασφαλούς φόρτωσης, ή άλλες επικίνδυνες για τη συγκοινωνία πράξεις. Το έγκλημα μπορεί να τελεστεί και με παράλειψη, εφόσον ο υπαίτιος είχε ιδιαίτερα νομική υποχρέωση (π.χ. ελεγκτικός μηχανισμός) να αποτρέψει το συγκεκριμένο αποτέλεσμα (άρθρο 15 ΠΚ). Οι ποινές κλιμακώνονται από φυλάκιση μέχρι ισόβια κάθειρξη, ανάλογα με το αν προέκυψε κίνδυνος σε πράγματα ή θάνατος ανθρώπου. Η πρόσφατη θεσμοθέτηση της άρσης του απορρήτου, κατά τη διερεύνηση του εγκλήματος, υπήρξε μάλλον άχρηστη καθώς η δίωξη για τα Τέμπη αφορούσε και την ανθρωποκτονία από πρόθεση, για την οποία επιτρεπόταν ήδη. Εξάλλου, η (δήθεν ταχεία) απευθείας παραπομπή στο ακροατήριο, χωρίς δικαστικό βούλευμα, δεν εγγυάται την ορθή κρίση, καθώς ένας και μόνο άνθρωπος θα πρέπει να «φορτωθεί» μια τόσο σύνθετη δικογραφία, με πολλούς παράγοντες και πολλά νομικά αλλά και τεχνικά ζητήματα.

n Το έγκλημα της παράβασης καθήκοντος (άρ. 259 ΠΚ), στρέφεται κατά του εννόμου αγαθού της υπηρεσίας και συνιστά ουσιαστικά ένα ποινικοποιημένο πειθαρχικό παράπτωμα [2]. Γι’ αυτό και τιμωρείται με (ελαφρά) ποινή φυλάκισης έως δύο έτη ή χρηματική ποινή. Είναι απολύτως επικουρικό σ’ όλα τα άλλα εγκλήματα, συνιστά δηλαδή «μια σκούπα» όταν κανένα άλλο αδίκημα δεν μπορεί να λειτουργήσει. Το υπηρεσιακό καθήκον, που παραβαίνει ο δράστης, προκύπτει από τον νόμο, μπορεί όμως να θεμελιωθεί και στο ίδιο το Σύνταγμα. Δεν φτάνει, πάντως, ο δράστης να γνωρίζει και να θέλει να παραβεί το καθήκον του· πρέπει, επιπλέον, να επιδιώκει παράνομο όφελος για τον ίδιο ή άλλο ή βλάβη άλλου ή του κράτους (έγκλημα σκοπού).

Ο τραγικός θάνατος 57 ανθρώπων στα Τέμπη, επιβάλλει οι (ποινικές) ευθύνες να αναζητηθούν μέσα από μια τίμια και ορθή, δηλαδή αχειραγώγητη, δικαστική διαδικασία («δίκαιη δίκη»). Θα πρέπει, έτσι, να προκύψει με βέβαιο τρόπο αφενός η αιτιώδης συνάφεια των πράξεων ή των παραλείψεων με το αποτέλεσμα, αφετέρου η υπαιτιότητα των εγκαλουμένων (δόλος ή αμέλεια). Τούτα δω δεν είναι αυτονόητα, είναι ζητούμενα. Ομως, σ’ ένα κράτος δικαίου δεν ψάχνουμε εξιλαστήρια θύματα, αναζητούμε δικαιοσύνη της αλήθειας και του  νόμου. Και αυτή η απαίτηση δεν δέχεται εκπτώσεις.

Ο Ευτύχης Φυτράκης είναι δρ Νομικής ΑΠΘ, δικηγόρος