Ασκήσεις επί χάρτου

Οι κινήσεις εκατέρωθεν δείχνουν συντονισμένες και δεν φαίνεται να αιφνιδίασαν καμία πλευρά. Ενα ερώτημα που ανέκυψε μπροστά στις σχεδόν ταυτόχρονες ανακοινώσεις για τους χάρτες των θαλάσσιων χωροταξικών σχεδιασμών είχε να κάνει με το ποιος έσπευσε να προλάβει ποιον. Η επίσημη παρουσίαση του χάρτη από την πλευρά της Αθήνας ακολούθησε δημοσιεύματα στον τουρκικό Τύπο για το αντίστοιχο βήμα που ετοιμάζεται να κάνει η Αγκυρα. Μετά την κοινή δήλωση του Γιώργου Γεραπετρίτη και του Σταύρου Παπασταύρου και την ενημέρωση του ΚΥΣΕΑ, ακολούθησε η επίσημη αντίδραση του τουρκικού ΥΠΕΞ που προανήγγειλε τον δικό του χάρτη. Λίγα λεπτά αργότερα, ένας αναρτήθηκε στον ιστότοπο της «Milliyet». Μπροστά σε αυτή την αλληλουχία των κινήσεων το παιχνίδι με τον χρόνο δείχνει ένα εύλογο συμπέρασμα. Ωστόσο, πίσω από το ερώτημα και το πρώτο συμπέρασμα κρύβεται η πλάνη. Καμία πλευρά δεν κινήθηκε με το βλέμμα στο χρονόμετρο. Η Αγκυρα γνώριζε ότι η Αθήνα όφειλε να εναρμονιστεί με ένα πιεστικό κοινοτικό χρονοδιάγραμμα και να ανταποκριθεί σε μια καταδικαστική απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου για την καθυστέρηση στην υποβολή των χαρτών στην Κομισιόν. Στην τουρκική αντίδραση, άλλωστε, το άλλοθι της νομοθεσίας της Ευρωπαϊκής Ενωσης προβάλλεται χωρίς περιστροφές και σχεδόν δικαιολογεί στην εσωτερική σκηνή της γείτονος την ελληνική κίνηση. Ο τουρκικός χάρτης που ετοιμάζεται αποτελεί ένα βήμα εξισορρόπησης και απευθύνεται πρωτίστως στους ίδιους αποδέκτες.

Είναι πρόδηλο ότι το ζήτημα των χαρτών έχει συζητηθεί μεταξύ των Γιώργου Γεραπετρίτη και Χακάν Φιντάν, εξού και η προετοιμασία στα δύο υπουργεία Εξωτερικών για τη διαχείριση των αντιδράσεων. Οπως είναι εξίσου προφανές ότι, σε αντίθεση με ανάλογες κινήσεις του παρελθόντος, οι χάρτες του χωροταξικού σχεδιασμού δεν προκάλεσαν κυματισμό στα νερά του Αιγαίου. Σχεδόν ανοικτά και οι δύο πλευρές τούς αντιμετώπισαν ως ευκαιρία για να αναδείξουν εκ νέου τις θέσεις τους. Σχεδόν με την ίδια λογική, αναμένεται και η ανακοίνωση για τον καθορισμό των θαλάσσιων πάρκων που αποβλέπουν στην προστασία της βιοποικιλότητας στα ίδια νερά. Τα δυσκολότερα θέματα, όπως το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης της Ελλάδας με την Κύπρο, που συνδέεται με πράξεις επί του πεδίου, προσώρας μπορεί να περιμένουν.

Είναι επίσης ξεκάθαρο ότι ο ανοικτός δίαυλος του Γεραπετρίτη με τον Φιντάν παράγει αποτελέσματα και απορροφά κραδασμούς. Από την τελευταία συνάντησή τους δεν έχει περάσει μήνας και οι συζητήσεις τους καλύπτουν όλη την τρέχουσα ατζέντα, πέραν της οργάνωσης της συνάντησης κορυφής στην Αγκυρα. Ο μετριοπαθής τούρκος ΥΠΕΞ μπορεί να αποδειχθεί το πρόσωπο – κλειδί σε μια ελληνοτουρκική προσέγγιση διαρκείας που ίσως κάποια στιγμή να καταλήξει στη Χάγη. Από τις πρώτες εβδομάδες της θητείας του στο τιμόνι της τουρκικής διπλωματίας φρόντισε, άλλωστε, να γίνει σαφές και στην Αθήνα ότι, αν και επί χρόνια διοικητής της ΜΙΤ, δεν φιλοδοξούσε να εμφανιστεί ως «γεράκι» – τον ρόλο του σκληρού εξακολουθούν να αναλαμβάνουν από το υπουργείο Αμυνας, όπως έγινε και χθες για τους χάρτες. Ο Φιντάν φαίνεται να κινητοποιεί εκείνη την πλευρά στην τουρκική κυβέρνηση που συνηγορεί υπέρ των διαβουλεύσεων και μια στροφή στον διάλογο που θα ανοίξει και τα δύσκολα θέματα. Εστω και χωρίς ουσιαστικά αποτελέσματα μέχρι σήμερα, το πολιτικό πλαίσιο της μακράς διένεξης περί της οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών έχει ήδη ανοίξει – και ο Φιντάν έχει πρωταγωνιστικό ρόλο. Το ζητούμενο είναι τι θέλει ο Ερντογάν και σε τι βαθμό θεωρεί ότι η ισχύς της Αγκυρας μπορεί να επιβάλει καταστάσεις που δύσκολα θα αποδεχόταν όχι μόνον η Ελλάδα, αλλά και η Δύση. Οι χαμηλοί τόνοι που έχει επιλέξει το τελευταίο διάστημα να ακολουθήσει στα ελληνοτουρκικά ο τούρκος πρόεδρος εκλαμβάνονται ως θετικό σημάδι από την Αθήνα. Αλλά προς το παρόν ουδείς προετοιμάζεται στο ραντεβού της Αγκυρας να ξεφύγει από τη διαχείριση μιας διμερούς ατζέντας με θέματα χαμηλής πολιτικής.

Σε κάθε περίπτωση, Γεραπετρίτης και Φιντάν αντιλαμβάνονται το σκηνικό που έχει διαμορφωθεί την τελευταία διετία ως ευκαιρία για το επόμενο βήμα. Οι νέοι χάρτες θα μπορούσαν να γίνουν όχημα.