MAGA! MEGA? MOPA, MEPA…

To MAGA (Make America Great Again) επιστρέφει ως ΜEGA (Make Europe Great Again). Tο βροντοφώναξαν οι απανταχού Πατριώτες. Αυτοί που βάζουν το συμφέρον της δικής τους Πατρίδας πριν από όλες τις άλλες. Τα πρωτεία καθορίζονταν απέναντι σε αιώνιους εχθρούς. Σταχυολογούμε: Γάλλοι κατά Γερμανών, Αυστριακοί κατά Ούγγρων, Ισπανοί κατά Γάλλων, Δανοί κατά Νορβηγών, χωρίς καν να επεκταθούμε στα Βαλκάνια. Ιστορικά καθαγιασμένες αντιπαλότητες και εκατέρωθεν άσβεστα μίση τσιμεντώνουν εθνικές ταυτότητες, αναπαράγονται σε σχολικά εγχειρίδια και διαμορφώνουν απαράγραπτα δικαιώματα.

Συγκολλητική ουσία των Πατριωτών είναι η εχθρότητα προς «τις Βρυξέλλες»: η γραφειοκρατία, τα αστεράκια, οι μισθοί στο Ευρωκοινοβούλιο, η έπαρση να μιλάνε εξ ονόματος της Ευρώπης. Ενθουσιάζονται με ΜΕGA, παραμερίζοντας εναγώνιες απορίες: Το MaLGA αναφέρεται στο Λουξεμβούργο, στο Λιχτενστάιν ή στην κυρία Λατινοπούλου; Τι φωνάζει το Σλέσβιγκ και τι το Χόλσταϊν; Τι η Αλσατία και τι η Λωρραίνη; Τι γίνεται με το «Αβάντι Σαβόια»; Με το Μεγάλο Δουκάτο της Λιθουανίας; Από πού, αλήθεια, ήταν η γιαγιά του Μπίσμαρκ;

Ολα τα παραπάνω είναι λεπτομέρειες. Ποτέ δεν είχαν οι Πατριώτες την υπομονή για φιλολογίες. Αφιερώθηκαν από τα μικράτα τους στην εκμάθηση του ενός και μόνου, αλλά μεγάλου, μαθήματος: ότι σημασία έχει η δύναμη. Οτι τίποτε δεν χαρίζεται, διεκδικείται (αντρίκεια). Αν το θέλεις, το αποσπάς. Ο κόσμος δεν είναι παρά παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος: ότι παίρνεις εσύ, το χάνει ο άλλος.

Στα οικονομικά η κλασική περίπτωση τέτοιου παιχνιδιού είναι το μοίρασμα μιας πίτας. Για να πάρεις μεγαλύτερο κομμάτι, οι άλλοι θα πάρουν μικρότερο. Η δύναμη εξαργυρώνεται με μεγαλύτερο κομμάτι. Το υπόδειγμα αυτό εφαρμόζεται σε κοιτάσματα ορυκτών, όπου μεγαλύτερη άντληση αφήνει λιγότερο για μετά. Ομοίως, η κοινωνική ασφάλιση αναδιανέμει πόρους από τη μια γενιά στην άλλη – για να αυξηθεί η σύνταξη μιας γενιάς, η επόμενη θα πληρώσει περισσότερο. Είναι σαν να χωρίζεις τον λογαριασμό σε εστιατόριο.

Η κατάσταση αλλάζει αν το τραπέζι έχει άδειες καρέκλες. Η κοινωνική ασφάλιση είναι μηδενικού αθροίσματος για τρεις γενιές (το χθες που εισπράττει σύνταξη, το σήμερα που πληρώνει εισφορές, το αύριο που αναλαμβάνει υποχρεώσεις). Επειδή, όμως, δεν εκπροσωπεί κανείς τη μελλοντική γενιά, της στέλνουν τον λογαριασμό, χωρίς να τη ρωτήσουν.

Στις διεθνείς σχέσεις το πρόβλημα του εστιατορίου έχει εκφραστεί με γλαφυρότητα: «Αν δεν είσαι στο τραπέζι, τότε μάλλον είσαι στο μενού». Μόλις πέρυσι μας το θύμισε ο Αντονι Μπλίνκεν, μιλώντας στη σύσκεψη ασφαλείας του Μονάχου. Φέτος, το σκέφτονται οι Ουκρανοί, οι Παλαιστίνιοι, ενώ το φοβούνται η Ταϊβάν και η Κύπρος. Παλαιότερα, το 1884, η Σύσκεψη του Βερολίνου διαμοίρασε την Αφρική με απόντες τους Αφρικανούς.

Παρά ταύτα, οι Πατριώτες συνεχίζουν ΜΕGA! χαρωπά. Οι σχολικές τους γνώσεις Ιστορίας περιορίζονται σε χάρτες που δείχνουν την κηλίδα του δικού τους εθνικού χρώματος να εκτοπίζει τα χρώματα των άλλων. Στα μαθηματικά δεν έφτασαν ποτέ στο θεώρημα ότι αρκούν τέσσερα χρώματα για να διαχωριστούν όλα τα κράτη στον παγκόσμιο χάρτη. Δεν αντιλαμβάνονται ότι αυτό που τους ενώνει (η αντιπάθεια για τις Βρυξέλλες) είναι η μόνη δυνατότητα να κρατηθούν οι ίδιοι εκτός μενού.

Οι ειδήμονες γνωρίζουν ότι MEGA σημαίνει Marx-Engels-Gesamtausgabe – τα Απαντα Μαρξ, Ενγκελς. Οι δύο εκείνοι, τουλάχιστον, αντιλαμβάνονταν ότι MAGA ισοδυναμεί με MOPA (Make Others Poor Again) και οδηγεί σε MEPA (Make Everyone Poor Again).

Ο Πλάτων Τήνιος είναι ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιά