Υπάρχει;

Θα κάνω ποδαρικό στο 2025 με δύο αμείλικτες ερωτήσεις που τις κουβαλάω από το 2024 αλλά, λόγω αδείας, δεν μπορούσα να τις μοιραστώ. Ερώτηση πρώτη: έχετε δει ολλανδό τουρίστα, πολύ μεθυσμένο να (νομίζει ότι) χορεύει τσιφτετέλι σε πανηγύρι στην Πάρο; Ερώτηση δεύτερη: θυμάστε κάτι μαυροφορεμένες κυρίες, με τσεμπέρι ή κότσο, που στέκονταν ακίνητες στις «εισόδους» των λαϊκών αγορών κρατώντας στα χέρια τους τα θρησκευτικά περιοδικά «Ξύπνα» και «Σκοπιά» (σε κάτι μακρινές Αποκριές είχαν ντυθεί έτσι ο Χάρης και ο Πάνος Κατσιμίχας); Επειδή η δική μου απάντηση και στις δύο ερωτήσεις είναι «ναι», θεωρώ ότι πρόκειται για δύο στιγμιότυπα που «εικονογραφούν» εξαιρετικά τον κουρνιαχτό που σηκώθηκε χριστουγεννιάτικα για τον Στέλιο Καζαντζίδη με αφορμή την ταινία «Υπάρχω» του Γιώργου Τσεμπερόπουλου.

Από τη μία λοιπόν έχουμε τους «Ολλανδούς», πολύ καλούς ακαδημαϊκούς και διανοούμενους που επιχειρούν να εξηγήσουν το «φαινόμενο Καζαντζίδη» – λησμονώντας ίσως ότι τα φαινόμενα δεν εξηγούνται – με τη δική τους γλώσσα και κλεφτές, αποσπασματικές ματιές στο καζαντζιδικό σύμπαν που, όπως οι ίδιοι διευκρινίζουν, δεν υπήρξε ποτέ φυσικός χώρος του. Και κάπου εκεί αρχίζει το «ολλανδικό τσιφτετέλι». Με αναλύσεις για τις ερωτικές ακυρώσεις, για το αν ο Καζαντζίδης σηκώνει gentrification ή όχι, για το αν με την ταινία επιχειρείται η εξωτικοποίησή του, αν επανερμηνεύεται το παρελθόν με σημερινούς όρους, αρχίζουν και οι εμβαθύνσεις στην κοινωνική διαστρωμάτωση της δεκαετίας του 1960, στην «ολικότητα» και τη «μερικότητα» του τραγουδιστή και, γενικά, έπειτα από λίγες αράδες, δεν ξέρεις αν μιλάνε για τον άνθρωπο που τραγούδησε τη «Μαντουβάλα» ή… το κοινωνικό και οικονομικό αποτύπωμα της αντιπαροχής στη διαδικασία αστικοποίησης της μεταπολεμικής Ελλάδας. Απόλυτο δικαίωμά τους βέβαια όπως και δικαίωμα του κάθε «Ολλανδού» να χορεύει ξεκουρδισμένο τσιφτετέλι όπως ξέρει και μπορεί.

Πάμε και στις κυρίες της «Σκοπιάς» τώρα. Είναι όσοι και όσες πνέουν τα μένεα εναντίον του καζαντζιδικού μισογυνισμού και σεξισμού και πατριαρχισμού και δεν ξέρω ‘γω τι άλλο. Και αν οι πρώτοι είναι συμπαθείς και, στις εξάρσεις τους, παραπέμπουν σε επιθεωρησιακό νούμερο του Ελεύθερου Θεάτρου, τούτοι ‘δω θα μπορούσαν να είναι τρομακτικοί όπως τρομακτικοί φαντάζουν όσοι φανατισμένοι δεν μπορούν να δουν πέρα από το δόγμα τους – το δόγμα είναι άλλωστε το προσάναμμα του φανατισμού. Κάπως σαν τους μάρτυρες του Ιεχωβά (Ιεχωβούδες ήταν, νομίζω, εκείνες οι κυρίες). Μόνο που οι παντός είδους λουδιτισμοί είναι κινήματα ταχείας καύσης και γρήγορα εκτρέπονται στη γραφικότητα. Κάπως έτσι συμβαίνει και με αυτούς που, με την μπαντιέρα μίας ασαφούς woke ατζέντας (τώρα που το σκέφτομαι, «Ξύπνα» λεγόταν και το περιοδικό των Ιεχωβούδων) προσπαθούν να ανιχνεύσουν σεξισμό ακόμη και στα γιουβαρλάκια.

Μύθος και πραγματικότητα

Να καταθέσω κι εγώ τις λεξούλες μου; Στο σπίτι δεν ακούγαμε επί τούτου Καζαντζίδη. Αλλά δεν κλείναμε και το ραδιόφωνο όταν έπαιζε τραγούδια του μην τυχόν και μολύνουν την καθαρότητα της αστικής φυλής μας. Και όσο να ‘ναι, περάσαμε κι έξω από ένα συνεργείο, είχαμε τη «μυρωδιά» μιας οικογενειακής ταβέρνας με τζουκ μποξ. Μπορεί ο μπαμπάς μας να μη δούλευε «στις φάμπρικες της Γερμανίας» ούτε ο θείος μας «στου Βελγίου τις στοές» αλλά, με κάποιον τρόπο, ο Καζαντζίδης τρύπωσε στη συλλογική μας συνείδηση. Κι ας «ψηφίζαμε» πάντα Μπιθικώτση στο δίλημμα «Καζαντζίδης ή Μπιθικώτσης».

Προσωπικά, στη δεκαετία του 1970 (μην πω και του 1980) έχω χορέψει το «Υπάρχω» σφιχτό μπλουζ σε κλαμπ της παραλιακής. Εχω πετάξει στα μούτρα ερωτικού συντρόφου «…είμαι και αρχή και φινάλε και στη σκέψη σου βάλε πως αν κάνεις δεσμό μεσ’ σε λίγο καιρό θα χωρίσεις γιατί θα υπάρχω εγώ» (και έχω φροντίσει να συμβεί). Εχω νταλκαδιάσει στα 17 μου τραγουδώντας «Η ζωή μου όλη είναι ένα τσιγάρο που δεν το γουστάρω κι όμως το φουμάρω». Γιατί, τελικά, η πραγματικότητα είναι που σμιλεύει τους μύθους.

Και ως προς το ερώτημα που πλανάται «Τι είναι σήμερα ο Καζαντζίδης;», είναι αυτό ακριβώς που συμβαίνει τώρα. Είκοσι τρία χρόνια μετά τον θάνατό του, να πλακωνόμαστε για πάρτη του.