Ποιος διαθέτει τη ζωή μου;

Το αν η ζωή ενός ανθρώπου ανήκει στον ίδιο, στους γεννήτορές του, στο κράτος, στην επιστήμη ή εν τέλει στον Θεό έχει λυθεί στις σύγχρονες κοινωνίες και τα συντάγματα προστατεύουν την αξία, την αξιοπρέπεια, τον αυτοπροσδιορισμό και την αυτοδιάθεση του καθενός [βλ. π.χ. άρθρα 2 παρ. 1, 5 παρ. 1 ελληνικού συντάγματος]. Ενώ όμως για τους περισσότερους συγγραφείς «η ζωή συνιστά δικαίωμα και όχι υποχρέωση για τον φορέα της», για άλλους το δικαίωμα είναι εκχωρημένη εξουσία από την έννομη τάξη και την κοινωνία των συνανθρώπων με σκοπό την προστασία της ζωής του ιδίου [στο όνομα και του δημοσίου συμφέροντος] και όχι την (αυτο)καταστροφή της.

Τελικά βέβαια το δίλημμα «υπέρ της ζωής ή της προσωπικής ελευθερίας;» το απαντάει κάθε πολιτισμός με τα δικά του δεδομένα.

Ας επιχειρήσουμε όμως να φωτίσουμε ορισμένες πλευρές [με βάση τα αρχικά μας ερωτήματα].

1. Εάν η αυτοκτονία είναι «πράξη ελευθερίας», αναρωτιέμαι από ποια στιγμή ένας άνθρωπος μπορεί να αισθάνεται [και να είναι] ελεύθερος για να κάνει χρήση της ελευθερίας του. Ενα παιδί π.χ. 7 χρονών που για οποιονδήποτε λόγο αποφάσισε να δώσει τέλος στη ζωή του και το ανακοινώνει στους γονείς του αυτοί μπορεί να το αφήσουν να ασκήσει το δικαίωμά του «αφού δική του είναι η ζωή»; Το ίδιο ισχύει και με τους ακαταλόγιστους ή τους χρήστες ουσιών, οι οποίοι βρίσκονται υπό την επήρεια αυτών (έχοντες «σώας τας φρένας»;).

Αν και στις τρεις παραπάνω περιπτώσεις το δικαίωμα στον αυτο-θάνατο κατισχύει της γονεϊκής/οικογενειακής προστασίας ή της κοινωνικής υποστήριξης, τότε φοβάμαι ότι η άσκηση «ολοκληρωτικών δικαιωμάτων» στην ουσία καταλύει όλες τις ηθικές και συναισθηματικές αξίες και τους κοινούς πυλώνες συμβίωσης.

Δικαιώματα του κάθε ανθρώπου κατά των δικαιωμάτων όλων των ανθρώπων; Ισως.

Αν πάλι στις τρεις παραπάνω περιπτώσεις οι τρίτοι [συγγενείς, φίλοι, γιατροί] οφείλουν να παρέμβουν, σώζοντας ή όχι, δεν έχει τόση σημασία όσο να μην κοιτάνε τον άλλον να «σκοτώνεται» και να μην κάνουν τίποτα, τότε οι εν λόγω έχουν παραβιάσει το άρθρο 307 ΠΚ «Παράλειψη λυτρώσεως από κινδύνου ζωής», το οποίο πολλοί χαρακτηρίζουν «διάταξη αγάπης». Βέβαια από την «παροχή βοήθειας» σε κάποιον για να αυτοκτονήσει μέχρι «τη μη παροχή βοήθειας» σε κάποιον που αυτοκτονεί έχει χυθεί πολύ μελάνι ποινικής θεωρίας που υπερβαίνει τους δικούς μας προβληματισμούς.

Υποχρεώσεις κατά δικαιωμάτων; Γιατί όχι;

2. Το θέμα της εκχώρησης του δικαιώματος στον θάνατο σε τρίτους [κατά συνθετική αναλογική εφαρμογή των άρθρων 300 και 301 ΠΚ] πρέπει να μελετηθεί ως προς τις ασφαλιστικές δικλίδες, δηλαδή ρήτρες, για να μην υπάρχει περίπτωση πλάνης, απάτης, βίας, υπέρβασης ή κατάχρησης, και όχι τόσο στην ουσία του. Το ίδιο ισχύει και για την ευθανασία, η οποία ως μορφή άσκησης του «δικαιώματος στον θάνατο» [ως λογικής συνέπειας του «δικαιώματος στη ζωή»], στις περισσότερες περιπτώσεις συμβολοποιείται ως «αυτοκτονία στο αφτί του γιατρού».

Είμαι πεπεισμένος ότι πρέπει να εξαιρέσουμε τα ζητήματα αυτά από τα πολιτικά παιχνίδια και να επανεξετάσουμε, χωρίς φόβο και πάθος, ως πολιτισμένη αλλά όχι αδιάφορη κοινωνία, όλες τις παραμέτρους της ελεύθερης διάθεσης του σώματος και της ψυχής εκάστου ανθρώπου/πολίτη και να παρέμβουμε με κοινωνική ευαισθησία και αλληλεγγύη] σε υπαρξιακά θέματα επιλογών του πλαϊνού μας συνανθρώπου, αποφεύγοντας τις όποιες κατασταλτικές ή περιοριστικές νομοθετικές ρυθμίσεις.

Υ.Γ.: Επειδή πρέπει – για να κρίνουμε – να εισχωρούμε στον υπαρξιακό/ψυχικό κόσμο και όχι να «φιλολογούμε» απέξω, πρέπει να σεβόμαστε την αυτο-θυσιαστική πράξη, είτε αυτή παίρνει τη μορφή της ευθείας αυτοθανάτωσης είτε συνιστά μια περίπτωση «αυτοκτονίας μέσω τρίτου».