Ο πόλεμος των άλλων

Εχουμε εισέλθει σε μια πολύ επικίνδυνη φάση και πολύ κοντά στα σύνορά μας. Αυτό μας δείχνει η ξαφνική (;) αλλαγή καθεστώτος στη Συρία. Η κατάληψη της εξουσίας από μια περιφερειακή και χαρακτηρισμένη ως τρομοκρατική οργάνωση ακόμη και αν ανέτρεψε ένα στυγνό καθεστώς όπως αυτό του Ασαντ πρέπει να μας προβληματίσει. Η Συρία δεν είναι μια μικρή χώρα και ήταν στρατοκρατούμενη αφού το καθεστώς της διεξήγε πόλεμο από το 2011. Οπως όμως αποδείχθηκε ήταν μια διαλυμένη χώρα. Δίπλα της υπάρχει ακόμη μια διαλυμένη χώρα, ο Λίβανος, και παραδίπλα ακόμη μία, το Ιράκ. Τίποτε καλό δεν εγγυάται αυτή η διάλυση για την ευρύτερη περιοχή.

Ωστόσο, όπου υπάρχουν ηττημένοι υπάρχουν και νικητές. Στα βόρεια σύνορα της Συρίας, η Τουρκία. Αξιοποίησε την προνομιακή της σχέση με τη συγκεκριμένη ισλαμική οργάνωση και κατοχυρώνει μια θέση επιρροής στη νέα συριακή πολιτική σκηνή. Αναλυτές που γνωρίζουν καλά τα τουρκικά πράγματα, όπως ο Σελίμ Κορού, επιχειρηματολογούν ότι η Αγκυρα θα χρησιμοποιήσει την επιρροή της για να μεταλλάξει τη ριζοσπαστική ισλαμική οργάνωση που κατέλαβε την εξουσία στη Συρία σε ένα πιο ήπιο αλλά πάντως ισλαμικό καθεστώς. Θα μεταφέρει με άλλα λόγια το τουρκικό μοντέλο. Μεγάλη νίκη για τον Ερντογάν την οποία άλλωστε επικρότησε και ο νέος πλανητάρχης.

Στα νότια της Συρίας, το Ισραήλ. Η κυβέρνησή του φαίνεται ικανοποιημένη από την ήττα του άξονα της αντίστασης που είχε αναδείξει το Ιράν ρυθμιστή των ισορροπιών της περιοχής. Σε ποιο βαθμό όμως το Ισραήλ μπορεί να αισθάνεται ασφαλές με ένα ισλαμικό καθεστώς δίπλα του και μάλιστα ένα καθεστώς τόσο κοντά στην Τουρκία; Και πώς αυτή η μεγάλη αλλαγή στα σύνορά του θα επηρεάσει τον πόλεμο που διεξάγει στη Γάζα;

Για τα ερωτήματα αυτά εύκολη απάντηση δεν υπάρχει κυρίως γιατί δεν υπάρχει επιδιαιτητής. Ο Τραμπ έσπευσε να δηλώσει ότι αυτός ο πόλεμος δεν είναι δικός του αφήνοντας έτσι το πεδίο ελεύθερο σε εκείνους που μπορούν να τον οικειοποιηθούν. Αν μείνει στη γραμμή αυτή – και όλα δείχνουν ότι θα μείνει – η ισορροπία στην περιοχή επαφίεται στις τοπικές δυνάμεις, όπως το Ισραήλ και η Τουρκία, με αντικρουόμενα συμφέροντα που μπορούν να τις οδηγήσουν σε σύγκρουση πιθανότατα δι’ αντιπροσώπων.

Στην περίπτωση αυτή πώς θα επηρεασθεί το τρίγωνο Ισραήλ – Ελλάδας – Κύπρου;

Ο «πόλεμος των άλλων» είναι συνεπώς μια κατάσταση εξαιρετικά επικίνδυνη όχι μόνο για τη Μέση Ανατολή αλλά και για την Ανατολική Μεσόγειο, δηλαδή και για την Ελλάδα και για την Κύπρο. Αν οι ΗΠΑ αδιαφορήσουν για το τι θα συμβεί στην περιοχή, το κενό που θα προκληθεί θα καλυφθεί από διαθέσεις αναθεωρητικές των παικτών που θα δουν παράθυρο ευκαιρίας να αυξήσουν όχι μόνο την επιρροή τους αλλά ενδεχομένως και να ικανοποιήσουν τις εδαφικές τους επιδιώξεις. Θα απορροφηθεί η Τουρκία από την προσπάθειά της να αποτρέψει κουρδικό μόρφωμα στη Συρία και θα εγκαταλείψει την ιδέα της ανεξαρτησίας του τουρκοκυπριακού μορφώματος; Αμφίβολο.

Η ιδέα ενός «ευρωπαϊκού μοντέλου» για την περιοχή, εκείνου δηλαδή που θα μπορούσε να διασφαλίσει αρμονική συνύπαρξη της Ελλάδας, της Κύπρου και της Τουρκίας, απομακρύνεται δραματικά. Οπως δραματικές διαστάσεις προσλαμβάνει και η απουσία της ΕΕ από τα τεκταινόμενα.

H Ινώ Αφεντούλη είναι εκτελεστική διευθύντρια του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων