Μετασεισμοί

Στις 4 Δεκεμβρίου η γαλλική κυβέρνηση ανετράπη. Ηταν η πρώτη φορά από το 1962 που η Εθνοσυνέλευση ενέκρινε μια πρόταση δυσπιστίας της αντιπολίτευσης. Και η ψηφοφορία αυτή άνοιξε ένα νέο κεφάλαιο σε μια πολιτική κρίση, που εξελίσσεται καιρό τώρα και φαίνεται να έχει ορίζοντα, τουλάχιστον, έως τις προεδρικές εκλογές το 2027. Χωρίς να είναι βέβαιο ότι το αποτέλεσμά τους δεν θα παρατείνει και δεν θα επιδεινώσει την κρίση αυτή.

Λίγες ημέρες αργότερα, στις 8 Δεκεμβρίου, ο τελευταίος κληρονόμος μιας δυναστείας που κυβέρνησε τη Συρία, διά πυρός και σιδήρου, επί 54 χρόνια, από το πραξικόπημα του 1970, υποχρεώθηκε να εγκαταλείψει τη χώρα με ρωσικό αεροπλάνο, την ώρα που ισλαμιστές αντάρτες έμπαιναν στη Δαμασκό. Δεν ήταν απλώς μία ακόμη ανατροπή ενός αυταρχικού καθεστώτος. Ηταν μια στιγμή που αλλάζει ριζικά και απροσδόκητα τη διάταξη στη σκακιέρα της Μέσης Ανατολής, αλλά και τους συσχετισμούς δύναμης στην (άμεσου ελληνικού ενδιαφέροντος) περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.

Μεσολάβησε μια ανήσυχη εβδομάδα ως τις 16 Δεκεμβρίου, όταν η γερμανική κυβέρνηση έχανε την εμπιστοσύνη της Βουλής και η χώρα έμπαινε σε τροχιά πρόωρων εκλογών. Ηταν μια σπάνια για τη Γερμανία πολιτική κρίση. Μόλις η δεύτερη φορά από την ενοποίησή της και η τέταρτη σε όλη τη μεταπολεμική ιστορία που η Γερμανία πηγαίνει σε πρόωρες κάλπες. Και είναι μάλλον η πρώτη φορά που μια πολιτική κρίση, με αβέβαιο χρονικό ορίζοντα και ακόμη πιο αβέβαιη έκβαση, συμπίπτει με μια οικονομική κρίση που αμφισβητεί τα θεμέλια του γερμανικού οικονομικού «θαύματος».

Τα τρία αυτά δράματα, με τα πρωτοφανή το καθένα χαρακτηριστικά του, μοιάζουν εντελώς άσχετα μεταξύ τους. Εχει το καθένα τις εσωτερικές του αιτίες και τη δική του, εθνική δυναμική. Συνέβησαν, όμως, όλα μαζί, σαν καταιγίδα, μέσα σε δώδεκα μόλις ημέρες. Σαν να είναι συνέπειες αλλά και παράγοντες επιτάχυνσης μιας συνολικής αποσταθεροποίησης στον κόσμο. Και θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι είναι οι πρώτοι μετασεισμοί μετά τον μεγάλο σεισμό της πανηγυρικής επιστροφής του Τραμπ στον Λευκό Οίκο.

Η περίπτωση της Γερμανίας μπορεί ευκολότερα να συνδεθεί, σε μια λογική αιτίου – αιτιατού, με τη μεγάλη αναστάτωση που φέρνει η επιστροφή του Τραμπ. Η γερμανική οικονομία προεξοφλεί ότι μια πιο επιθετική Αμερική, με επιθετικότερη πολιτική δασμών και επιθετικότερη πολιτική απέναντι στην Κίνα, θα επιτείνει τις ήδη μεγάλες δυσκολίες της. Και το Βερολίνο είναι προφανές ότι επιχειρεί να οχυρωθεί πολιτικά απέναντι στις συνέπειες της αλλαγής στην Ουάσιγκτον. Συνέπειες τόσο σε επίπεδο πολιτικής ασφάλειας για την Ευρώπη ή έντασης εμπορικού ανταγωνισμού όσο και σε επίπεδο «εσωτερίκευσης» στην ευρωπαϊκή σκηνή των κοινωνικών και πολιτικών συνθηκών που οδήγησαν στον θρίαμβο του Τραμπ στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.

Στην περίπτωση της Γαλλίας η σχέση είναι πολύ πιο έμμεση. Μα η ίδια ανάγκη προσαρμογής στην εποχή Τραμπ ίσως χρωματίσει την εξέλιξη της κρίσης – ιδίως αν δούμε τις επόμενες ημέρες σημάδια συναίνεσης στον σχηματισμό νέας κυβέρνησης, που πριν από λίγους μήνες έμοιαζε απίθανο να εκδηλωθούν. Και η κατάρρευση του καθεστώτος Ασαντ στη Συρία είναι προφανώς άλλης τάξης φαινόμενο. Αλλά πολλοί αναλυτές αναρωτιούνται αν θα είχε συμβεί, ή τουλάχιστον θα είχε συμβεί με αυτό τον αστραπιαίο τρόπο, αν η σκιά της Ουάσιγκτον δεν είχε ήδη πάρει τη φιγούρα του Τραμπ. Αν δεν υπολόγιζαν όλοι ότι ο νέος πρόεδρος θα λύσει ακόμη περισσότερο τα χέρια του Νετανιάχου και θα πιέσει ακόμη περισσότερο το Ιράν.

Το βέβαιο είναι ότι οι τελευταίες ημέρες του 2024 προαγγέλλουν ένα μεταιχμιακό 2025. Οπου ίσως αποδειχθεί ότι η αναταραχή των τελευταίων ημερών δεν είναι τόσο μια μετασεισμική ακολουθία, όσο οι πρώτες δονήσεις που προειδοποιούν για έναν μεγάλο σεισμό που έρχεται. Σε έναν κόσμο που χάνει όλες τις ως τώρα σταθερές του. Χωρίς να προσφέρεται καμιά βεβαιότητα. Με τις παλιές συμμαχίες να τρίζουν. Με τη Δύση να εξελίσσεται σε ένα σύστημα «φοβικής δημοκρατίας», σύμφωνα με τη διατύπωση του Ευάγγελου Βενιζέλου, που τρέμει κάθε φορά το αποτέλεσμα των εκλογών, φοβάται τους λαούς και τα εκλογικά σώματα. Και με τις βαθύτερες αιτίες της κρίσης της, τη γενική ανασφάλεια και την έκρηξη των ανισοτήτων να επιδεινώνονται στα χέρια των «πλουτολαϊκιστών» που τις εκμεταλλεύθηκαν για να κερδίσουν την εξουσία.

Η περίπτωση της Συρίας είναι, με τα δικά μας ιδίως μάτια, χαρακτηριστική. Μοιάζει με ένα παιχνίδι ντόμινο, με πολύ αίμα, που ενώνει την Τεχεράνη, τη Γάζα, τον Νότιο Λίβανο για να καταλήξει στην απογυμνωμένη από τα διεθνή της στηρίγματα Δαμασκό. Μοιάζει, επίσης, με πρώτη πράξη ενός παζαριού, όπου ο Πούτιν θυσιάζει τη θέση του στη Μέση Ανατολή για να συγκεντρωθεί στο μεγάλο παιχνίδι του, την Ουκρανία. Μοιάζει, τέλος, με ένα κερδισμένο στοίχημα για την Τουρκία του Ερντογάν, που πλήρωσε μεγάλο πολιτικό τίμημα επί πάνω από δέκα χρόνια, χρηματοδοτώντας και εξοπλίζοντας τζιχαντιστές, για να πάρει τώρα ως έπαθλο τη Συρία, με τη στρατηγική και ενεργειακή προίκα της. Αλλά ποιος θα στοιχημάτιζε ότι η σημερινή κατάσταση θα σταθεροποιηθεί, θα έχει διάρκεια, θα προσφέρει μια εύθραυστη έστω σταθερότητα; Και δεν θα οδηγήσει σε μία ακόμη μεγαλύτερη ανασφάλεια;

Υστερόγραφο: οι τελευταίες ελληνικές δημοσκοπήσεις δίνουν μια πρώτη γεύση του τρόπου που όλη αυτή η αναταραχή καθρεφτίζεται στη δική μας πολιτική πραγματικότητα. Και των προκλήσεων που δημιουργεί για τις ελληνικές πολιτικές δυνάμεις, κυβέρνηση και αντιπολίτευση. Προκλήσεις «εθνικές», με την προφανή ανάγκη να διαμορφωθεί μια νέα συναίνεση απέναντι στις νέες εξωτερικές συνθήκες και τις νέες απειλές. Προκλήσεις πολιτικές, για την ανάκτηση ενός επιπέδου εμπιστοσύνης που υπερβαίνει έναν ελάχιστο κοινό παρονομαστή «πολιτικής σταθερότητας» απέναντι στον φόβο της αστάθειας.