Νέα βιομηχανική πολιτική για την ΕΕ

Η βιομηχανική πολιτική είναι στο επίκεντρο της συζήτησης στην Ευρώπη, καθώς οι χώρες στρέφονται όλο και περισσότερο σε τομεακές παρεμβάσεις πολιτικής για την αντιμετώπιση των προκλήσεων του γεωπολιτικού κατακερματισμού και της οικονομικής ασφάλειας, την ενίσχυση της παραγωγικότητας και την επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης.

Οι δαπάνες για κρατικές ενισχύσεις από τις χώρες της ΕΕ τριπλασιάστηκαν την τελευταία δεκαετία, φτάνοντας το 1,5% του ΑΕΠ. Μεγάλο μέρος αυτής της ενίσχυσης διοχετεύθηκε στις πράσινες τεχνολογίες και την ενεργειακή απόδοση, με μεγάλες οικονομίες όπως η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία και η Ισπανία να πρωταγωνιστούν. Οπως προτείνει η πρόσφατη έκθεση του Μάριο Ντράγκι, υπάρχει αυξανόμενη συναίνεση ότι ακόμη περισσότερες τέτοιες δαπάνες είναι απαραίτητες για την τόνωση της ανάπτυξης.

Αλλά πριν να προχωρήσει βιαστικά σε αυτή την κίνηση, είναι σημαντικό να γίνει ένας απολογισμός. Ενα νέο έγγραφο εργασίας του ΔΝΤ δείχνει ότι η επιτυχία της βιομηχανικής πολιτικής εξαρτάται όχι μόνο από το πόσα χρήματα δαπανώνται, αλλά και από το αν δαπανώνται σωστά: στοχεύοντας στις σωστές προτεραιότητες και αποφεύγοντας δαπανηρές παραλήψεις. Οταν οι βιομηχανικές πολιτικές σχεδιάζονται και στοχεύονται κακώς, τείνουν να αποτυγχάνουν.

Υπό τις κατάλληλες συνθήκες, η βιομηχανική πολιτική μπορεί να αποφέρει απτά οικονομικά οφέλη και να ενισχύσει την οικονομική ανθεκτικότητα. Εστιάζοντας στην αντιμετώπιση των αδυναμιών της αγοράς – π.χ. με την προώθηση της καινοτομίας σε τομείς που διαχέουν τη γνώση (όπως η πράσινη τεχνολογία) ή με τη δημιουργία περιφερειακών κέντρων (στα πρότυπα της Silicon Valley) – η βιομηχανική πολιτική μπορεί να ενισχύσει την παραγωγικότητα και τα εισοδήματα.

Ωστόσο, ακόμη και αν υπάρχουν οι καλύτερες προθέσεις, οι πολιτικές μπορεί να αποτύχουν αν δεν είναι καλά συντονισμένες. Ισχυρές παρεμβάσεις, όπως επιδοτήσεις ή φοροαπαλλαγές, που επεκτείνουν την παραγωγή και μειώνουν το κόστος σε έναν συγκεκριμένο τομέα σε μια χώρα, θα έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα σε μια άλλη χώρα, υπονομεύοντας τα συγκριτικά πλεονεκτήματα και παράγοντας αναποτελεσματικότητα.

Τα μοντέλα προσομοίωσης προειδοποιούν για τις συνέπειες. Οι μονομερείς βιομηχανικές πολιτικές αποτελούν χαμένη στρατηγική για τις περισσότερες χώρες της ΕΕ, δεδομένης της πολιτικής ελεύθερου εμπορίου. Χωρίς προσεκτικό σχεδιασμό, οι μονομερείς πολιτικές κινδυνεύουν να προκαλέσουν ισχυρές δευτερογενείς επιπτώσεις σε ολόκληρη την περιοχή, που πιθανώς θα υπερβαίνουν τα οφέλη. Οπως δείχνει άλλη μελέτη του ΔΝΤ, αυτό αποτελεί ήδη ανησυχία: οι ευρωπαϊκές κρατικές ενισχύσεις ωφελούν τις δικαιούχους επιχειρήσεις, αλλά συχνά είναι επιζήμιες για τις υπόλοιπες.

Η λύση είναι σαφής: οι βιομηχανικές πολιτικές της Ευρώπης χρειάζονται ένα ενιαίο, συντονισμένο πλαίσιο. Οταν οι χώρες ευθυγραμμίζουν τις προσπάθειές τους, τα οφέλη της βιομηχανικής πολιτικής μπορούν να αντισταθμίσουν το κόστος. Οι συντονισμένες πολιτικές διατηρούν τα κέρδη από το εμπόριο, διασφαλίζουν ισότιμους όρους ανταγωνισμού και αξιοποιούν πλήρως την ενιαία αγορά της ΕΕ.

Ο Αλφρεντ Κάμερ είναι διευθυντής του Ευρωπαϊκού Τμήματος του ΔΝΤ. Το άρθρο αποτελεί σύνοψη εκτενέστερης ανάλυσης του ΔΝΤ, την οποία συνυπογράφουν οι οικονομολόγοι του Ταμείου,
Αντριου Χοτζ και Ρομπέρτο Πιάτσα. Η ανάλυση δημοσιεύεται
στο Blog του ΔΝΤ