Η υποκρισία ως ειλικρίνεια

Κανείς πολιτικός δεν είναι και δεν θα μπορούσε να είναι υποχρεωμένος να γνωρίζει δύο στίχους ενός ευαίσθητου ποιητή και εξέχοντος δοκιμιογράφου και κριτικού της λογοτεχνίας, του Σπύρου Τσακνιά, που «έφυγε» πριν από είκοσι πέντε χρόνια, αν και γνωρίζοντάς τους θα μπορούσε να αποφύγει πολλές κακοτοπιές και κυρίως να μην εκτίθεται ενώ πιστεύει πως υπογραμμίζει μια αρετή του. Λένε οι στίχοι: «Σου μιλώ με ειλικρίνεια / δεν έχω άλλο τρόπο να κρυφτώ καλύτερα». Δεν είναι ένας, δύο, τρεις ή πέντε οι πολιτικοί, όλων ανεξαιρέτως των κομμάτων που τους ακούς σε τηλεοπτικές κυρίως συναθροίσεις, ενώ απαντούν σε ερωτήσεις δημοσιογράφων να ξεκινούν λέγοντας «θα σας μιλήσω με ειλικρίνεια». Ωστόσο όσο συχνά και αν ακούγεται, δεν παύει ο αιφνιδιασμός και η κατάπληξη ακόμη και του πιο καλοπροαίρετου και απονήρευτου ακροατή να γιγαντώνονται σε τέτοιο βαθμό ώστε, πριν ακόμη ο πολιτικός εκθέσει με την υπογραμμισμένη τόσο εμφαντικά ειλικρίνειά του όσα έχει να πει, ο ακροατής να έχει πειστεί πως όσα πρόκειται να ακούσει είναι ψέματα. Οταν αισθάνεσαι υποχρεωμένος να αναφέρεις και μάλιστα κατηγορηματικά μια ιδιότητα, που θα έπρεπε να είναι τόσο γνωστό ότι σε χαρακτηρίζει, ώστε η μνεία της να γίνεται εντελώς περιττή, σημαίνει πως η πρόθεσή σου είναι αποκλειστικά και μόνο να παραπλανήσεις. Διαφορετικά, γιατί θα έλεγες πως θα είσαι ειλικρινής με όσα πρόκειται να πεις;

Ωστόσο όση έλλειψη ευφυΐας και αν θα καταλόγιζε κανείς στους πολιτικούς σε σχέση με την ευχέρεια να χρησιμοποιούν κατά κόρον τη λέξη «ειλικρίνεια», δεν μπορεί να μην αναρωτηθείς για την έλλειψη ταυτόχρονα μιας στοιχειώδους αυτοάμυνας ώστε με το να εξομοιώνονται μεταξύ τους λόγω της χρήσης αυτής, να μοιάζει σαν να αυτοκαταγγέλλονται όλοι τους για τις ίδιες ακριβώς ανακολουθίες και ατασθαλίες. Δεν χρειάζεται να ανατρέξει κανείς σε πολλά περιστατικά για να αναγνωρίσει τη χρεοκοπία της λέξης «ειλικρίνεια», στον τρόπο τουλάχιστον που με αυτόν τη χρησιμοποιούν οι πολιτικοί, μια χρεοκοπία που, αν και θα έπρεπε να έχει δημιουργήσει έναν δισταγμό ή μάλλον μια παντελή αδυναμία προκειμένου να την επικαλούνται, αντιθέτως φαίνεται η χρήση της να μπορεί να λειτουργεί ακόμη ως ένα μέσον πειθούς ή και προσηλυτισμού ακόμη. Αν όμως τα προβλήματα μιας κοινωνίας γίνεται σχεδόν ακατόρθωτο, όχι να αντιμετωπιστούν επιτυχώς στο σύνολό τους – κάτι αντίστοιχο θα ήταν βέβαια αδύνατον – αλλά να δρομολογηθούν έστω με έναν τρόπο που η αντιμετώπισή τους θα ικανοποιεί ένα στοιχειώδες αίσθημα δικαιοσύνης, είναι κυρίως γιατί οι λέξεις ακόμα και όταν έχουν χρεοκοπήσει παραμένουν ως εργαλεία επικοινωνίας αν όχι άφθαρτα, πάντως πάρα πολύ αποτελεσματικά. Τις λέξεις ο κάθε άνθρωπος μπορεί να τις χρησιμοποιεί για λογαριασμό του, αλλά δεν μπορεί ο κάθε άνθρωπος επίσης να μη λαμβάνει υπόψη του πώς έχουν χρησιμοποιηθεί και συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται οι ίδιες αυτές λέξεις μέσα σε έναν συγκεκριμένο τόπο και σε έναν συγκεκριμένο χρόνο είτε πρόκειται για τον Χριστό, τον Γκάντι, τον Λούθερ Κινγκ, που πρόφεραν τις λέξεις αυτές, είτε είναι ο Χίτλερ, ο Στάλιν και ο Μουσολίνι.

Αν τη ζημιά που υφίστανται οι λέξεις λόγω της σκόπιμης παραπλανητικής χρήσης τους ή της αφελούς και ανώδυνης εκφοράς τους μπορεί εύκολα να την επισημάνει κανείς, όταν πρόκειται για λέξεις ιδιαίτερα βαριές σε νόημα, όπως η λέξη «ειλικρίνεια», μπορεί εύκολα να αντιληφθεί πόσο πιο βαθύ γίνεται το πλήγμα, αλλά και πόσο πιο δύσκολα μπορεί να προσδιοριστεί, όταν πρόκειται για λέξεις που η χρήση τους επιτρέπει στον καθένα να τις χρωματίζει ανάλογα ακόμη και με τα πιο ιταμά και καταδικαστέα συμφέροντά του, τα ωστόσο απολύτως νομιμοποιημένα για τον ίδιο.

Για παράδειγμα, η λέξη «ιδιοκτησία» και η λέξη «κέρδος», που με το να διαφοροποιούνται σχεδόν ως εχθρικές όταν πρόκειται για το υλικό και το πνευματικό τους αντίκρισμα γίνεται σχεδόν απαγορευτική η χρήση τους ώστε να υποχρεούται να τις αντικαταστήσει κανείς μιλώντας περιφραστικά σε περίπτωση που θα ήθελε να υπογραμμίσει τη σύμφυτη με την πνευματική τους εκδοχή ανιδιοτέλεια.