Καυτή αμνησία

Στον τόπο μας δεν υπάρχει ισχυρή δομή (πολιτική, ηθική, αισθητική), άρα στις συνθήκες υγρού, μπορούν να συντελεστούν τα πάντα. Η αγχογόνος φάση αποδυνάμωσης της Νέας Δημοκρατίας, η μεταβατική περίοδος του (αρκετά ευσταθούς) ΠΑΣΟΚ και η ασύλληπτη ρευστότητα στον ΣΥΡΙΖΑ, η οποία μάλιστα επηρεάζει όλο το τόξο, από την Κεντροαριστερά μέχρι και την εξωκοινοβουλευτική Αριστερά, δημιουργούν τις τέλειες συνθήκες χάους. Η εσωτερική πολιτική αστάθεια και η αδρανοποιητική τάση που (εξ αντανακλάσεως) δημιουργεί, επίσης δεν βοηθούν, στην εκλογίκευση των γεγονότων και των πληροφοριών που αφορούν το εξωτερικό πεδίο. Δεν βοηθούν, όχι μόνο την ελληνική εξωτερική πολιτική παραγωγή, αλλά ούτε ευνοούν την οξύνοια στην ανάλυση των γεγονότων στα καυτά πολεμικά μέτωπα και τις επίσης καυτές γεω-οικονομικές συγκρούσεις.

Η Ελλάδα αδυνατεί να κτίσει πολιτική, πολύ περισσότερο, αδυνατεί να παρέμβει. Ετσι, επιλέγει τα στερεότυπα. Παθητική στοίχιση, αντί της ενεργητικής πολιτικής πράξης. Καμιά πρωτοβουλία, ένας διεκπεραιωτικός καθωσπρεπισμός, που επιτρέπει στην πολυπράγμονα τουρκική εξωτερική πολιτική να ομοιάζει με πολιτική υπερδύναμης. Η «αδρανής σχολή» φαίνεται ότι έχει αντικαταστήσει έναν πολιτικό ενεργητισμό, που διέτρεχε τις μεταδικτατορικές ελληνικές κυβερνήσεις.

Αυτό το φαινόμενο τυπικότητας και στερεοτύπων της μεγάλης σκηνής φαίνεται ότι αντανακλά και στον τρόπο πρόσληψης του εξωτερικού δελτίου, στο ατομικό επίπεδο, στο επίπεδο του απλού πολίτη. Ο τρόπος που εσωτερικεύονται οι ειδήσεις, οι τηλεοπτικές και σοσιαλμιντιακές εικονογραφήσεις, το κλίμα, τα σχόλια και οι πολιτικές θέσεις που διακινούνται στον δημόσιο λόγο και χώρο, είναι δείγματα αυτής της πολλαπλής αδυναμίας.

Στο φόντο γενικής ανεπάρκειας, η πρόσληψη των γεγονότων, των πολεμικών συγκρούσεων είναι υποτυπώδης, τυπική και κυρίως οπαδική. Ενα τμήμα του κόσμου κατανέμεται σε κερκίδα, όπου «μάχεται» δι’ αντιπροσώπων. Αλλοι πολεμάνε, καταστρέφονται, φοβούνται, εσύ ασφαλής, φανατίζεσαι (απλώς). Ζεις με ταυτίσεις και αποστροφές. Στο ρωσοουκρανικό μέτωπο ίσως λιγότερο, στον ισραηλινοϊρανικό πόλεμο, όμως, πολύ εντονότερα. Είναι δε ενδιαφέρον. Η Ιρανική Επανάσταση, που εκδίωξε τον σάχη συντρίβοντας το μοναρχικό καθεστώς, μετεξελίχθηκε σε θεοκρατικό ολοκληρωτισμό και πολύ γρήγορα ξεφορτώθηκε τους μέχρι πρότινος συμμάχους, όλες τις αριστερές οργανώσεις, μηδέ του «Τουντέχ» εξαιρουμένου, και φυσικά τους Κούρδους και τις άλλες μειονότητες. Αφού εξολοθρεύτηκαν μέχρι το 1983, από το θρησκοληπτικό καθεστώς, τα μέλη και τα στελέχη του, το Κομμουνιστικό Κόμμα του Ιράν σήμερα υπάρχει σχεδόν ως σφραγίδα μόνο στο εξωτερικό. Η κοσμική και (παλιότερα) μαρξιστική διάσταση ομάδων και καθεστώτων στη Μέση Ανατολή εξαφανίστηκε (εκτός από την εξαιρετικά κοντόφθαλμη δυτική πολιτική και την ολέθρια λαϊκιστική πολιτική των καθεστώτων), κυρίως με τη ριζοσπαστικοποίηση του πολεμικού ισλαμισμού και τις σκληρότατες ιρανοαραβικές, ενδοαραβικές και ενδοπαλαιστινιακές εκκαθαριστικές δράσεις. Δράσεις αδυσώπητου ανταγωνισμού και αίματος.

Μέσα σε μια απίστευτη αμνησία, άγνοια και αναλυτική ρηχότητα, μεγάλο μέρος της Αριστεράς δέχεται τη μεγάλη ιδεολογική οπισθοδρόμηση του θρησκοληπτικού ριζοσπαστισμού, ως μηχανισμό μιας χειραφετητικής διαδικασίας, την ίδια στιγμή που οποιαδήποτε αναφορά στην έννοια «έθνος» ενοχοποιείται ως εθνικιστική παρεκτόπιση. Η δομική ιδεολογική κρίση της Αριστεράς, ο φορμαλισμός και οι καθηλώσεις της, εκφράζονται και στο επίπεδο ανάγνωσης των θρησκευτικών / ιδεολογικών αναπαλαιώσεων. Γιατί όταν το Ιράν και το ιδεολογικό στρατιωτικό franchising που έχει οργανώσει (Χαμάς, Χεζμπολάχ, Χούθι κ.λπ.) εκλαμβάνεται ως ο υλοποιητής του αντιιμπεριαλιστικού πεπρωμένου, τότε η σκληρή κατάληξη της ιρανικής Αριστεράς, της δημοκρατικής και ελευθερόφρονος διανόησης, η σκοτεινή μοίρα των γυναικών, φαίνεται ότι δεν έχει διδάξει τίποτα.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ